Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta O. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem O. a Wójtem Gminy Ł. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.B. o skierowanie do domu pomocy społecznej na pobyt czasowy postanawia: wskazać Prezydenta O. jako organ właściwy w sprawie.

PISMEM Z 20 PAŹDZIERNIKA 2025 R. DYREKTOR MIEJSKIEGO OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ W O. DZIAŁAJĄCY W IMIENIU PREZYDENTA O. (DALEJ: "WNIOSKODAWCA"), ZŁOŻYŁ DO NACZELNEGO SĄDU ADMINISTRACYJNEGO WNIOSEK O ROZSTRZYGNIĘCIE SPORU O WŁAŚCIWOŚĆ Z WÓJTEM GMINY L. W PRZEDMIOCIE WSKAZANIA ORGANU WŁAŚCIWEGO DO ROZPOZNANIA WNIOSKU J.B. (DALEJ: ZAINTERESOWANY) O SKIEROWANIE DO DOMU POMOCY SPOŁECZNEJ NA POBYT CZASOWY.

W uzasadnieniu wniosku wskazano, że właściwy do rozpoznania sprawy jest Wójt Gminy Ł.., bowiem zainteresowany, co najmniej od miesiąca czerwca 2021 r. zamieszkuje w lokalu pod adresem: [...], poprzednim jego miejscem zamieszkania jest także gmina [...], w tej też gminie korzysta z opieki zdrowotnej. Tym samym, w ocenie wnioskodawcy, to gmina [...] w chwili złożenia wniosku jest głównym ośrodkiem jego działalności, gdzie koncentrują się aktualnie jego sprawy życiowe.

W odpowiedzi na wniosek Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. działający w imieniu Wójta Gminy Ł. wskazał, że wobec okoliczności, że zainteresowany jest osobą bezdomną przebywającą w Schronisku dla Osób Bezdomnych [...] w S. właściwa miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania zainteresowanego na pobyt stały.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: "k.p.a."). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem oba organy uważają się za niewłaściwe do rozpoznania sprawy.

Sprawa, w której zaistniał spór o właściwość należy do spraw z zakresu pomocy społecznej. Właściwość miejscową organów administracji w sprawach objętych przepisami u.p.s. reguluje art. 101 tej ustawy. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Stosownie do art. 101 ust. 2 ups, w przypadku osoby bezdomnej o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce zameldowania tej osoby na pobyt stały. Art. 101 ust. 2a u.p.s. przewiduje natomiast, że w przypadku osoby przebywającej w placówce zapewniającej całodobową opiekę lub domu pomocy społecznej na podstawie umowy cywilnej właściwa miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania tej osoby sprzed rozpoczęcia pobytu w tego typu placówce lub domu.

W przedmiotowej sprawie należy ustalić, czy zainteresowany jest osobą bezdomną. Definicja osoby bezdomnej została uregulowana w art. 6 pkt 8 u.p.s. Przepis ten stanowi, że za osobę bezdomną należy uznać osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Tym samym przepis ten przewiduje dwa odrębne stany faktyczne, pozwalające na uznanie osoby za bezdomną. Pierwszy z nich odnosi się do osoby, która nie mieszka w lokalu mieszkalnym i jednocześnie nie posiada stałego zameldowania. Natomiast drugi stan dotyczy osoby niezamieszkującej w lokalu mieszkalnym, posiadającej stałe zameldowanie w lokalu, w którym nie ma jednak możliwości zamieszkania. W przypadku każdego z tych stanów przewidziane w ustawie przesłanki muszą występować łącznie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OW 310/20).

Niewątpliwe zatem żeby ustalić, czy zainteresowanego można uznać za osobę bezdomną niezbędne jest ustalenie, czy zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym i czy jest zameldowany na pobyt stały. Z akt sprawy wynika, że zainteresowany nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym – okres najmu mieszkania, które wynajmował uległ zakończeniu a obecnie przebywa w Schronisku dla Osób Bezdomnych [...] w S. Z akt sprawy wynika również, że zainteresowany nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, zaś jego ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały – w okresie do 23 stycznia 2002 r. – było miasto O. (pismo z 1 października 2025r.). Tym samym nie budzi wątpliwości, że zainteresowany jest osobą bezdomną w rozumieniu art. 6 pkt 8 ups, a zatem zastosowanie w sprawie znajduje art. 101 ust. 2 ups – zgodnie z którym organem właściwym w sprawie jest Prezydent O.

Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia