Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 24 stycznia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Jolanta Górska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 185/18 w sprawie ze skargi K.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z dnia 17 maja 2018 r. (sygn. akt I SA/Wa 185/18), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") - oddalił skargę K. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2017 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania skarżącej odszkodowania za udział wynoszący 1/2 części w dawnej nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, oznaczonej jako hip. jako "[...]" a wchodzącej obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...].

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, K. K. zrzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie:

1) prawa materialnego, to jest: art. 145 § 1 pkt 1a) p.p.s.a. - poprzez wadliwe przyjęcie, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 "u.g.n"., tj., że przed dniem 5 kwietnia 1958 r. poprzednik prawny skarżącej utracił możliwość władania całością przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy przed wskazaną datą taka utrata nie nastąpiła, co w konsekwencji stanowiło naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a,.

2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez działanie wbrew kodeksowej zasadzie prawdy obiektywnej i niedokonanie wszelkich czynności w celu określenia stanu faktycznego wskazującego, czy po dniu 5 kwietnia 1958 r. poprzednicy prawni skarżącej władali nieruchomością - poprzez zaniechanie ustalenia, czy tzw. dokwaterowanie w 1951 r. do budynku odbudowanego przez lokatorów innych osób miało charakter dobrowolny - na podstawie umów zawartych przez dawnych właścicieli, czy też narzucony przez ówczesne władze, oraz czy taki stan rzeczy miał charakter stały, czy też jedynie przejściowy, w szczególności, czy ewentualne przymusowe dokwaterowanie i zamieszkiwanie takich lokatorów w budynku dawnych właścicieli trwało w okresie bezpośrednio poprzedzającym datę graniczną, tj. 5 kwietnia 1958 r. Powyższe naruszenie przepisów doprowadziło do kategorycznego wniosku, iż poprzedni właściciele nieruchomości przed upływem wskazanej daty pozbawieni zostali władania całą nieruchomością. Konsekwencją powyższego było odebranie prawa do odszkodowania za odebraną własność i mogło doprowadzić do naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania.

Ponadto – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżąca oświadczyła, że zrzeka się prawa do rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjna nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało więc wyłącznie na badaniu zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te formalnie opierały się na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na obrazie prawa materialnego i istotnym naruszeniu przez Sąd I instancji przepisów proceduralnych, przy czym zarzut obrazy prawa materialnego, określony w pkt 1 skargi kasacyjnej, a w którym skarżąca zarzuciła Sądowi I instancji (cyt.) "wadliwe przyjęcie, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości nie zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 u.g.n" (bez podania przy tym pełnej nazwy ustawy, jej daty i miejsca publikacji, a co nie spełniało wymogów przewidzianych w art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.,) w istocie rzeczy nie tyle dotyczył wykładni prawa materialnego a nawiązywał do zarzutu procesowego. W zarzucie tym bowiem autor skargi kasacyjnej de facto kwestionował zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki ustalenia faktyczne dokonane w postępowaniu administracyjnym.

W rezultacie zatem należało uznać, że kluczowym zagadnieniem, który wystąpiło w niniejszej sprawie było udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy stan faktyczny, przyjęty w toku postępowania przed organami administracyjnymi i – jak wyżej wspomniano – zaakceptowany przez Sąd Wojewódzki, uzasadniał twierdzenie, że poprzednicy prawni skarżącej zostali pozbawieni faktycznego władania nieruchomością [...], położoną przy ul. [...], o powierzchni [...] m2, oznaczoną jako hip. jako "[...]" a wchodzącą obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...], przed dniem 5 kwietnia 1958 r.

Z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynikało, że opisana wyżej dawna nieruchomość warszawska przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), stanowiła własność: E.K., Z.K. i A.K. co do połowy oraz S. M.- co do drugiej połowy a orzeczeniem administracyjnym z dnia 16 października 1951 r., Prezydium Rady Narodowej w m.st. Warszawie orzekło o odmowie przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości. Rozpatrując natomiast wniosek z dnia 28 grudnia 1993 r. (sprecyzowany pismem z dnia 20 kwietnia 1995 r.) Z.D. (następcę prawnego S. M.), poparty następnie przez K. K. (pismo z dnia 15 stycznia 2014 r.), o przyznanie odszkodowanie za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], Prezydent [...], decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], wniosku tego nie uwzględnił a zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie. Zdaniem przy tym Sądu Wojewódzkiego, stanowisko organów było uzasadnione. Sąd I instancji wskazał bowiem, że - wg planu obowiązującego dla terenu miejsca położenia spornej nieruchomości - mogła być ona wprawdzie przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne ( Ogólny Plan Zabudowania [...], zatwierdzony przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r.), ale z pisma Prezydium Rady Narodowej [...] z dnia [...] października 1951 r. wynikało, iż teren nieruchomości położonej przy ul. [...] został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe społeczne. W związku z tym, w dniu 27 lipca 1950 r. przekazano teren PB 2814 Zakładowi Osiedli Robotniczych [...]. Następnie, pismem z dnia 29 marca 1952 r., powołując się na wspomniane wyżej odmowne orzeczenie administracyjne z dnia 16 października 1951 r., Prezydium Rady Narodowej zwróciło się do Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych o ustanowienie przez ten Zarząd administracji dla przedmiotowej nieruchomości i poinformowało, że jej przejęcie nastąpi w dniu 2 maja 1952 r. Z protokołu objęcia budynków w posiadanie z dnia 2 maja 1952 r. wynikało zaś, iż po dokonaniu oględzin budynków oraz sporządzeniu ich opisu i pomiaru inwentaryzacyjnego przedmiotową nieruchomość objęto na rzecz Skarbu Państwa (w obecności przedstawiciela Miejskiego Zarządu Budynków Mieszkalnych Nr 4) i przekazano jednocześnie w zarząd i administrację temu Zarządowi.

Ponadto, Sąd Wojewódzki podkreślił, że z akt sprawy wynikało, iż już od 1951 roku w budynku przy ul. [...] były meldowane osoby trzecie, co potwierdzały kopie archiwalnych ksiąg meldunkowych dotyczących lokalu nr [...] i nr [...].

W tej sytuacji zatem Sąd Wojewódzki – jak wyżej wspomniano - podzielił pogląd organów, że w/w okoliczności przesądzały o tym, była współwłaścicielka nieruchomości przy ul. [...] w [...] została pozbawiona faktycznej możliwości władania tą nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r.. Kwestia zaś czy dokwaterowanie lokatorów po 1951 r. było dobrowolne czy przymusowe nie miała w tym przypadku znaczenia. Pogląd ten podziela skład orzekający w tej sprawie.

Jak wspomniano na wstępie, wprawdzie autor skargi kasacyjnej nie określił w pełni prawidłowo przepisu prawa materialnego, w oparciu o który rozpatrywany był przedmiotowy wniosek, ale podstawa prawna rozstrzygnięcia organów obu instancji wynika z treści wydanych przez nie decyzji a także z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Niewątpliwie stanowi ją art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r., poz. 2147, ze zm.), dalej: "u.g.n.").

Zgodnie zaś z tym przepisem, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Słusznie przy tym podkreślił Sąd Wojewódzki, że omawiany przepis ma charakter szczególny i jako taki musi być wykładany ściśle. Z przepisu tego zatem wynika, że nie może być on zastosowany; po pierwsze, niezależnie od przyczyn, z jakich poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością a po drugie, że owo faktyczne władanie nieruchomością winno dotyczyć całej nieruchomości a nie polegać na władaniu jedynie poszczególnymi jej częściami (w tym wypadku poszczególnymi lokalami mieszkalnymi). Dlatego też domaganie się przez skarżącą zbadania, jaki charakter miało dokwaterowanie owych lokatorów oraz okoliczność, że próby wyeksmitowania rodziny skarżącej miały miejsce dopiero w latach 70 i 80 XX wieku nie miało wpływu na rozstrzygnięcie.

Mając zaś na uwadze powszechnie znane fakty historyczne, odnoszące się do warunków życia w [...] po zakończeniu II Wojny Światowej (całkowite zniszczenie miasta i związany z tym brak mieszkań) przy jednoczesnym nie wskazaniu przez stronę konkretnych przeciwnych dowodów, należało uznać, że proces dokwaterowania lokatorów, który zaczął się w 1951 r. trwał również do dnia 5 kwietnia 1958 r. Fakt ten zaś – jak wyżej to wyjaśniono – uniemożliwiał przyjęcie, że byli właściciele nieruchomości (ich następcy) faktycznie nią władali w okresie do tegoż dnia.

Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie i – z mocy art. 184 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.