I SA/Wa 2124/20 - Wyrok

Data orzeczenia	2021-05-28	
Data wpływu	2020-09-29	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Anna Falkiewicz-Kluj
Iwona Kosińska /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6290 Reforma rolna	
Hasła tematyczne	Nieruchomości	
Sygn. powiązane	I OSK 465/22	
Skarżony organ	Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 1945 nr 3 poz 13; art. 2;  Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 maja 2021 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 sierpnia 2020 r. nr GZrn.625.277.2018 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.	
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r. nr [...] orzekającą, że nieruchomość zajęta pod stawy, określona jako "Obiekt stawowy [...]", odpowiadająca aktualnym działkom ewidencyjnym nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położona w obrębie [...], gmina [...], pochodząca z dawnego majątku pn. "[...]", będąca przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością H. F. - podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

K. F. wnioskiem z 15 kwietnia 2016 r. wystąpiła o wydanie decyzji stwierdzającej, że "Obiekt stawowy [...]", "Obiekt stawowy [...]", "Obiekt stawowy [...]" i "Obiekt stawowy [...]", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wojewoda [...] przedmiotem postępowania uczynił "Obiekt stawowy [...]" i decyzją z [...] września 2018 r. orzekł, że przedmiotowa nieruchomość zajęta pod stawy - podpadała pod działanie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organ wyjaśnił, że na przejętych nieruchomościach znajdowały się stawy hodowlane, które są nieruchomościami ziemskimi wykorzystywanymi do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie.

K. F. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpatrując sprawę stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji jest prawidłowa.

Organ zaznaczył, że przedmiotowe postępowanie dotyczy wydania decyzji w oparciu o § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.), który umożliwia dochodzenie stwierdzenia, że dana nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu.

Minister wskazał, że podstawę prawną przejęcia nieruchomości "Obiekt stawowy [...]" na rzecz Skarbu Państwa stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., co wynika z wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z [...] grudnia 1946 r. do Sądu Okręgowego Wydział [...] w R. o wpisanie Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości ziemskiej pn. "[...]", ks. hip. nr [...]. W myśl tego przepisu przejęciu podlegały nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Sam dekret nie zawierał definicji legalnej nieruchomości ziemskiej. Rozumienie tego pojęcia budziło wiele kontrowersji w orzecznictwie sądowym do momentu podjęcia przez Trybunał Konstytucyjny uchwały z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r., z. 1, poz. 26). Pod pojęciem nieruchomości ziemskiej rozumiano nie tylko nieruchomości o charakterze rolnym (a więc takie, które mogły być wykorzystane do produkcji rolnej), ale również i te, które były zabudowane czy zalesione. W powołanej uchwale Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej przez inne podmioty.

Minister zaznaczył, że w prowadzonym postępowaniu należało zatem ustalić, czy przejęta na cele reformy rolnej nieruchomość miała charakter ziemski oraz czy spełniała normy obszarowe.

Organ wskazał, że nieruchomość "Obiekt stawowy [...]", odpowiadająca aktualnym ww. działkom ewidencyjnym o łącznej powierzchni [...] ha, wchodziła w skład majątku [...], opisanego w dawnej księdze wieczystej tych dóbr hip. nr [...] (z księgi tej wydzielono do hip. Nr [...] nieruchomości pn. [...]). Jak wynika z protokołu z [...] i [...] grudnia 1947 r. w sprawie przejęcia-przekazania majątku państwowego [...] "kompleks stawów [...] stanowi integralną część przekazywanego gospodarstwa rybnego". Zdaniem Ministra oznacza to, że wszystkie obiekty stawowe stanowiły funkcjonalnie powiązaną całość i traktowane były jako jedno gospodarstwo rybne (w dokumencie tym mowa jest o obiektach stawowych [...], [...], [...], [...] i [...]) pomimo, że należały do różnie oznaczonych hipotecznie majątków. Jako o jednej całości gospodarczej "obszaru stawowego gospodarstwa rybnego w [...] i [...] mowa jest także w protokole zdawczo-odbiorczym z [...] i [...] sierpnia 1946 r. w sprawie przekazania przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych Ministerstwu Leśnictwa terenów z upaństwowionego majątku [...]. Również protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] z [...] lutego 1945 r. odwołuje się w części dotyczącej gospodarki rybnej do majątku [...]. W pozycji 'inne zwierzęta' widnieje wpis o treści "ujęto stan rybołówstwa w spisie majątku [...]".

