Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. P. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 135/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umorzenia postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wnioskiem z dnia 20 lutego 2017 r., złożonym następnie na urzędowym formularzu w dniu 11 kwietnia 2017 r., M.P. (zwany dalej wnioskodawcą, stroną lub skarżącym) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu.

W uzasadnieniu strona podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie dysponuje żadnymi dochodami i oszczędnościami oraz wsparciem ze strony osób najbliższych. Jest osobą pozostającą bez zatrudnienia. Posiada orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i w związku z tym osobiste uczestnictwo w postępowaniu sądowym stanowi dla niego utrudnienie. Ze względu na zły stan zdrowia ponosi wydatki związane z zakupem leków i dojazdami do placówek medycznych. Niejednokrotnie jest zmuszony zrezygnować z części wydatków związanych z leczeniem.

Wraz z inną osobą ma zaciągnięty od 2007 r. kredyt hipoteczny na kupno mieszkania położonego we W. o powierzchni 49,68 m2, którego jest współwłaścicielem. Naprzemiennie ponosi wydatki związane z utrzymaniem zakupionego mieszkania i zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu. Na dzień 6 kwietnia 2017 r. według jego wiedzy mieszkaniem, na którego kupno został zaciągnięty kredyt, opiekuje się współwłaściciel. Pomimo informacji zawartych w treści zaskarżonej decyzji nie dysponuje wiedzą, czy lokal ten jest wynajmowany i czy w związku z tym czerpane są jakiekolwiek korzyści i kto je czerpie.

Ponadto dodał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów wynagrodzenia fachowego pełnomocnika, bez pomocy którego nie może skutecznie realizować swoich uprawnień w postępowaniu.

Uzupełniając na wezwanie referendarza sądowego dane na temat swojej sytuacji bytowej i osobistej skarżący wskazał, że w chwili obecnej utrzymuje się z pomocy sąsiadów, pożyczek, zbierania metali i grzybów oraz wymiany butelek na artykuły spożywcze.

Nie posiada kont bankowych, ani lokat bankowych i kart kredytowych. Mieszkanie w którym aktualnie przebywa stanowi własność jego matki i przez nią jest opłacane.

Odnosząc się do faktu współposiadania mieszkania we W. skarżący wyjaśnił, że aktualnie to drugi współwłaściciel zajmuje się tym mieszkaniem i ponosi wydatki związane ze spłatą kredytu. On zaś nie ma dostępu do konta bankowego drugiego kredytobiorcy i dlatego też nie jest w stanie dostarczyć dowodów potwierdzających spłatę rat kredytu mieszkaniowego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Nie dysponuje wiedzą, czy mieszkanie, którego jest współwłaścicielem jest wynajmowane i czy czerpane są z tego tytułu korzyści.

Skarżący nawiązał również do postanowienia referendarza sądowego wydanego w sprawie o sygnaturze akt IV SA/Wr 19/17 przedstawiając w tym względnie własny pogląd na temat zasadności odmowy przyznania mu pełnomocnika z urzędu.

Do swojego pisma wnioskodawca dołączył m.in. zeznanie podatkowe (PIT) za 2016 r. oraz harmonogram spłaty rat kredytu hipotecznego do 27 czerwca 2018 r.

Postanowieniem z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 135/17 referendarz sądowy tutejszego Sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W zasadniczych motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazał w wiarygodny sposób spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy.

Za niewiarygodne uznane zostało twierdzenie skarżącego, że nie posiada on żadnej wiedzy, czy wynajmowane jest mieszkanie, którego jest współwłaścicielem i kto czerpie z tego tytułu korzyści. Ze zgromadzonych w aktach sprawy materiałów dowodowych wynika bowiem, że drugi kredytobiorca zawarł umowę najmu mieszkanie od września 2016 r. na czas nieokreślony za kwotę 1000 złotych miesięcznie. Skarżący jest zaś współwłaścicielem tego lokalu w ½ części, lecz w nim nie mieszka, podobnie jak i jego drugi współwłaściciel.

Wskazane okoliczności są istotne z punktu widzenia czerpania dochodów z najmu mieszkania, który kształtuje również wysokość korzyści osiąganych przez samego skarżącego jako współwłaściciela rzeczy wspólnej.

