Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzicielskiego oddala skargę.

Decyzją z 16 marca 2022 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej

w Barczewie, działając z upoważnienia Burmistrza Barczewa, przyznał J. P. (dalej jako: "skarżąca") świadczenie rodzicielskie, w związku z urodzeniem A. P., w kwocie 32,10 zł na okres 30-31 stycznia 2022 r. i 25,60 zł miesięcznie na okres od 1 lutego do 31 grudnia 2022 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że świadczenie rodzicielskie przysługuje w wysokości 1000 zł miesięcznie z uwzględnieniem ust. 6 art. 17 c ustawy

z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 poz. 615, dalej jako: "u.ś.r."), zgodnie z którym w przypadku pobierania zasiłku dla bezrobotnych wnioskowane świadczenie przysługuje w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca domagała się równego traktowania

w udzielaniu świadczenia rodzicielskiego. Zarzuciła, że dokonana przez organ

I instancji interpretacja art. 17c ust. 6 u.ś.r. narusza art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, ponieważ w istotny sposób pomniejsza przysługujące skarżącej świadczenie rodzicielskie o kwotę składki zdrowotnej z zasiłku dla bezrobotnych, podczas gdy matkom niepracującym i niepobierającym zasiłku dla bezrobotnych nie pomniejsza się tej kwoty świadczenia rodzicielskiego o składkę ubezpieczenia zdrowotnego obowiązkowego w Polsce. Matki niezarabiające i niepobierające zasiłku dla bezrobotnych mają wybór bezpłatnego ubezpieczenia przy mężu pracującym

i otrzymania pełnej pomocy zdrowotnej od państwa przy otrzymaniu pełnego świadczenia rodzicielskiego, a matki pobierające zasiłek dla bezrobotnych już nie mają takiego wyboru i otrzymują pomoc w wysokości 912,30 zł (886,70 zł - kwota netto zasiłku dla bezrobotnych otrzymywanego przez skarżącą + 25,60 - miesięczna kwota świadczenia rodzicielskiego). Według skarżącej powinna otrzymać 1000 zł – 886,70 zł = 113,30 zł. Wskazała, że w czasie, gdy wprowadzono świadczenie rodzicielskie ustawa o świadczeniach rodzinnych nie różnicowała tak mocno kwoty świadczenia rodzicielskiego dla matek niezarabiających i dla matek pobierających zasiłek dla bezrobotnych (były różnice, ale nieduże). Od początku 2022 r. są to różnice istotne, dyskryminujące część matek, które mają obowiązek opłaty ubezpieczenia zdrowotnego. Skarżąca podkreśliła, że w czasie wprowadzenia art. 17 c ust. 6 u.ś.r. ustawa przewidywała odliczanie kwoty składki na ubezpieczenie zdrowotne w zaliczce na podatek dochodowy, co zostało zmienione w styczniu 2022 r.

W wyniku rozpatrzenia odwołania, decyzją z 19 sierpnia 2022 r.,

nr SKO.82.597.2022, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie utrzymało

w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie

z zaświadczeniem urzędu pracy skarżąca pobierała zasiłek dla bezrobotnych w okresie 30-31 stycznia 2022 r. w kwocie 32,50 zł brutto, zaś w okresie od 1 lutego 2022 r. przez kolejne miesiące 974,40 zł brutto. Wskazał, że zgodnie z art. 17c ust. 5 i 6 u.ś.r.,

w omawianym przypadku świadczenie rodzicielskie należało przyznać w wysokości różnicy między kwotą świadczenia rodzicielskiego a kwotą pobieranego zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, co uczynił organ I instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżąca potrzymała argumenty podniesione w odwołaniu. Zarzuciła organowi odwoławczemu nieodniesienie się do nierównego traktowania i rozpatrzenie odwołania wyłącznie

w oparciu o przepis ustawy. Wniosła o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego zapytania o zgodności art. 17c ust. 6 u.ś.r. z art. 32 Konstytucji RP. Oświadczyła, że uważa za jawną dyskryminację, że należy jej się mniej pomocy społecznej niż innym matkom niepracującym i posiadającym na takich samych zasadach publiczną opiekę zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 3 listopada 2022 r. pełnomocnik skarżącej przychylił się do wniosku

o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Dodatkowo zwrócił uwagę na przyczyny różnic w wypłacie świadczenia rodzicielskiego z początkiem 2022 r. Wskazał, że nastąpiło to wskutek podwyższenia kwoty wolnej od podatku oraz wskutek pobierania składki zdrowotnej w całości bezpośrednio od kwoty zarobków brutto (Polski Ład). Podwyższenie kwoty wolnej od podatku skutkowało tym, że od zasiłku dla bezrobotnych zaprzestano pobierać podatek, w którym znajdowała się podstawa 7,75 % składki zdrowotnej, która z podatkiem pomniejszała kwotę zasiłku dla bezrobotnych, który był odejmowany przed rokiem 2022 od kwoty brutto zasiłku dla bezrobotnych i dopiero ta pomniejszona kwota była odejmowana od 1000 zł świadczenia rodzicielskiego. Czyli

w większości składka zdrowotna nie miała wpływu na wysokość otrzymywanego świadczenia rodzicielskiego dla matek pobierających zasiłek dla bezrobotnych przed rokiem 2022. Pełnomocnik oświadczył, że często się zdarza, że wprowadzenie nowych ustaw może mieć wpływ na ustawy już istniejące, zmieniające sens wypłat i wielkość świadczeń w sposób nierówno traktujący poszczególnych świadczeniobiorców.

W związku z tym skarżąca ma prawo domagać się sprawdzenia zgodności art. 17c ust. 6 u.ś.r. z art. 32 Konstytucji RP. Podkreślił, że kwota roszczenia za cały okres przysługiwania świadczenia rodzicielskiego wynosi nie więcej niż 900 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) i art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., wzruszenie zaskarżonej decyzji może mieć miejsce, w sytuacji gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. W szczególności Sąd nie dopatrzył się, aby w stanie faktycznym i prawnym sprawy doszło do naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa określonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wielokrotnie podnoszono, że zasada równości polega na tym, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących (zob. np. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 9 marca 1988 r., U 7/87; 6 maja 1998 r., K 37/97; 20 października 1998 r., K 7/98; 17 maja 1999 r., P 6/98; 4 stycznia 2000 r., K 18/99; 18 grudnia 2000 r., K 10/00; 21 maja 2002 r., K 30/01; 28 maja 2002 r., P 10/01; 18 marca 2014 r., SK 53/12). Zasada ta nie ma charakteru bezwzględnie obowiązującego w tym znaczeniu, iż zrównuje sytuację wszystkich podmiotów. Równe traktowanie przez prawo tych samych podmiotów pod pewnymi względami oznacza z reguły różne traktowanie tych samych podmiotów pod innymi względami (por. wyrok NSA z 10 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 568/14, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych na stronie rzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Punktem wyjścia przy orzekaniu o zasadzie równości jest ustalenie, czy istnieje wspólność cechy relewantnej pomiędzy porównywanymi sytuacjami, a więc czy zachodzi podobieństwo tych sytuacji.

Kierując się zasadą z art. 32 ustawy zasadniczej, zarówno prawodawca, jak

i organy administracji publicznej stosujące przepisy prawa powszechnie obowiązującego, powinny zastosować jednakową miarę oceny wobec tych samych rodzajowo sytuacji faktycznych i prawnych, i tak też uczyniono w rozpatrywanym przypadku.

Zauważyć można, że w myśl art. 18 Konstytucji RP rodzina, macierzyństwo

i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten pod względem jego prawnego charakteru kwalifikowany jest jako norma programowa, która nie tworzy samodzielnie praw podmiotowych, wyznacza natomiast cele i zadania władzy publicznej. Zgodnie z art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP, rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Zarówno art. 18, jak i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP, zobowiązują państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony, nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form

i przesłanek jej świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 81 Konstytucji RP, praw określonych w art. 71 Konstytucji RP można dochodzić w granicach określonych

w ustawie. Zatem to ustawodawca decyduje, mając na względzie spójność systemu prawa, o warunkach i wymiarze udzielanego rodzinom wsparcia. Świadczenie rodzicielskie jest instrumentem wspierania rodzin. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdej rodziny w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, który skład orzekający podziela, że jeżeli przyjęte przez ustawodawcę kryterium przyznania uprawnienia jest zobiektywizowane i nie narusza wartości związanych z państwem prawnym, to takie działanie nie jest sprzeczne z wyrażoną

w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej (por. uchwała składu 7 sędziów z 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22, publ. w CBOSA).

W omawianym przypadku ustawodawca zróżnicował prawo do świadczenia rodzicielskiego bezrobotnych matek przez uzależnienie wysokości tego świadczenia od pobierania przez kobietę zasiłku dla bezrobotnych. Warunek ten jest zobiektywizowany i ma uzasadnione podstawy systemowe. Zauważyć trzeba, że zarówno zasiłek dla bezrobotnych, jak i świadczenie rodzicielskie stanowią pomoc Państwa i wypłacane są ze środków publicznych. Na kanwie art. 17c ust. 6 u.ś.r. prawodawca postanowił, że w sytuacji zbiegu uprawnienia do świadczenia rodzicielskiego i zasiłku dla bezrobotnych, pomoc Państwa nie może wykroczyć ponad kwotę ustaloną dla świadczenia rodzicielskiego. Kwestionowana decyzja przyznająca skarżącej świadczenie rodzicielskie w wysokości różnicy pomiędzy kwotą 1000 zł, określoną w art. 17c ust. 5 u.ś.r., a kwotą pobieranego przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych, odpowiada literalnemu brzmieniu art. 17c ust. 6 u.ś.r. Przepis ten ma takie samo brzmienie od początku jego obowiązywania i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Z jego treści wynika jednoznacznie, że przy ustaleniu wysokości świadczenia rodzicielskiego przysługującego osobie korzystającej jednocześnie z prawa do zasiłku dla bezrobotnych, od kwoty świadczenia rodzicielskiego należy odliczyć kwotę pobieranego zasiłku dla bezrobotnych pomniejszonego o zaliczkę na podatek dochodowy osób fizycznych. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przy obliczeniach należy uwzględniać, że tylko zaliczka na podatek dochodowy może pomniejszyć pobierany zasiłek dla bezrobotnych, co oznacza, że kwoty pobieranego przez skarżącą zasiłku dla bezrobotnych nie mogły pomniejszać inne zobowiązania, w tym publicznoprawne. Zważyć należy, że składka na ubezpieczenie zdrowotne, co przyznała sama skarżąca jest obowiązkowo potrącana bezrobotnemu z wypłacanego mu zasiłku dla bezrobotnych i od początku obowiązywania prawa do świadczenia rodzicielskiego pomniejszała kwotę należną z tytułu świadczenia rodzicielskiego. Przy czym przed zmianami wprowadzonymi w 2022 r. składka na ubezpieczenie zdrowotne stanowiła nieznaczną sumę wynoszącą 1,25% podstawy wymiaru składki, ponieważ zgodnie

z polityką fiskalną Państwa 7,75% składki pomniejszało podatek, którego bezrobotny i tak nie płacił z powodu ustalenia kwoty wolnej od podatku. Obecnie składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi wciąż 9% podstawy wymiaru składki (kwota odpowiadająca wysokości pobieranego zasiłku dla bezrobotnych – art. 81 ust. 8 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; Dz. U. z 2022 r. poz. 2561), ale w związku ze zmianą zasad pobierania podatku nie pomniejsza podatku i tym samym w całości obciąża ubezpieczonego. Przy czym składka opłacana jest też ze środków publicznych, a więc stanowi pomoc Państwa uprawnionemu, który dzięki temu korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. De facto otrzymując zasiłek dla bezrobotnych skarżąca uzyskała od państwa pomoc w postaci kwoty wypłaconej jej na rachunek bankowy oraz opłaconej przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne, które obciąża osobę pobierającą zasiłek. Niezasadnie skarżąca czuje się wiec pokrzywdzona. W omawianym przypadku wynik wykładni systemowej, funkcjonalnej nie uzasadnia odstąpienia od wykładni literalnej art. 17c ust. 6 u.ś.r., co prowadzi do wniosku, że ustawodawca świadomie i celowo zróżnicował prawo do świadczenia rodzicielskiego osób pobierających zasiłek dla bezrobotnych od osób niekorzystających z tego uprawnienia.

Skarżąca błędnie utożsamia swoją sytuację osoby bezrobotnej pobierającej zasiłek i zobowiązanej do ponoszenia kosztów ubezpieczenia zdrowotnego z osobą, która nie korzysta z prawa do zasiłku dla bezrobotnych i nie musi opłacać składek na ubezpieczenie zdrowotne, ale posiada z innych tytułów prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, np. jako członek rodziny ubezpieczonego. Prawo takich osób nie jest równe prawu skarżącej. Z prawem do zasiłku dla bezrobotnych związane są dalsze uprawnienia. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

(t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 690) okresy pobierania zasiłku wlicza się do okresu pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz okresów składkowych w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie można więc twierdzić, że skarżąca znajduje się w takiej samej sytuacji prawnej i faktycznej jak inni bezrobotni i przez to, że musi opłacać składki na ubezpieczenie zdrowotne jest dyskryminowana przy prawie do świadczenia rodzicielskiego.

Zauważyć też trzeba, że zasiłek dla bezrobotnych nie jest świadczeniem przymusowym. Jeżeli skarżąca uważała, że korzystniejsze dla niej byłoby otrzymywanie świadczenia rodzicielskiego w pełnej kwocie 1000 zł, niż korzystanie z prawa do zasiłku dla bezrobotnych, to mogła z tego prawa zrezygnować i korzystać z prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako członek rodziny ubezpieczonego.

Z podanych względów Sąd nie podzielił wątpliwości skarżącej co do braku zgodności z Konstytucją RP art. 17c ust. 6 u.ś.r. Jeżeli skarżąca uważa inaczej, może osobiście wnieść skargę konstytucyjną na podstawie art. 79 ust. 1 ustawy zasadniczej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako niezasadną

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na zgodny wniosek stron, na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.