Minister wskazał, że powierzchnia ogólna przejmowanego majątku [...], zgodnie z protokołem w sprawie jego przejęcia na cele reformy rolnej z [...] lutego 1945 r., wynosiła [...] ha. Powierzchnię [...] ha podaje wykaz nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1950 r. W obu dokumentach mowa jest o powierzchni [...] ha zajętych przez wody. Pomimo różnicy powierzchni ogólnej, wymienionej w obu dokumentach, uzasadnione jest twierdzenie, że przejęty na cele reformy rolnej majątek [...] (a wraz z nim "Obszar stawowy [...]") znacznie przekraczał powierzchnię ogólną 100 ha, spełniając tym samym normy obszarowe zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

Organ zaznaczył, że przedmiotowe postępowanie wszczęte zostało w zakresie konkretnie oznaczonych ww. działek, które obejmują łącznie powierzchnię [...] ha, z czego [...] ha to grunty pod stawami, [...] ha to nieużytki. Reszta określana jest jako lasy, łąki, grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, grunty pod rowami. Wymieniona nieruchomość tworzy obecnie kompleks stawów, które można również zlokalizować na historycznych mapach przedwojennych, tj. mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1937 r., które dostępne są na właściwych stronach internetowych. Ich uwidocznienie na mapach Wojskowego Instytutu Geograficznego dowodzi, że kompleks ten istniał już przed II wojną światową.

Minister wskazał, że dla oceny prawidłowości przejęcia spornej nieruchomości na cele reformy rolnej, istotny jest charakter tych stawów, tzn. czy były to stawy rybne, w których prowadzona była działalność hodowlana. Rybołówstwo było i jest traktowane jako część rolnictwa w szerokim znaczeniu. Obowiązujący w czasie przeprowadzenia reformy rolnej § 50 rozporządzenia Ministra Skarbu z dnia 31 marca 1937 r. wydanego w porozumieniu z Ministrami: Spraw Wewnętrznych oraz Rolnictwa i Reform Rolnych o wymiarze i poborze podatku gruntowego (Dz. U. z 1937 r. Nr 32, poz. 250) wymieniał grunty pod wodami (w tym takimi, na których prowadzi się gospodarstwo rybne) jako podlegające podatkowi gruntowemu na równi z pastwiskami (II kategoria gruntów). Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o obrocie nieruchomościami rolnymi (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 172) stanowiła w art. 1 ust. 2, że nieruchomość użytkowana na cele produkcji rybnej jest nieruchomością rolną. Zbliżona definicja nieruchomości rolnej wyrażona jest obecnie w art. 461 k.c. Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przedstawione jest stanowisko, które stwierdza wprost, że stawy rybne podlegały przejęciu na cele reformy rolnej. Minister podkreślił, że choć stawy rybne nie stanowiły stricte użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (stanowił on, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe), to art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944 r. wyraźnie przewidywał istnienie dwóch norm obszarowych, z których jedna dotyczyła powierzchni ogólnej nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, a druga - użytków rolnych, wchodzących w skład takiej nieruchomości i jednocześnie stanowił o przejęciu nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym "w całości" (tj. w granicach powierzchni ogólnej). Reguły wykładni językowej (zakaz wykładni synonimicznej) nakazują uznać, że pojęcie "nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym" nie jest tożsame z pojęciem "użytki rolne". Zakres znaczeniowy pierwszego z wymienionych pojęć jest szerszy od drugiego, ponieważ oprócz "użytków rolnych" w rozumieniu § 4 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. mieszczą się w nim także inne tereny (grunty), np. nieużytki, rowy, stawy, drogi, place itp. (uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06).

Organ odwoławczy zaznaczył, że protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku [...] zawiera informację, że [...] ha powierzchni wykorzystywane było do prowadzenia rybołówstwa. Protokół zawiera również wzmiankę, że na terenie majątku znajdowały się urządzenia rybackie (miechy itp.) w stanie używalnym. Ponadto odwoływał się do spisu majątku [...], gdzie miał być ujęty stan rybołówstwa.

Spis majątku [...] zawarty jest w protokole w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej majątku [...] z [...]-[...] lutego 1945 r. Wynika z niego, że na terenie majątku znajdowała się m.in. stacja biologiczna [...] (budynek - stawy rybne). Stawy rybne zajmowały powierzchnię [...] ha. Przy pozycji 'inne zwierzęta' dodano zapis: obsada stawów rybnych ok. [...] kg narybku karpia, ok. [...] sztuk kroczków karpia, ok. [...] sztuk sandaczy. Do protokołu tego załączony był spis pracowników związanych umowami służbowymi na rok 1945/46. W pozycji 'Rybołówstwo' wymienia się pięciu rybaków oraz odnotowuje, że pracują w majątku od 12 do 26 lat, co oznacza, że byli oni zatrudnieni już przed wojną.

Organ wskazał, że inny zgromadzony dokument w aktach administracyjnych sprawy, w którym opisuje się gospodarkę rybną jaka prowadzona była we wszystkich kompleksach stawowych majątku [...] i [...], to protokół z [...]-[...] grudnia 1947 r. w sprawie przejęcia-przekazania majątku państwowego [...]. Podaje się w nim ogólną powierzchnię majątku (ośrodka rybackiego) jako [...] ha, przy czym zaznacza się, że obszar ten jest przybliżony z uwagi na brak dowodów pomiarowych. Sam ośrodek rybacki miał zajmować ok. [...] ha, a w jego skład wchodziły gospodarstwa rybne [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. Ponadto w protokole napisano, że "przejęta obsada do zarybienia stawów wynosi ok. [...] sztuk na 1 ha lustra wody. Ogółem więc na osadę użytkowania (lustra wody) przejęto wg sprawozdania obrotu rybami narybku [...] sztuk o wadze [...] kg oraz [...] sztuk tarlaków (3 komplety) o wadze [...] kg.

W innym protokole zdawczo-odbiorczym, tj. w sprawie przekazania przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych Ministerstwu Leśnictwa terenów z upaństwowionego majątku [...] z [...] i [...] sierpnia 1946 r. wskazano, że obszar stawowy gospodarstwa rybnego w [...] i [...], stanowiącego jedną całość gospodarczą, wynosi ponad [...] ha powierzchni ogroblowanej. Ponadto zaznacza się w nim, że m.in. z terenów stawowych utworzony został ośrodek kultury rolnej, przeznaczony na prowadzenie gospodarstwa rybackiego.

W trakcie postępowania pozyskano także dokumenty, będące spisem inwestycji przeprowadzonych w Ośrodku Rybnym [...] od dnia przejęcia do [...] czerwca 1947 r. oraz od [...] lipca 1947 r. do [...] grudnia 1947 r., zawierającym m.in. takie pozycje jak wykonanie rowów na stawach, wykonanie nowych stawideł do upustu betonowego, pogłębienie doprowadzalnika na stawach, prace przy remoncie grobli.

Zdaniem Ministra przytoczone dokumenty dowodzą, że w "Obiekcie stawowym [...]" prowadzona była hodowla rybna. Dokumenty jednoznacznie wymieniają w swojej treści stawy hodowlane, wśród pracowników majątku widnieją rybacy, wprost pisze się o gospodarstwie rybnym. Ponadto, wśród prac konserwacyjnych/inwestycyjnych wymienione są np. takie, które związane są z doprowadzaniem wody do upustów betonowych (służyły powstawaniu sztucznych zbiorników). Ponadto w protokołach z [...]-[...] lutego 1945 r. oraz [...]-[...] grudnia 1947 r. mowa jest o konkretnych liczbach (sztukach i kilogramach) narybku, tarlakach, kroczkach oraz samych rybach. Wspomina się również o tym, że część z nich przeznaczona jest do zarybienia. Mapy Wojskowego Instytutu Geograficznego oraz okres zatrudnienia rybaków jednoznacznie świadczą, że działalność hodowlana prowadzona była już przed wojną.

