Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, Protokolant referent stażysta Kamila Lewikowska, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi W. M., A. S. i D. S. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 475/15 1. wymierza Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 12.000 (dwanaście tysięcy) złotych; 2. stwierdza, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. przyznaje od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz W. M., A. S. i D. S. sumę pieniężną po 6.000 (sześć tysięcy) złotych na rzecz każdego ze skarżących; 4. zasądza od Prezydenta m.st. Warszawy na rzecz W. M., A. S. i D. S. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W.M. i A.S., skargą z 22 lutego 2023 r. wystąpili do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Prezydentowi m. st. Warszawy grzywny w wysokości 15 000 zł. w związku z niewykonaniem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 475/15, zasądzenie sumy pieniężnej w kwocie po 6 000 zł, stwierdzenie, że niezałatwienie sprawy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa i zwrot kosztów postępowania sądowego.

Powyższym wyrokiem Sąd zobowiązał Prezydenta m. st. Warszawy do rozpoznania wniosku z 20 grudnia 2013 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ulicy [...] ozn. Hip. "[...]" [...] w terminie 2 miesięcy od daty doręczenia organowi akt sprawy.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że już pięciokrotnie WSA w Warszawie nakładał na organ grzywnę za niewykonanie wyroku a mimo to do chwili obecnej sprawa nie została rozpoznana. Skarżąca nie została także powiadomiona o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie a sprawa toczy się już przez 7 lat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej nieuwzględnienie. Wskazał, że w przedmiotowej sprawie zostało wykonane opracowanie fotogrametryczne, które zostało doręczone 9 grudnia 2022 r. Ponadto pismem z 22 marca 2003 r. organ zwrócił się do Biura Geodezji i Katastru z prośbą o przesłanie kopii planu pomiarowo-geodezyjnego obejmującego przedmiotową nieruchomość na której wskazani byli władający nią na 1958 r. bądź wcześniej. Ustalenia tego rodzaju są niezbędne do ustalenia daty pozbawienia faktycznej możliwości władania właścicieli nieruchomością.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, co skutkować musi wymierzeniem organowi grzywny i sumy pieniężnej.

Przedmiotowa skarga została złożona w trybie art. 154 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.

W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z z 13 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 475/15 zobowiązał organ do rozpoznania sprawy w terminie 2 miesięcy od daty zwrotu akt Następnie wyrokiem z 23 maja 2016 r., sygn. akt I Sa/Wa 430/16 wymierzona została organowi grzywna w wysokości 500 zł. Akta zostały zwrócone organowi 8 sierpnia 2016 r. Następnie wyrokiem z 2 grudnia 2016 r., sygn. akt I Sa/Wa 1669/16 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 1500 zł, ze stwierdzeniem bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Akta zostały zwrócone organowi 22 marca 2017 r. Kolejnym wyrokiem z 29 maja 2018 r. sygn. akt I Sa/Wa 293/18 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 3000 zł stwierdzono bezczynność o rażącym charakterze, oraz przyznano skarżącym sumę pieniężną po 1000 zł. Wyrokiem z 27 września 2017 r., sygn. akt I Sa/Wa 1359/19 wymierzono organowi grzywnę w kwocie 6000 zł, stwierdzono o rażącym charakterze bezczynności i przyznano skarżącym sumę pieniężną po 1000 zł.

Ostatnim wyrokiem z 14 października 2021 r., I Sa/Wa 1095/21 ponownie wymierzono organowi grzywnę w kwocie 7 000 zł i przyznano sumę pieniężną w kwocie po 3000 zł.

18 marca 2022 r. Skarżący ponownie wezwali organ do wykonania wyroku.

W związku z dalszą bezczynnością organu, skarżący złożyli do WSA w Warszawie kolejną skargę na niewykonanie wyroku gdyż organ nadal nie wydał decyzji w sprawie. Akta zwrócono do organu 13 lipca 2022 r. Od tej daty, mimo wcześniejszego (6) wezwania do wykonania wyroku pismem z 18 marca 2022 r, organ uzyskał wcześniej żądane informacje i dokumenty z archiwum (pismo z archiwum otrzymane 7 listopada 2022 r.), opracowanie fotogrametryczne oraz zwrócił się do Biura Geodezji i Katastru pismem z 22 marca 2023 r. o przesłanie kopii planu pomiarowo-gedezyjnego przedmiotowej nieruchomości. Organ nie dotrzymał wyznaczonego przez siebie terminu do załatwienia sprawy – 30 września 2022 r.

Skoro Prezydent w terminie wyznaczonym wyrokiem sprawy nie załatwił, a wyrok ten zobowiązywał organ nie tylko do rozstrzygnięcia sprawy, ale i do dokonania tego w określonym w nim terminie, to w tym stanie rzeczy wniosek o wymierzenie Prezydentowi grzywny jest uzasadniony.

Niewykonywanie wyroków sądów - niezależnie od tego czy są to wyroki sądów administracyjnych (jak w niniejszej sprawie), czy sądów powszechnych - w demokratycznym państwie prawnym nie może być tolerowane. W szczególności nie można zaakceptować, czy też usprawiedliwiać sytuacji, gdy wyroki sądów nie są respektowane przez organy władzy publicznej. Taka sytuacja prowadzić musi nieuchronnie do podważania zaufania jednostek do tych organów, jak też szerzej do samej władzy publicznej. Świadczy przy tym o braku poszanowania prawa przez organy, które same zobowiązane są do jego stosowania.

