Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K[...] S.A. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 507/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K[...] S.A. z siedzibą w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 marca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. postanawia: oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 30 maja 2016 r., I SA/Gl 507/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił K[...] S.A. z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu sąd pierwszej instancji wskazał, że wraz ze skargą kasacyjną od wyroku z 25 stycznia 2016 r., skarżąca złożyła na formularzu PPPr wniosek o przyznanie prawa pomocy. Spółka podała w nim, że ponosi stratę z wykonywanej działalności gospodarczej, co powoduje brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań. Kwota środków znajdujących się na rachunkach bankowych skarżącej jest wielokrotnie niższa od samej kwoty zobowiązań krótkoterminowych. Spółka w celu umożliwienia dalszego prowadzenia działalności gospodarczej musi zatem koncentrować się na zapłacie bieżących zobowiązań, w szczególności na terminowej zapłacie wynagrodzeń, na co miesięcznie przeznacza kwotę 262.300.000,00 zł. Skarżąca podała wysokość straty za 2015 r. – ponad 1 mld zł, zobowiązania krótkoterminowe w kwocie przekraczającej 5 mld zł oraz wartość środków trwałych w wysokości 5,6 mld zł.

Postanowieniem z 7 kwietnia 2016 r. referendarz sądowy odmówił spółce przyznania prawa pomocy. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw.

W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia, sąd pierwszej instancji wskazał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). WSA w Gliwicach w obszernym uzasadnieniu wskazał m.in., że skarżąca posiada na rachunku bankowym środki w wysokości 238.884.059,96 zł, co pozwala jej na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który stosowanie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193) wynosi połowę wpisu od skargi.

2. W zażaleniu spółka wniosła o uchylenie postanowienie oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. W uzasadnieniu podniesiono m.in., że przy analizie skutków ekonomicznych, jakie wiążą się dla spółki z poniesieniem kosztów sądowych należy uwzględnić liczbę spraw toczących się z jej udziałem przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym oraz Naczelnym Sądem Administracyjnym. Przeciwne stanowisko prowadzi do sytuacji, w której spółce – pomimo tego, że łącznie ponoszone przez nią koszty wpisów od skarg stanowią poważną kwotę – odmawia się zwolnienia z kosztów sądowych w każdej sprawie z uwagi na to, że kwota kosztów należnych w danym postępowania jest "znikoma".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

3. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. W analizowanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca. Słusznie sąd pierwszej instancji zauważył, że po pierwsze skarżąca dysponuje majątkiem o dużej wartości, zgromadziła na rachunku bankowym kwotę bliską 239 mln zł, ponadto kilkukrotnie na jej rzecz zasądzone zostały koszty od organów administracji publicznej, w kwotach sięgających kilkudziesięciu tysięcy złotych. Jeszcze raz należy przypomnieć, że instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie tylko w sytuacji gdy dany podmiot całkowicie nie jest w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Do takiej sytuacji doszłoby np. gdyby skarżąca nie osiągała przychodów, nie posiadała zasobów finansowych, a upłynnienie majątku byłoby niemożliwe albo znacząco utrudnione. W analizowanej sytuacji, skarżąca pomimo znacznej straty osiąga jednak przychody, które umożliwiają jej uiszczenie wpisu. Okoliczność prowadzenia kilkunastu czy też kilkudziesięciu postępowań sądowych jest jak najbardziej istotna, niemniej należy ją oceniać uwzględniając cały obraz sytuacji finansowej spółki. A ta, co nie ulega wątpliwości, choć wyjątkowo trudna, jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala na wygospodarowanie odpowiedniej kwoty na uiszczenie wpisu. W takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych.

W konsekwencji wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.