Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Bożena Marciniak Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2017 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. B. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania K. B., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], umarzającą w całości postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności dokumentu nadania ziemi.

Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Majątek ziemski pod nazwą "[...]" stanowiący własność E. B. o pow. [...]ha oraz majątek ziemski "[...]i" stanowiący własność K. B. o pow. [...]ha zostały przejęte z mocy samego prawa na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej ( Dz. U z 1945 r. Nr 3 , poz. 13). W skład majątku ziemskiego "[...]" wchodziła również nieruchomość oznaczona obecnie jako działki nr [...]o łącznej powierzchni [...] ha.

Dokumentem nadania ziemi nr [...]z dnia [...]lipca 1946 r. J. S. otrzymał nieruchomość rolną o obszarze [...]ha z majątku "[...]", obecnie nieruchomość ta stanowi działki nr [...]o łącznej powierzchni [...] ha.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi wystąpił K. B..

Wojewoda [...]decyzją z dnia [...]stycznia 2017 r. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe wskazując, że z wnioskiem wystąpiła osoba nie będącą stroną postępowania.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając złożone odwołanie stwierdził, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi wystąpił K. B. - spadkobierca właściciela majątku "[...]" sprzed jego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa. Tymczasem, zdaniem Ministra, stronami tego postępowania mogą być jedynie Skarb Państwa i oraz osoby ( ewentualnie ich następcy prawni), którym nadano nieruchomość. Tym samym K. B. nie posiada legitymacji procesowej do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi.

Orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] września 1950 r. orzeczono o podpadaniu majątków ziemskich "[...]" pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Następnie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]września 2007 r. nr [...]stwierdzono, że orzeczenie Ministra z dnia [...] września 1950 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa w części dotyczącej działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni [...] ha, w tym działek nr |[...], lecz nie stwierdził nieważności orzeczenia w tej części z uwagi na wystąpienie nieodwracalnych skutków prawnych. Zdaniem Ministra oznacza to, że w dacie wydania dokumentu nadania ziemi jedynym właścicielem działek nr [...] ( na podstawie wadliwej, ale pozostającej w obrocie prawnym decyzji) był Skarb Państwa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył K. B.. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. W skardze zarzucił:

- naruszenie art. 28 kpa w zw. z art. 156 §1 pkt 2 kpa w zw. z § 5 i 33 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu poprzez niewłaściwe zastosowanie do sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego jako następcy prawnego właściciela nieruchomości utraconej na skutek bezprawnych działań władzy publicznej;

- naruszenie art. 6, 7 i 80 kpa w zw. z art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 158 § 2 kpa poprzez błędną ocenę zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego;

- naruszenie art. 105 kpa w zw. z art. 104 § 2 kpa w zw. z art. 156 § 1 bądź § 2 kpa poprzez niezałatwienie istoty sprawy administracyjnej strony poprzez zakwestionowanie legitymacji czynnej wnioskodawcy oraz całkowicie wadliwe utożsamianie przedmiotu postępowania nadzorczego w sprawie zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007 r. z przedmiotem niniejszej sprawy administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. dalej ppsa).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2017 r. o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi nr [...] z [...] lipca 1946 r. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż przepis art. 105 § 1 k.p.a., wiąże bezprzedmiotowość postępowania z brakiem któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, co w konsekwencji powoduje niemożność rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Decyzja o umorzeniu postępowania zapada więc jedynie w sytuacji, gdy przyznanie określonego uprawnienia stało się zbędne lub organ administracji stwierdził oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bezprzedmiotowość postępowania rozumiana jest jako brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji publicznej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. W doktrynie przyjmuje się również, iż postępowanie staje się bezprzedmiotowe w przypadku śmierci strony, gdy sprawa dotyczy praw i obowiązków niedziedzicznych i nieprzechodzących na następców prawnych, albo w toku postępowania okaże się, że osoba, której żądanie spowodowało wszczęcie postępowania nie legitymuje się interesem prawnym; gdy decyzja będąca przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego w trybie nadzoru wygasła; gdy w toku postępowania przestanie istnieć przedmiot sprawy, jeżeli sprawa nie podlega rozstrzygnięciu w drodze decyzji, a postępowanie zostało wszczęte na żądanie strony; w przypadku braku w obowiązującym systemie prawnym przepisu umożliwiającego stronie przyznanie żądanego uprawnienia, jeżeli w dniu podejmowania rozstrzygnięcia nie obowiązują już przepisy o załatwieniu sprawy w drodze decyzji administracyjnej.

Umorzenie postępowania w niniejszej sprawie spowodowane było konstatacją organu, iż wnioskujący o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi, nie ma w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 k.p.a., jest uprawniony do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego.

Kto jest stroną postępowania rozstrzyga z kolei art. 28 k.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego, zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2241/10, LEX nr 1138119; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 373/07). Zdarza się niekiedy, że stroną postępowania nieważnościowego jest podmiot, który wprawdzie nie był stroną w postępowaniu zwykłym, jednak ma interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa do bycia stroną w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Interes prawny, o którym mowa w art. 28 kpa, może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 września 2013 r., sygn. akt II OSK 889/12).

W niniejszej sprawie przedmiotem kwestionowanego dokumentu nadania ziemi z dnia [...] lipca 1946 r. jest nieruchomość nadana z majątku ziemskiego " [...]", stanowiąca obecnie działki nr [...]. Z wnioskiem o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności dokumentu nadania ziemi nr [...] z dnia [...] lipca 1946 r. wystąpił K. B. - spadkobierca właściciela tego majątku. Zdaniem sądu, jeśli wnioskodawca jest spadkobierczynią poprzedniego właściciela nieruchomości, to jest także stroną postępowania uprawnioną do domagania się oceny w trybie stwierdzenia nieważności aktu nadania ziemi, który to akt dotyczył nieruchomości wchodzącej poprzednio w skład "[...]". Z chwilą śmierci osoby, która była poprzednio właścicielem majątku, na jej spadkobierców przeszło uprawnienie do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu nadania dotyczącego części ww. majątku. Spadkobierca ma bowiem prawo do podejmowania wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych. Zaliczyć do nich należy także składanie wniosków o stwierdzenie nieważności aktu nadania ziemi. Należy bowiem zauważyć, że decyzja wydana na podstawie art.2 ust.1 lit. e dekretu PKWN ( a także decyzja stwierdzająca jej nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa) zawsze dotyka sfery praw właścicieli nieruchomości sprzed dnia wejścia w życie dekretu. Tym samym spadkobierca K. B. posiada interes prawny we wszczęciu przedmiotowego postępowania. W konsekwencji, wobec naruszenia przez organy obu instancji art. 105 § 1 w zw. z art. 28 kpa, zaskarżoną decyzję oraz decyzję poprzedzającą należało uchylić. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyższe stanowisko Sądu, wyrażone w niniejszym uzasadnieniu.

W świetle poczynionych ustaleń Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c) P.p.s.a. w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a.

-----------------------

4