Skarżący nie wykazał również, kto spłacał raty kredytu hipotecznego w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Nie przedstawił on w tym celu żądanych od niego dokumentów, ani innych dowodów potwierdzających fakt spłaty kredytu hipotecznego np. zawiadomienia banku o spłacie rat, czy też dokumentów dostępnych za pomocą systemu bankowości elektronicznej. Zwłaszcza w tym ostatnim przypadku byłoby to możliwe ze względu na dysponowanie przez wnioskodawcę numerami rachunków bankowych służących do spłaty kredytu hipotecznego.

Referendarz zwrócił uwagę, że obowiązkiem strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. Oznacza to, że ciężar dowiedzenia swojej szczególnej sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Poza tym jest on również zobligowany do podjęcia współpracy w celu ustalenia jego rzeczywistej sytuacji materialnej i osobistej.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że podjął wszelkie starania o uzyskanie środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów ustanowienia fachowego pełnomocnika. Od 2012 r. nie przyjął on żadnej oferowanej mu propozycji zatrudnienia, mimo posiadania odpowiednio wysokiego poziomu wykształcenia. Nie przedłożył również – mimo wezwania – zaświadczenia że jest on zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna.

Za przyznaniem stronie prawa pomocy nie przemawiały także pozostałe argumenty dotyczące sposobu realizacji obowiązku alimentacyjnego, złego stanu zdrowia, niepełnosprawności, braku zadeklarowanego dochodu podatkowego oraz przedłożone wybiórcze dokumenty źródłowe.

Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.

Jednocześnie mając na względzie, że skarżący zwolniony jest z mocy prawa z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych w niniejszej sprawie, referendarz sądowy umorzył postępowanie prowadzone w tym zakresie.

Pismem z dnia 25 maja 2017 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego, zarzucając mu naruszenie art. 7 w zw. z art. 77, art. 78 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 23, zwanej dalej k.p.a.) oraz art. 255 w zw. z art. 252 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), a także zasady in dubio pro reo i zasady in dubio pro libertate.

Skarżący wskazał, że kwestionowane postanowienie zostało oparte na nieprawidłowo ustalonych okolicznościach faktycznych, a pojawiające się wątpliwości nie zostały usunięte w trybie procesowym, ani rozstrzygnięte na jego korzyść z zastosowaniem przyjaznej interpretacji przepisów prawa.

W ocenie wnioskodawcy, dowody świadczące o wynajmowaniu lokalu mieszkalnego, na które powołał się referendarz, nie były mu zupełnie znane, a wiadomość o samym fakcie najmu pozyskał wyłącznie z treści otrzymanej korespondencji urzędowej. Nie miał on natomiast możliwości zapoznania się z aktami sprawy z przyczyn od niego niezależnych.

Strona skarżąca wskazała również, że za bezpodstawne należało uznać twierdzenia organów administracyjnych i referendarza sądowego na temat możliwości wyegzekwowania od drugiego współwłaściciela przynależnej mu części otrzymywanego czynszu i uznania go tym samym za jego dochód.

Wnioskodawca zwrócił także uwagę, że nie przedłożył dokumentów na temat spłacanego kredytu hipotecznego z uwagi na brak możliwości skorzystania z sieci internetowej, a także brak środków na pozyskanie danych w sposób tradycyjny. Nie zgodził się również ze stwierdzeniem, że to na nim spoczywa ciężar udowodnienia okoliczności, na które się powołuje. Podkreślił także, że z samego faktu niepodjęcia przez niego zatrudnienia nie można wywodzić, że nie wykorzystał on możliwości pozyskania środków finansowych we własnym zakresie.

Zdaniem skarżącego, a wbrew twierdzeniom referendarza sądowego, dołożył on należytych starań, aby przedstawić swoją sytuację osobistą i majątkową w sposób wyczerpujący. Powinien zatem otrzymać wnioskowaną pomoc w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.

W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).

W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.

Stosownie do treści art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W myśl art. 245 § 1 – 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W przypadku zaś przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym osoba fizyczna zobowiązana jest wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zaprezentowana przez stronę skarżącą argumentacja wraz ze stosowną dokumentacją przedłożoną na jej poparcie nie uzasadniały przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, że przeprowadzona przez referendarza sądowego analiza sytuacji majątkowej skarżącego opierała się na przedstawionych przez niego danych. Podkreślić przy tym należy, że dane te zostały częściowo uzupełnione na wezwanie referendarza sądowego z dnia 18 kwietnia 2017 r.

W świetle powyższych informacji ustalono, że skarżący nie ma stałego źródła dochodów i utrzymuje się głównie ze zbiórki surowców wtórnych oraz pomocy osób trzecich. Zamieszkuje wraz z matką w jej domu, prowadzi jednakże odrębne gospodarstwo domowe. Istotne w niniejszej sprawie jest jednak to, że strona nie udokumentowała w stopniu wystarczającym sposobu gospodarowania wchodzącym w skład jego majątku udziałem w prawie własności nieruchomości położonej we Wrocławiu. Z udzielonych wyjaśnień nie wynika także kto pokrywa ciążący również na skarżącym kredyt mieszkaniowy, którego miesięczna rata kształtuje się na poziomie 920,78 złotych. Za nieuzasadnione przy tym trzeba uznać twierdzenia strony, że nie miała możliwości wykazania tej okoliczności z przyczyn od niej niezależnych i zbyt krótkiego terminu. Jeśli bowiem weźmie się pod uwagę, że żądane przez referendarza sądowego dokumenty skarżący mógł przedłożyć jako załącznik do aktualnie rozpatrywanego sprzeciwu, to należy uznać, że miał wystarczająco dużo czasu na poparcie swoich twierdzeń odpowiednimi dokumentami w zakresie realizacji umowy kredytowej.

Nie bez znaczenia pozostaje również fakt nieprzedłożenia przez skarżącego dokumentu poświadczającego zarejestrowanie w urzędzie pracy jako osoby bezrobotnej lub poszukującej pracy. Strona nie wyjaśniła również w sposób przekonujący kwestii opłacania zasądzonych alimentów na córkę, zwłaszcza w kontekście oświadczenia złożonego w toku wywiadu środowiskowego, że łoży na jej utrzymanie dobrowolne środki pieniężne.

Wobec powyższych okoliczności referendarz sądowy zasadnie uznał, że strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że spełnia przesłanki uprawniające ją do przyznania prawa pomocy. Trafnie również referendarz sądowy podkreślił, że obowiązek dowiedzenia konieczności otrzymania tego wsparcia obciąża wyłącznie wnioskodawcę. Winien on zatem zadbać, aby wszelkie fakty związane z jego sytuacją majątkową i osobistą znalazły odzwierciedlenie w stosownej dokumentacji źródłowej, zgromadzonej już uprzednio na potrzeby prowadzonego postępowania.

Stąd też zdaniem Sądu, wnioskodawcy zasadnie odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu. Zakwestionowane postanowienie zostało wydane w oparciu o wystarczający materiał dowodowy i na podstawie przepisów procesowych, których interpretacja i zastosowanie nie budziły wątpliwości w stanie faktycznym niniejszej sprawy. W szczególności należy podkreślić, że skarżone orzeczenie nie narusza art. 255 w zw. z art. 252 p.p.s.a., gdyż oświadczenia strony zawarte we wniosku odnośnie sygnalizowanych powyżej okoliczności budziło wątpliwości, a tym samym referendarz sądowy był zobowiązany do zastosowania wskazanych przepisów. Wobec tego zaś, że w toku postępowania sądowoadministracyjnego w przedmiocie przyznania prawa pomocy nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 77, art. 78 i art. 80 k.p.a. nie miał uzasadnionych podstaw.

Natomiast w kwestii wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych zaznaczyć należy, że skarżący, na mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., zwolniony jest z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych (opłat sądowych i wydatków). Nie ma bowiem obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej.

Tym samym, postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy w powyższym zakresie, na podstawie art. 249a p.p.s.a., jako bezprzedmiotowe zasadnie umorzono.

Mając zatem na uwadze powyższe okoliczności należało stwierdzić, że zakwestionowane w drodze sprzeciwu postanowienie referendarza sądowego okazało się prawidłowe. Wobec tego Sąd – działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. – postanowił utrzymać je w mocy.