Tym samym w ocenie Ministra nie ma wątpliwości, że w "Obiekcie stawowym [...]" prowadzona była działalność hodowlano-rybna. Bez wątpienia była to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Nieruchomość "Obiekt stawowy [...]" podlegała zatem przejęciu na cele reformy rolnej, co oznacza, że decyzja Wojewody [...] z [...] września 2018 r. jest zgodna z prawem.

Organ drugiej instancji odniósł się ponadto szczegółowo do podnoszonych w odwołaniu zarzutów stwierdzając, że są one bezzasadne.

K. F. wniosła skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:

1. art. 7 kpa oraz 77 § 1 kpa poprzez zaniechanie przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi podjęcia niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego spraw), tj. w szczególności poprzez zaniechanie zebrania i brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący kompletnego materiału dowodowego, skutkujące brakiem wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj.:

a) zaniechanie wskazania dostatecznych dowodów, na podstawie których organ ustalił ziemski (rolniczy) charakter "Obiektu stawowego [...]", w szczególności zaś dowodem takim nie może być fakt istnienia kilku stawów hodowlanych w innym znacjonalizowanym majątku ziemskim pn. [...], należącym przed nacjonalizacją do S. F., a nie tak jak staw [...] do H. F., będącej właścicielem majątku "[...]" ks. hip. nr [...];

b) pominięciu istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, że "Obiekt stawowy [...]" podobnie, jak położone w bliskiej okolicy stawy "[...]" i "[...]" mógł być wykorzystywany na cele naukowo-badawcze;

c) utrzymanie wadliwej decyzji Wojewody [...] w mocy pomimo zaniechania przez Wojewodę podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w zakresie ustalenia charakteru nieruchomości przed wejściem w życie przepisów dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, podczas gdy

- obowiązkiem organu administracji publicznej w sprawie o niepodpadanie nieruchomości pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN jest dokładne ustalenie, czy była to nieruchomość ziemska;

- w przypadku nieruchomości niebędących nieruchomościami ziemskimi w rozumieniu dekretu PKWN, należy zbadać związek funkcjonalny pomiędzy częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa;

- oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym skutkuje wadliwością oceny wyrażonej w decyzji, a warunkiem prawidłowości rozstrzygnięcia jest jego oparcie na przeprowadzonym zgodnie z kpa postępowaniu dowodowym;

- postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej i organ odwoławczy nie może pominąć istotnych błędów i zaniechań w zbieraniu dowodów przez organ I instancji.

2. art. 7 kpa, art. 8 kpa oraz art. 77 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa poprzez brak wszechstronnej i pogłębionej analizy zgromadzonego materiału dowodowego, skutkujące brakiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w konsekwencji błędnymi ustaleniami faktycznymi polegającymi na:

a) ustaleniu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że "Obiekt stawowy [...]" stanowił nieruchomość ziemską w rozumieniu przepisów dekretu PKWN, podczas gdy takie twierdzenie nie znajdowało żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym, ponieważ żaden z dowodów powołanych przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie przesądzał o prowadzeniu na obszarze stawu "[...]" działalności wytwórczej w rolnictwie, w okresie przed wejściem w życie przepisów dekretu PKWN;

b) dowolnym przyjęciu przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że w stawie "[...]" prowadzona była hodowla ryb, stanowiąca rodzaj działalności rolniczej w rozumieniu przepisów dekretu PKWN, podczas gdy żaden z dowodów zgromadzonych w toku postępowania przed organami administracji nie umożliwiał dokonania takich jednoznacznych ustaleń, a dowodem takim nie może być fakt odławiania narybku ze stawów wchodzących w skład sąsiedniego majątku ziemskiego - [...];

c) dowolnym i niepopartym konkretnymi dowodami ustaleniu, że staw "[...]" był wykorzystywany jako staw hodowlany, w sytuacji gdy z materiału dowodowego sprawy, zwłaszcza powojennych protokołów przejęcia majątku pn. [...] wynikało, że jedynie część stawów położonych w majątkach [...] i [...] miała charakter stawów hodowlanych;

d) niepopartym wszechstronną analizą materiału dowodowego ustaleniu przez organ, iż "obiekt stawowy [...]", podobnie jak większość stawów z majątku [...], musiał stanowić staw rybny, podczas gdy materiał dowodowy wskazywał, że niektóre stawy w majątku [...] i [...] pełniły funkcję stawów naukowo - badawczych lub rekreacyjnych, niewykorzystywanych rolniczo;

3. art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Wojewody [...] podczas gdy,

a) wobec istotnych braków postępowania dowodowego, organ II instancji winien był albo uchylić ww. decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ewentualnie, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, uchylić tę decyzję i orzec co do istoty sprawy (naruszenie art. 138 § 2 kpa względnie art. 138 § 1 pkt 2 kpa);

b) dokładne ustalenie charakteru ziemskiego nieruchomości lub jej nierolniczego charakteru ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż dopiero wtedy można orzekać o podpadaniu nieruchomości pod działanie przepisów dekretu PKWN o reformie rolnej,

4. art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 8 kpa poprzez uznanie przez organ, że staw "[...]" położony w majątku pn. "[...]" ks. hip. nr [...], został przejęty zgodnie z celami reformy rolnej przewidzianymi dekretem PKWN, pomimo braku przekonującego wyjaśnienia w jaki sposób ta konkretna nieruchomość realizowała cele reformy rolnej przewidziane dekretem PKWN;

5. art. 6 kpa, art. 7 kpa i art. 8 kpa w zw. z art. 2 Konstytucji RP polegające na wadliwym zakwalifikowaniu nieruchomości - obiektu stawowego "[...]" jako nieruchomości ziemskiej w rozumieniu przepisów dekretu PKWN wbrew utrwalonemu stanowisku judykatury, w tym Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/89. stwierdzającej, że "intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej wyłącznie tych nieruchomości, lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej – przez inne podmioty" oraz uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06, wskazującej, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 dekretu PKWN.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN poprzez jego błędne zastosowanie, sprzecznie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego oraz Trybunału Konstytucyjnego, a polegające na niewłaściwym przyjęciu, że "Obiekt stawowy [...]" jako nieruchomość nie posiadająca charakteru rolnego oraz nieprzeznaczona na cele przewidziane dekretem PKWN stanowiła część "nieruchomości ziemskiej" - zorganizowanego gospodarstwa rybnego w sytuacji, gdy twierdzenie takie nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym i zasadnym było wyłączenie tych części majątku ziemskiego spod działania przepisów dekretu PKWN.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przewidzianych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. zwanej w dalszej części P.p.s.a. ), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 ustawy Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z treścią art. 2 ust.1 PKWN z dnia 6 września 1944r, o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 Nr 3 poz. 13) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN (Dz.U.1945 Nr 10 poz.51) na cele reformy rolnej przeznaczone były "nieruchomości ziemskie", które przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na cele wskazane w art. 1 ust. 2 tego aktu.

Jako, że przedmiotem rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej są stawy rybne istotnym było ustalenie czy były one nieruchomościami ziemskimi.

