Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia F. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 8 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Bk 390/10 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] marca 2010 r. Nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 8 listopada 2011 r. odmówił Stowarzyszeniu F. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i stanowienie radcy prawnego.

Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazał, iż pismem z dnia 3 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wezwał stronę skarżącą do złożenia w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania oświadczenia, w którym należało wskazać: dochody i wydatki Stowarzyszenia za 2011 rok, przy czym należało przedstawić dokumenty potwierdzające przeznaczenie i wysokość tych wydatków. Dodatkowo Stowarzyszenie zostało zobligowane do nadesłania wyciągu z rachunku bankowego za okres maj – lipiec 2011 r., sprawozdania z działalności za rok 2010, bilansu za 2010 rok oraz dokumentów poświadczających wysokość aktualnego zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej.

Stowarzyszenie nie ustosunkowało się w całości do treści wezwania wskazując jedynie, że z powodu blokady komorniczej rachunków bankowych i braku środków na opłaty nie ma możliwości nadesłania wyciągów z rachunków bankowych. Dochody i składki członkowskie są niższe niż zadłużenie Stowarzyszenia, a w okresie od maja do lipca 2011 r. wyniosły 0 zł, w związku z czym Stowarzyszenie nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych i pełnomocnika.

W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z 7 września 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że wniosek nie mógł być uwzględniony z tego powodu, że częściowa odpowiedź Stowarzyszenia na wezwania z lipca i sierpnia 2011 roku, uniemożliwiły pełną ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy, a w konsekwencji pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku.

Sprzeciw od tego postanowienia wywiodło Stowarzyszenie. W uzasadnieniu nie wskazano żadnych nowych okoliczności mogących mieć wpływ na ocenę sytuacji majątkowej wnioskodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w zaskarżonym postanowieniu podniósł, iż Stowarzyszenie nie wykazało w sposób rzetelny, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ze złożonych oświadczeń wynika, że Stowarzyszenie obecnie nie ma na koncie bankowym zgromadzonych środków finansowych. Za rok 2006 strata finansowa z działalności strony skarżącej wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. – 6296,18 zł, natomiast w 2009 r. i 2010 r. wyniosła 1.557,12 zł. Z rachunku zysków i strat za 2010 rok wynika, iż przychody z działalności statutowej wyniosły 16.761 zł, zaś składki brutto 0 zł. Stowarzyszenie F. w B. nie posiada majątku, jest zadłużone z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 30.000 zł. Nadto Stowarzyszenie podnosi, że jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego i nie prowadzi działalności gospodarczej.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że analiza oświadczeń składanych przez Stowarzyszenie prowadzi do wniosku, że strona nie podaje rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji. O takiej postawie skarżącego Stowarzyszenia świadczy fakt nieprzedłożenia dokumentacji świadczącej o jego aktualnej sytuacji majątkowej. W konsekwencji uniemożliwia to pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nie można bowiem z całą pewnością ustalić ani dochodów ani wydatków Stowarzyszenia za okres maj - lipiec 2011 r., a w związku z tym nie można również stwierdzić, czy strona skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Brak jest również bilansu i sprawozdania finansowego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego za 2010 r. zatwierdzonych przez stosowne organy, bowiem złożone dokumenty nie zawierają żadnej akceptacji zarówno I Urzędu Skarbowego, jak i Ministra Pracy i Polityki Społecznej, a tym samym jako podpisane i sporządzone przez pełnomocnika skarżącego Stowarzyszenia nie mają waloru dokumentu księgowego.

Nie wiadomo nadto, jakie są składki członkowskie (ile i w jakiej wysokości) oraz czy w ogóle są pobierane, bowiem wpływ z tego tytułu w 2010 roku wyniósł 0 zł. Faktycznie poza wyciągiem z rachunku bankowego nie ma żadnych dokumentów potwierdzający aktualny stan majątkowy skarżącego Stowarzyszenie w 2011 rok.