W przedstawionych okolicznościach sprawy, biorąc pod uwagę długość przekroczenia wyznaczonego przez Sąd terminu na załatwienie sprawy oraz to, że Prezydent został już 5 krotnie ukarany grzywną, która to sankcja jednak nie przyniosła skutku w postaci wykonania wyroku, Sąd ponownie wymierzył grzywnę i orzekł o sumie pieniężnej.

Rozpoznając sprawę, stosownie do treści art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zaszła w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, bezczynność organu po wyroku ma charakter rażącego naruszenia prawa. Za takim stanowiskiem Sądu przemawia długość trwającego postępowania oraz to, że organ po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy nie podjął skutecznych czynności zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy i to pomimo kilkukrotnego wzywania skarżących do wykonania wyroku. Prezydenta nawet nie zmobilizował fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ukarał już organ grzywną za niewykonanie wyroku.

W ocenie Sądu brak było podstaw do uznania, że opieszałość organu nie jest zawiniona. Ponadto organ nie informował strony o przyczynach niezałatwienia sprawy w terminie ani o przewidywanym terminie załatwienia, co stanowi naruszenia art. 35 § 3 kpa. Dlatego Sąd uznał, że działania organu miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Art. 154 § 7 p.p.s.a. stanowi, że uwzględniając skargę na niewykonanie wyroku, sąd może przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Instytucja sumy pieniężnej przyznawanej stronie od organu, podobnie jak i grzywna, która jest podstawowym środkiem stosowanym w sprawie dotyczącej niewykonania wyroku, pełni funkcję represyjną oraz prewencyjną - mającą na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Podobnie jak w przypadku grzywny jej celem jest zdyscyplinowanie organu do załatwienia sprawy ale przede wszystkim uczynienie zadość stronie z tytułu doznanego uszczerbku natury psychicznej i moralnej. Chodzi przy tym również o uświadomienie organowi, że niewykonywanie wyroków sądów administracyjnych jest nieopłacalne. Jest to zatem dodatkowa gwarancja terminowego załatwienia sprawy, a jednocześnie dodatkowe wzmocnienie ochrony interesów skarżącego. Przewidziana w art. 154 § 7 p.p.s.a. suma pieniężna nie ma jednakże wyłącznie charakteru dyscyplinująco-represyjnego. Suma ta pełni przede wszystkim funkcję kompensacyjną, jako że jest zadośćuczynieniem dla skarżącego za oczekiwanie na zakończenie jego sprawy i ta jej funkcja ma szczególne znaczenie. Nie chodzi przy tym o naprawienie szkody, gdyż odszkodowanie zostało wprost przewidziane w art. 154 § 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2229/17). Nie ulega wątpliwości, że ocena, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia stronie skarżącej za oczekiwanie na rozpoznanie i zakończenie jej sprawy, zwłaszcza gdy organ dopuszcza się niewykonania wyroku sądu, pozostawiona została sądowi (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 343/17, wyrok NSA z 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16). Jednocześnie suma ta nie może stanowić podstawy do nadmiernego wzbogacenia skarżących.

Okoliczności rozpoznawanej sprawy uzasadniają przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy na rzecz skarżącej sumy pieniężnej jako zadośćuczynienia za oczekiwanie na rozpoznanie jej sprawy i doznany uszczerbek psychiczny. Stan bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku o przyznanie odszkodowania - pomimo wydania wyroku narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. W toku postępowania Prezydent nie przedstawił okoliczności, które stan taki mogłyby usprawiedliwiać.

Zwrócić należy uwagę, że zarówno wysokość grzywny jak i sumy pieniężnej i jej wysokość należy do uznania sądu administracyjnego. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowym (wyroki NSA z: 6 kwietnia 2023 r. I OSK 2103/22 ,czy I OSK 2230/17 z 11 maja 2018 r.) podejmując rozstrzygnięcie w tej kwestii sąd ma na uwadze przede wszystkim funkcje tych środków. Suma ma przede wszystkim funkcją kompensacyjną i stanowi rekompensatę za niedogodności strony jakich doznaje na skutek nie rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie i w związku z tym doznany uszczerbek psychiczny i moralny. Nie jest to jednocześnie odszkodowanie za szkodę za naruszenie dobra osobistego gdyż do dochodzone być może w postępowaniu przed sądem powszechnym na podstawie art. 488 kodeksu cywilnego.

Także orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wskazuje, że przedłużające się postępowanie stanowi o naruszeniu art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (np. sprawa Fuchs przeciwko Polsce, skarga nr 33870/96, wyrok z 11 lutego 2023 r.). W orzecznictwie tym podkreśla się, że nadmiernie długo prowadzone postępowanie powoduje szkodę moralną.

Sąd stanął na stanowisku, że zasadne jest przyznanie od Prezydenta m. st. Warszawy sumy pieniężnej w żądanej przez skarżąych kwocie po 6000 zł. Określając wysokość sumy pieniężnej z tytułu niewykonania wyroku Sąd miał na uwadze rodzaj sprawy, w której nastąpiła bezczynność, która to sprawa nie jest skomplikowana, czas trwania postępowania administracyjnego tj. od 2013r, liczbę wyroków w których sąd zobowiązywał do wykonania wyroku zobowiązującego, oraz to, że przyznana na rzecz skarżących wcześniej sumy pieniężne nie zdyscyplinowały organu do rozpoznania wniosku odszkodowawczego w jak najszybszym terminie.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 154 § p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. Na podstawie art. 154 § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 2 sentencji wyroku. Sąd przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną na podstawie art. 154 § 7 p.p.s.a. (punkt 3 sentencji). O kosztach procesu zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1800 ze zm.).