Zaznaczyć należy, że przepisy dekretu PKWN ani także rozporządzenia z 1 marca 1945 r. nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej". Rozumienie tego pojęcia wyjaśnił Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. sygn. akt W 3/90 wskazując, że należy przez nie rozumieć nieruchomość ziemską o charakterze rolniczym.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006 r. sygn. akt I OPS 2/06 przesądził, że powołana uchwała Trybunału Konstytucyjnego zachowuje swoją aktualność. Podkreślił, że organ administracji orzekając czy dawna nieruchomość podpada pod działanie dekretu nie bada wyłącznie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, ale ocenia czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

Podkreślenia wymaga, że w momencie przejmowania na cele reformy rolnej nieruchomości stanowiących stawy nie istniały regulacje prawne odnoszące się do stawów hodowlanych. Dopiero współczesne regulacje prawne zawarte w art. 46’ kodeksu cywilnego oraz w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych, zaliczają stawy hodowlane do nieruchomości rolnych.

Sąd podziela pogląd Ministra wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dla oceny czy stawy hodowlane były uznawane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, a więc mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej istotne były dwie przedwojenne regulacje prawne zawarte w ustawie z dnia 7 marca 1932 r. o rybołówstwie (Dz. U. Nr 35, poz. 357) oraz w dekrecie z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162).

Art. 1 ustawy o rybołówstwie zawierał legalną definicję rybołówstwa, zgodnie, z którą rybołówstwo oznaczało zawłaszczanie ryb i raków przez ich łowienie w wodach niezamkniętych. Nie odnosił się w tej definicji do wód zamkniętych, jakimi są stawy, co uzasadnia twierdzenie, że w dacie wejścia w życie dekretu PKWN stawy hodowlane nie były zaliczane do rybołówstwa, które nie stanowiło działalności rolniczej. Z kolei w art. 1 pkt 2 dekretu 12 czerwca 1945 r. zawarta została definicja resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie, z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Powyższe oznacza zdaniem Sądu, że jeśli do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to uznać należy, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne co oznacza, że stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN. Zauważenia wymaga, że w późniejszych regulacjach prawnych także konsekwentnie za nieruchomość rolną uznawano nieruchomość, która może być przeznaczona m.in. na produkcję rybną.

Skoro z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że majątek "[...]" stanowiący własność H. F. miał powierzchnię [...] ha ( protokół przejęcia z [...].02.1945r.) a wchodzący w jego skład staw rybny [...], [...] ha to podlegał on pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Ponieważ zaś stawy hodowlane stanowiły nieruchomość ziemską w rozumieniu art. 2 ust. 1 dekretu PKWN nie zachodziła potrzeba ustalania związku funkcjonalnego przedmiotowego stawu z pozostałą częścią nieruchomości.

Wbrew zarzutom skargi Sąd w całości podziela pogląd Ministra, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie tylko nie wskazuje ale nawet w najmniejszym stopniu nie uprawdopodabnia wykorzystywania stawu "[...]" na inne cele niż hodowlane. Zawarte w skardze twierdzenie, że wysoce prawdopodobne jest, iż staw ten obok stawu "[...]" wykorzystywany był w celach naukowo-badawczych lub rekreacyjnych jest całkowicie gołosłowne. Sama Skarżąca zresztą stwierdza, że " brak jest dokumentów potwierdzających taką tezę".

Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie organy nie naruszyły reguł postępowania administracyjnego zawartych w art. 7, 8 i 77 § 1 kpa. W sposób wnikliwy i wyczerpujący ustaliły wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne i przypisały je do mających zastosowanie norm prawnych. Trafnie wskazał organ II instancji, że materiał dowodowy pozyskano z zasobów archiwalnych, uzupełniono go dokumentacją sporządzoną dla potrzeb postępowania związanego z przejęciem nieruchomości na cele reformy rolnej, dokumentami hipotecznymi a także materiałami z innych postępowań. Skarżąca pomimo reprezentowania jej przez profesjonalnego pełnomocnika nie zgłosiła żadnych wniosków ani nawet sugestii dowodowych. Także uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Oceny tej nie zmienia polemiczny charakter uwag zawartych w uzasadnieniu skargi.

W konsekwencji należało stwierdzić, że wbrew zarzutom sformułowanym w skardze, przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego, co uzasadniałoby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Mając to na uwadze Sąd, na podstawie art.151 P.p.s.a. orzekł jak na wstępie.

Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.