Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Anna Janowska sędzia WSA Jolanta Strumiłło (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 lipca 2026 r. sprawy ze skargi M. D. na postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego oddala skargę.

M. D.(dalej jako zobowiązany, strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej jako WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Warmińsko-Mazurski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako WMPWIS) z [...] w przedmiocie zarzutów do postępowania egzekucyjnego.

Z akt sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. (dalej jako PPIS, wierzyciel) pismem z 5 grudnia 2024 r. wniósł o wszczęcie postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania od zobowiązanego realizacji obowiązku o charakterze niepieniężnym, polegającego na poddaniu dziecka M. D. obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, gruźlicy, krztuścowi, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), odrze, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), różyczce, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, poprzedzonego lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Do wniosku dołączony został mi.in. wystawiony przez wierzyciela tytuł wykonawczy z 5 grudnia 2024 r. obejmujący powyższy obowiązek.

Uznając niewykonanie obowiązku wymienionego w tytule wykonawczym, polegającego na niepoddaniu syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym WMPWIS wydał 30 czerwca 2025 r. postanowienie o nałożeniu na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia w wysokości 1 000 zł. Postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia wraz z tytułem wykonawczym z 5 grudnia 2024 r. doręczono zobowiązanemu 2 lipca 2025 r.

Pismem z 8 lipca 2025 r. zobowiązany wniósł do WMPWIS zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, sformułowane w następujący sposób:

- określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa poprzez pominięcie przez wierzyciela podania podstawy prawnej obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym - art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (w skrócie: u.z.z.),

- na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a) ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (w skrócie u.p.e.a.) brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień, brak wystawienia oraz wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,

- na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia,

- naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. poprzez przystąpienie do egzekucji w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów z art. 27 tej ustawy wobec niewłaściwego podania przez wierzyciela podstawy prawnej obowiązku z pominięciem art. 17 ust. 2 i 2 u.z.z. i ograniczenie do wskazania art. 17 ust. 1 u.z.z., oraz brak wskazania w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzenia egzekucji.

PPIS poinformował zobowiązanego pismem z 24 lipca 2025 r., że powyższe pismo zostanie rozpatrzone jako dwa niezależne środki prawne służące obronie praw zobowiązanego w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, to jest jako:

1. zarzuty:

a) zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu,

b) zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia;

c) zarzut na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. braku wymagalności obowiązku,

2. wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., wobec niespełnienia w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

Następnie postanowieniem z 25 listopada 2025 r. PPIS, działając jako wierzyciel oddalił następujące zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej:

1) na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c) u.p.e.a. – którego podstawą jest określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

2) na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. – którego podstawą jest brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia;

3) na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. – którego podstawą jest brak wymagalności obowiązku.

Na skutek zażalenia strony na to postanowienie WMPWIS postanowieniem z [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2024 r. poz. 1691), dalej jako k.p.a., w zw. z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), dalej jako u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 25 listopada 2025 r. W uzasadnieniu w zakresie zarzutu określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 17 ust. 2 i 4 u.z.z. wskazał, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. W tytule wykonawczym wskazano w sposób wystarczający właściwe przepisy prawa, tj. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ust. 1 u.z.z. oraz § 2 pkt 1, 2, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12 i § 3 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 5, 7 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 782), dalej jako r.o.s. W przypadku szczepień ochronnych podstawą prawną obowiązku jest właśnie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.z.z. Natomiast przepisy art. 17 ust. 2 i ust. 4 u.z.z. nie są przepisami, z których bezpośrednio wynika egzekwowany obowiązek, a jedynie wskazują na sposób jego realizacji.

Ponadto wbrew twierdzeniom skarżącego wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy, z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane, formułując treść obowiązku. Z akt sprawy wynika, że jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zobowiązany był informowany przez pracowników Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. (pisma z 01.04.2019 r., 15.05.2019 r., 18.06.2019 r.) o obowiązku szczepień ochronnych, sposobie realizacji tego obowiązku oraz konsekwencjach jego niewypełnienia. Zatem miał świadomość ciążących na nim obowiązków.

PPIS zasadnie oddalił również zarzut braku wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka. WMPWIS powołał w tym zakresie § 3 r.o.s. i podał, że wyznaczenie maksymalnego terminu wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej. W załączniku nr 1 do r.o.s. wskazano schematy obowiązkowych szczepień ochronnych dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia. Organ powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 marca 2023 r., II OSK 459/20 i podał, że zobowiązanemu nie przysługuje prawo do samodzielnego wyznaczenia momentu, w którym ma dojść do zaszczepienia dziecka, a tym bardziej terminy określone w § 3 r.o.s. nie powinny być rozumiane jako terminy, których upływ stanowi dopiero o wymagalności tego obowiązku. Niweczyłoby to cele, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, tj. zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Ustawodawca pozostawił decyzji lekarza podstawowej opieki zdrowotnej określenie, zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i wytycznymi merytorycznymi zawartymi w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, czy szczepienie obowiązkowe może zostać przeprowadzone, a także kiedy powinno zostać przeprowadzone, co tym samym aktualizuje obowiązek wykonania szczepienia. Tym samym obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu przez osoby określone w r.o.s. aktualizuje się w terminie wskazanym przez lekarza. Obowiązek ten staje się egzekwowalny w chwili wejścia osoby objętej obowiązkiem w granice wiekowe zakreślone przez ustawę – w tym bowiem okresie obowiązkowe szczepienia ochronne powinny zostać wykonane. Badanie lekarskie powinno zostać zakończone wydaniem zaświadczenia o przeprowadzonej kwalifikacji, zgodnie z ustalonym wzorem.

W przedmiotowej sprawie małoletnie dziecko zobowiązanego 6 marca 2025 r. ukończyło 7 rok życia, znajduje się więc w przedziale wiekowym zakreślonym przez r.o.s., w którym to powinien być zrealizowany obowiązek szczepień wskazany w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny nie posiada kompetencji do oceny prawidłowości przeprowadzenia przez lekarza POZ badania kwalifikacyjnego. Z przedłożonej przez zobowiązanego kserokopii konsultacji lekarskiej z 12 sierpnia 2025 r. z przeprowadzonego tego dnia badania kwalifikacyjnego wynika wyłącznie, że małoletnie dziecko strony zostało skierowane przez lekarza POZ do specjalistycznej poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka. Organ odwoławczy zacytował ustalenia lekarza specjalisty medycyny rodzinnej w wywiadzie lekarskim, że dziecka dotychczas nie szczepiono, mama zgłosiła się z dzieckiem celem wykonania szczepień, natomiast po wywiadzie i badaniu fizykalnym lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do szczepienia. W zaleceniach wpisano: "Szczepienia nie wykonano – mama oczekuje na wykluczenie wszystkich przeciwwskazań. Skierowano do poradni konsultacyjnej szczepień."

Organ powołał wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., II OSK 933/16 i podał, że samo skierowanie bądź wyznaczenie terminu konsultacji specjalistycznej nie może być jeszcze uznane za odroczenie, czy też za wykonanie obowiązku szczepień. Do odroczenia obowiązku niezbędne jest przedłożenie zaświadczenia lekarskiego, z którego wyraźnie wynika termin, do którego obowiązkowe szczepienia zostały odroczone. W niniejszej sprawie zobowiązany nie przedłożył zaświadczenia lekarskiego, ani innego dokumentu potwierdzającego czasowe lub stałe wystąpienie przeciwwskazań zdrowotnych. A tylko taki dokument stanowi dowód, że wykonanie obowiązku szczepień jest czasowo niemożliwe lub niewskazane. W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że obowiązek szczepień jest wymagalny.

W ocenie organu odwoławczego PPIS zasadnie oddalił także zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 2194), dalej jako r.d.z., z uwagi na brak numeru PESEL zobowiązanego. Powołując wyroki NSA z 24 stycznia 2024 r., II GSK 1170/23 i z 9 lipca 2024 r., II GSK 2029/23 organ odwoławczy uznał, że brak wskazania numeru PESEL zobowiązanego w treści upomnienia nie dyskwalifikuje tego dokumentu ani też jego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze do WSA w Olsztynie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego go postanowienia wierzyciela. Zarzucił naruszenie:

1. art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez WMPWIS do zarzutów skarżącej,

2. art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w upomnieniu,

3. art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania przez WMPWIS zarzutów skarżącego,

4. art. 7, 7a, 77 i 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 u.z.z. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,

5. art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.

W treści skargi strona podniosła brak spójności pomiędzy obowiązkiem określonym w upomnieniu i w tytule wykonawczym – dotyczą one odmiennych, nietożsamych obowiązków. Brak jednolitego określenia wykonania obowiązku powoduje, że zobowiązany nie ma możliwości oceny, czy, a jeśli tak – to kiedy, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za niewykonanie obowiązku. Obowiązek podlegający egzekucji administracyjnej musi być bowiem jasno sprecyzowany tak, aby zobowiązany miał realną możliwość jego wykonania i nie był narażony na negatywne konsekwencje wynikające z niejasności lub wewnętrznej sprzeczności wezwań. Ponadto:

- organy obu instancji nie wskazały na jakiej podstawie określono wymagalność obowiązku,

- wymagalność obowiązku może określić jedynie lekarz,

- wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna,

- zmiana przez organ odwoławczy podstawy prawnej rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy narusza zasadę dwuinstancyjności, powołano poglądy doktryny, wyrok NSA (do 31 grudnia 2003 r.) w Warszawie z 12 listopada 1992 r., V SA 721/92 i wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., II OSK 786/19,

- w zaskarżonym postanowieniu naruszono obowiązek rozpoznania wszystkich żądań, wniosków i zarzutów strony, nie ustosunkowano się do nich,

- na dzień wystawienia tytułu wykonawczego (5 grudnia 2024 r.) wymieniony w tytule obowiązek nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z r.o.s., jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne,

- nie odniesiono w żaden sposób do stanu faktycznego sprawy powoływanych przez organy przepisów dotyczących podstawy prawnej obowiązku i wymagalności szczepień,

- obowiązek może jednak zostać uznany za wymagalny, gdyż strona poddała 12 sierpnia 2025 r. małoletniego lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z. W wyniku tego badania lekarz skierował małoletniego do poradni specjalistycznej – poradni szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka. Wobec treści art. 17 ust. 5 u.z.z. "małoletni jest odroczony od wykonania obowiązku". W konsekwencji uznać należy, że obowiązek na który powołuje się PPIS jest na obecnym etapie niewymagalny i niewykonalny z mocy ustawy,

- skarżącemu nie doręczono upomnienia w rozumieniu art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w związku z § 2 pkt 3 r.d.z. Upomnienie z 15 maja 2019 r. nie tylko zawiera treść obowiązku odmienną od treści wskazanej w tytule wykonawczym, a także nie zawiera numeru PESEL osoby zobowiązanej, co uniemożliwia identyfikację osoby, do której zostało skierowane (por. wyrok WSA w Opolu z 19 października 2023 r., II SA/Op 248/23).

Końcowo strona podsumowała, że z zebranego materiału dowodowego nie wynika wymagalność szczepień z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań, brak formalnego potwierdzenia kwalifikacji dziecka do szczepień oraz odroczenie dziecka od wykonania szczepień.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie była zasadna.

Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), dalej jako: "p.p.s.a.". Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W rozpoznawanej sprawie przedmiot sprawy mieści się w katalogu wymienionym w art. 119 p.p.s.a., zaś rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie tego przepisu jest niezależne od woli stron postępowania.

Przedmiotem kontroli Sądu było postanowienie Warmińsko-Mazurskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O.1 oddalające zarzut skarżącej w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w związku z uchylaniem się od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Z zebranego materiału dowodowego wynika, że PPIS wystawił tytuł wykonawczy wskazując jako akt normatywny art. 5 ust. 1 lit. b) i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń u ludzi oraz § 2 pkt 1, 5, 9, 11 i § 3 ust. 1 pkt 2, 4 i § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. 2023 poz. 2077 ze zm., dalej jako: "rozporządzenie"). W tytule wykonawczym wierzyciel wskazał obowiązek strony do poddania małoletniego dziecka określonym obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Na tej podstawie wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne, w toku którego strona wniosła zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej oparty na podstawie z art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a.

W rozpoznawanej sprawie niesporna była okoliczność faktyczna, że strona skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka przeciw błonicy, gruźlicy, krztuścowi, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), odrze, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), różyczce, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Strona skarżąca stoi bowiem na stanowisku, że nie musi poddawać dziecka szczepieniom ochronnym i nie wyraża na nie zgody. Strona skarżąca nie przedstawiła przy tym zaświadczenia lekarskiego o przeciwskazaniach do wykonania szczepień, czy też o konieczności odroczenia ich wykonania.

W ocenie Sądu, organy słusznie oceniły jako niezasadny podniesiony przez stronę skarżącą zarzut braku wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka.

Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń u ludzi osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy czym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).

Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy zamieszczone w rozdziale 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń u ludzi poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 ustawy osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). W sytuacji, gdy konsultacja wykaże przeciwskazania do szczepień, można mówić o braku wymagalności obowiązku szczepień. Podkreślić należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki NSA z 21 listopada 2019 r. sygn. akt II OSK 3322/17 oraz II OSK 43/18, opubl.: CBOSA; http://orzeczenia.nsa.gov.pl; podobnie jak inne orzeczenia powołane poniżej).

W myśl art. 17 ust. 10 ustawy minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1); osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2); schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 11 ustawy Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W wyroku z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: "I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej".

Analiza akt administracyjnych kontrolowanej sprawy potwierdza, że tytuł wykonawczy został wystawiony po wejściu w życie w dniu 1 października 2023 r. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, którego wydanie miało na celu wykonanie wytycznych zawartych w wyroku TK z 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19. W tytule wykonawczym z 4 lipca 2024 r. wyraźnie też wskazano, że obowiązek, z jakiego nie wywiązała się strona skarżąca, dotyczy poddania dziecka szczepieniu.

Tym samym wbrew stanowisku strony skarżącej zarówno na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku wykonania wskazanego wyżej wyroku TK rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń u ludzi, które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa m.in. schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.

Z akt sprawy wynika, że w tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka strony skarżącej. Szczepienia te zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:

1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,

2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) błonicy,

b) krztuścowi,

c) tężcowi,

3) dzieci od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,

b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,

4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),

5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw:

a) odrze,

b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince),

c) różyczce,

6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,

7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

Zatem, z uwagi na treść załącznika nr 1 do rozporządzenia, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do dziecka strony skarżącej obowiązkowe i wymagalne. Strona nie przedstawiła stosownego zaświadczenia lekarskiego, które zwalniałoby dziecko z obowiązku szczepień bądź też stwierdzało konieczność odroczenia ich wykonania ze względu na stan zdrowia dziecka. Wobec powyższego brak jest podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.

W stanie prawnym analizowanej sprawy nie wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Obowiązek nie został określony na podstawie Komunikatu GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. wprowadzone zostało do systemu prawnego już po wydaniu wyroku TK z 9 maja 2023 r. o sygn. SK 81/19 i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. Zatem nie ma podstaw do kwestionowania legalności wskazanego rozporządzenia, a sąd administracyjny nie jest powołany do kontrolowania procesu legislacyjnego i ma w przedmiotowej sprawie ocenić tylko to, czy zarzut strony zgłoszony w zakresie braku wymagalności obowiązku poddania dziecku szczepieniom został prawidłowo rozpatrzony przez organ.

Wbrew zarzutom skargi obowiązek szczepienia dziecka strony skarżącej wynika wprost z przepisów prawa, uszczegółowionych w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. oraz treści załącznika do tego rozporządzenia, określającego harmonogram szczepień. Zaś harmonogram ten nie określa maksymalnych terminów egzekwowania nałożonego na obywateli obowiązku szczepień, ale maksymalny termin dobrowolnego wykonania tego obowiązku, po upływie którego obowiązek szczepień jako niewykonany w terminie podlegać może egzekwowaniu w granicach zakreślonych treścią § 3 rozporządzenia, tj. do wieku, w którym osoba przebywająca na terenie RP ma ustawowy obowiązek poddać się szczepieniu, czyli 19 lat. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że - jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) - władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska - art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15).

Jak już wyżej wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).

Obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (zob. wyroki NSA z: 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 27/21). Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy, a ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, celem stwierdzenia, czy nie istnieją w indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Wskazać należy, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 8 kwietnia 2021 r. (sprawa 47621/13 - Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka - czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" - przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżącej nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (K. Warecka, Obowiązek szczepień a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, Lex/el).

Sąd nie uznał za zasadne również zarzuty naruszenia art. 124 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 7, 7a, 77 i 81a oraz art.144 w zw. z art.107 § 3 k.p.a. Organy obu instancji w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśniły stan faktyczny oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych postanowień i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania dziecku poszczególnych szczepionek. W ocenie Sądu, organy prawidłowo wyjaśniły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz ocenił zebrane dowody, w świetle prawidłowo zinterpretowanych, aktualnie obowiązujących przepisów prawa.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.