W oparciu orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazano nadto, że stwierdzenie, iż Stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego, działa dla dobra publicznego oraz nie prowadzi działalności gospodarczej - nie stanowi podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków – chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory. Stowarzyszenie nie może przerzucać całości kosztów prowadzonego przez siebie postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło Stowarzyszenie F. w B., wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu zażalenia skarżące Stowarzyszenie podaje, iż nie posiadało i nie posiada żadnych środków finansowych na pokrycie opłat sądowych z powodu zablokowania rachunku bankowego przez komornika, jak również, że dane dotyczące Stowarzyszenia, zawarte w odpisie z rejestru stowarzyszeń są nadal aktualne. Wskazano, że Stowarzyszenie nie zatrudnia pracowników, a praca jest wykonywana przez wolontariuszy nieodpłatnie. Stowarzyszenie występując jako organizacja użytku publicznego ma na w celu realizację swych statutowych zadań użyteczności publicznej, w związku z tym powinno być całkowicie zwolnione z kosztów sądowych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W świetle art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Jak wynika z powyższej normy, przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest niewykazanie przez osobę prawną (inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) braku środków na pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest niewykazanie braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oceniając wykazanie albo nie wykazanie przez osobę prawną (inną jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w odpowiednim zakresie, należy mieć również na uwadze przesłankę negatywną przyznania prawa pomocy, którą jest niewykorzystywanie przez wnioskujący podmiot możliwości pozyskiwania środków finansowych.

Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Jeżeli zaś oświadczenia i wyjaśnienia strony okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą wątpliwości, zgodnie z art. 255 P.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia i wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że analiza oświadczeń składanych przez Stowarzyszenie prowadzi do wniosku, iż brak jest w niniejszej sprawie dokumentacji świadczącej o aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego Stowarzyszenia, co w skuteczny sposób uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dla wykazania, że wnioskujący nie posiada żadnych środków, nie wystarcza bowiem przedłożenie bilansu, z którego wynika, że za rok 2006 strata finansowa z działalności strony skarżącej wyniosła 1.085,71 zł, w 2007 r. - 10.178,47 zł, w 2008 r. – 6296,18 zł, natomiast w 2009 r. i 2010 r. wyniosła 1.557,12 zł. Z rachunku zysków i strat za 2010 rok wynika, iż przychody z działalności statutowej wyniosły 16.761 zł, zaś składki brutto 0 zł. Według oświadczenia Stowarzyszenie F. w B. nie posiada majątku, jest zadłużone z tytułu egzekucji komorniczych na kwotę około 30.000 zł. W aktach niniejszej sprawy brak jest bilansu i sprawozdania finansowego Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego za 2010 r. zatwierdzonych przez stosowne organy. Należy zatem podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, iż na podstawie przedstawionych oświadczeń i dokumentów nie można w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnego majątku i wystarczających dochodów na pokrycie kosztów sądowych.

W konsekwencji, Stowarzyszenie nie przedstawiło w sprawie żądanych przez Sąd pierwszej instancji dokumentów i oświadczeń, zatem nie wykazało, że jest uprawnione do skorzystania z prawa pomocy. Ponadto, Stowarzyszenie nie wykazało braku możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i przeznaczania z niej zysków na statutowe cele.

Skarżące Stowarzyszenie w zażaleniu zaprezentowało pogląd, iż powinno zostać zwolnione od kosztów sądowych, ponieważ jest organizacją pożytku publicznego. Przepis art. 24 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.) nie jest podstawą do przyjęcia, że organizacje pożytku publicznego z mocy prawa są zwolnione od kosztów sądowych. Przepis ten stanowi, że organizacji pożytku publicznego przysługuje, na zasadach określonych w przepisach odrębnych, zwolnienie od opłat sądowych w odniesieniu do prowadzonej przez nią działalności pożytku publicznego. Przepis art. 24 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie odsyła do przepisów odrębnych, a zatem nie stanowi samodzielnej podstawy zwolnienia od opłat sądowych. Natomiast przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują z mocy prawa zwolnienia od opłat sądowych organizacji pożytku publicznego. Zgodnie z art. 240 P.p.s.a. Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić organizacje społeczne od obowiązku uiszczania wpisu w ich własnych sprawach. Takie rozporządzenie nie zostało jednak wydane, dlatego też nie można zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w zażaleniu, że skarżące Stowarzyszenie jest zwolnione od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II OZ 1018/11).

Na marginesie należy wskazać, iż Stowarzyszenie, prowadząc statutową działalność, powinno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział za celowy oraz mieć przygotowane odpowiednie środki finansowe.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia