Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędziowie: NSA Tomasz Zborzyński, NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Protokolant Maja Fabrowska, , po rozpoznaniu w dniu 23 lipca 2015 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2013 r. sygn. akt III SA/Wa 1978/12 w sprawie ze skargi R. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2010 r. oddala skargę kasacyjną.

Przedmiotem skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt III SA/Wa 1978/12, mocą którego uchylono zaskarżone przez R. G. (dalej: skarżący, strona) postanowienie tego organu z dnia 12 kwietnia 2012 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2010 r.

W motywach orzeczenia Sąd podał, że Prezydent Miasta W. postanowieniem z 14 lipca 2010 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia skarżącemu wysokości zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2010 r. Stwierdził bowiem, że skarżący, który złożył wniosek o wydanie decyzji w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości na 2010 r. za nieruchomość położoną w W. przy ul. L., nie jest stroną tego postępowania. Według organu jedyną osobą faktycznie władającą nieruchomością i stale tam zamieszkującą jest E. D. (co miała potwierdzać ostateczna decyzja meldunkowa oraz oświadczenie E. D.).

W zażaleniu skarżący zarzucił naruszenie art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2012 r. poz. 749, ze zm.; dalej: o.p.) przez błędne ustalenie, iż żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby nie mającej przymiotu strony. Wyjaśnił, że sporna nieruchomość nie ma księgi wieczystej, jest przedmiotem postępowania o zasiedzenie z jego wniosku, a ponadto jest zamieszkiwana przez dzierżyciela – E. D. Podał, że obecność E. D. na nieruchomości jako posiadacza zależnego znosił, podobnie jak jego poprzednik – A. P. Podkreślił, że E. D. błędnie zaczął wykazywać, że posiada nieruchomość samoistnie.

Po rozpatrzeniu zażalenia SKO, postanowieniem z 14 września 2010 r., utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że z przeprowadzonego postępowania podatkowego wynika, iż posiadaczem przedmiotowej nieruchomości jest E. D., który jest tam zameldowany i tam zamieszkuje, a nie skarżący. Podniósł, że skarżący nie przedstawił żadnych dowodów potwierdzających, iż jest posiadaczem samoistnym przedmiotowej nieruchomości, domagając się przy tym, by jako posiadacz samoistny był opodatkowany podatkiem od nieruchomości.

Na powyższe postanowienie skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 2836/10, uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że nie ma możliwości zweryfikowania twierdzeń organów podatkowych, ponieważ w aktach sprawy nie ma żadnych dowodów, które by je potwierdzały. W przekonaniu Sądu organ odwoławczy takimi dowodami nie dysponował. Organ powinien dołączyć do akt sprawy dowody, na których oparł swoje stanowisko. Natomiast w przypadku zaistnienia wątpliwości, czy wnioskodawca jest podatnikiem, konieczne jest zebranie materiału dowodowego i jego analiza, a wówczas nie ma podstaw do odmowy wszczęcia postępowania podatkowego.

Po ponownym rozpatrzeniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r., utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta W. z dnia 14 lipca 2010 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału w sprawie wynika, iż R. G. nie jest posiadaczem nieruchomości przy ul. L. w W., gdyż należy ona do E. D. Podkreślił ponadto, że brak jest księgi wieczystej nieruchomości, ewidencja gruntów dotycząca właścicieli oraz władających całą dawną nieruchomością hipoteczną jest nieaktualna. SKO stwierdziło, że dokumentami potwierdzającymi fakt władania nieruchomością są decyzja dotycząca zameldowania E. D. w domu przy ul. L. z 19 stycznia 2007 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Wojewody M. z dnia 19 marca 2007 r. Organ ponadto stwierdził, że oględziny przeprowadzone w dniu 15 września 2009 r. wykazały, że E. D. przebywa na przedmiotowej nieruchomości. Poprzednio organy podatkowe zajmowały różne stanowiska w kwestii podatników nieruchomości przy ul. L. W aktach znajdują się ostateczne decyzje ustalające podatek od nieruchomości z tytułu posiadania przez E. D. nieruchomości przy ul. L. w latach 2011-2012. W 2010 r. nieruchomość w ogóle nie została opodatkowana.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę, zarzucając naruszenie:

1) art. 165a § 1 w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 i w zw. z art. 235 o.p. przez utrzymanie w mocy postanowienia Prezydenta W., pomimo że nie istnieje przeszkoda do wszczęcia postępowania podatkowego wynikająca z przepisów prawa i możliwa do ustalenia przez organ bez prowadzenia normalnego postępowania dowodowego w sprawie;

2) art. 122, art. 180 § 1 i 2 oraz art. 187 § 1 o.p., a także art. 123 § 1, art. 190 § 1 i 2, art. 192 i art. 200 § 1 o.p. w zw. z art. 165a § 1 w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 i w zw. z art. 235 o.p. przez utrzymanie w mocy postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego – pomimo że ocena, czy wniosek pochodzi od osoby będącej stroną, została dokonana bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie. Sąd uznał, że skarżone postanowienie narusza art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), ponieważ w sprawie nie wystąpiły żadne przesłanki do tego, by SKO mogło odstąpić od uwzględnienia przy orzekaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania przedstawionych w wyroku WSA w Warszawie z dnia 25 maja 2011 r.

Sąd wskazał, że w wyroku tym WSA w Warszawie udzielił SKO jasnych wytycznych nakazując, by organ ponownie rozpoznający sprawę uzupełnił akta sprawy o dokumenty, z których wynika w sposób nie budzący wątpliwości, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości położonej w W. przy ul. L., a jeśli takich dokumentów nie ma - przeprowadził na tę okoliczność postępowanie wyjaśniające.

Z zaskarżonego postanowienia wynika, że SKO powtórnie rozpatrując sprawę oceniło, że możliwe jest ustalenie w sposób nie budzący wątpliwości, kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości na podstawie akt administracyjnych. Ten wniosek SKO oparło m.in. na decyzji meldunkowej E. D., protokole oględzin z dnia 15 września 2009 r., oraz decyzjach uznających E. D. za podatnika podatku od nieruchomości za lata 2011-2012.

Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że rozpoznając ponownie sprawę SKO nie wykonało zaleceń Sądu. Przede wszystkim z powołanego wyżej wyroku wynika, że "Jeśli organowi podatkowemu znane są z urzędu dokumenty, które potwierdzają prawidłowość stanowiska zaprezentowanego w niniejszej sprawie, winien je dołączyć do akt niniejszej sprawy. Takim dokumentem może być np. ostateczna decyzja ustalająca zobowiązanie w podatku od nieruchomości położonej przy ul. L. na rzecz podatnika innego niż Skarżący, albo wyrok Sądu. Z pewnością, aby odmówić wszczęcia postępowania w takim przedmiocie jak występujący w niniejszej sprawie, dowody nie mogą budzić wątpliwości, musi z nich wprost wynikać kto jest podatnikiem. Jeśli natomiast istnieją wątpliwości, czy wnioskodawca jest podatnikiem konieczne jest zebranie materiału dowodowego i jego analiza, a wówczas nie ma podstaw do odmowy wszczęcia postępowania podatkowego. W zależności od wyników postępowania wyjaśniającego należy wydać decyzję umarzającą postępowanie lub ustalającą podatek od nieruchomości".

Skarżone postanowienie dotyczyło postępowania w zakresie ustalenia wysokości zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za 2010 r., a za ten rok, jak wynika ze skarżonego postanowienia SKO, podatek nie został ustalony, a jedynie za lata następne (za podmiot zobowiązany do zapłaty podatku uznano E. D., choć przed 2010 rokiem organy uznawały za podatnika Skarżącego). Powyższe oznacza, że albo SKO nie dysponuje dowodami, z których wynika, kto był podatnikiem w podatku od nieruchomości za rok 2010, albo mając takie dowody nie jest w stanie określić stanu faktycznego sprawy i wskazać podmiotu zobowiązanego do zapłaty podatku. Dlatego też Sąd uznał, że SKO nie wykonało zaleceń sądu co do sposobu prowadzenia i formy zakończenia postępowania w przedmiotowej sprawie.

Z odpowiedzi na skargę wynika, że Skarżący dysponuje postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. w W., Wydział I Cywilny, w sprawie I Ns 13/08, w którym Sąd stwierdził na wniosek skarżącego zasiedzenie przedmiotowej nieruchomości. Sąd uznał, że gdyby organ wszczął w sprawie postępowanie podatkowe zgodnie z zaleceniami wyroku WSA z dnia 25 maja 2011 r. i zażądał przedstawienia powyższego dowodu od skarżącego, to byłby to dowód koronny dla oceny sprawy i jej rozstrzygnięcia. Skarżący już w 2010 r. w zażaleniu od decyzji organu pierwszej instancji wskazywał, że jest prowadzone postępowanie w sprawie zasiedzenia nieruchomości.

Zdaniem Sądu zasadny jest zarzut skarżącego, że postanowienia Sądu Rejonowego, jak też żadnych innych wyjaśnień, nie mógł w sprawie złożyć, gdyż organy podatkowe odmawiały wszczęcia postępowania podatkowego i przeprowadzenia, niezbędnego w sprawie, postępowania wyjaśniającego.

Sąd uznał także, że zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem art. 217 § 2 o.p. oraz art. 210 § 4 o.p. w zw. z art. 219 o.p. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie prawne postanowienia z dnia 12 kwietnia 2012 r. sprowadzało się w istocie jedynie do przytoczenia orzeczenia WSA z dnia 25 maja 2011 r. i brzmienia art. 3 u.p.o.l. bez wyjaśnienia zastosowanej kwalifikacji prawnej i przyczyn odmowy wszczęcia postępowania podatkowego oraz przeprowadzenia postępowania dowodowego z udziałem skarżącego. W uzasadnieniu organ nie odniósł się również do wszystkich zarzutów skarżącego zawartych w zażaleniu, a dotyczących okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności do podniesionego przez skarżącego braku uwzględnienia w rozstrzyganiu sprawy postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W., Wydział I Cywilny, I Ns 13/08 oraz niedopuszczenia go do udziału w postępowaniu w kontekście istnienia orzeczenia sądu przesądzającego własność nieruchomości. SKO podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji nie rozważyło w ogóle istotnych dla rozstrzygnięcia zarzutów i wątpliwości strony.

Zdaniem Sądu nieprawidłowa jest też taka konstrukcja uzasadnienia kwestionowanego postanowienia, w której w sposób blankietowy odsyła się do innej decyzji. Zdaniem Sądu Kolegium naruszyło przez to art. 217 § 2 o.p.

Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając niniejszą sprawę SKO zobowiązane jest uwzględnić jego uwagi i zastrzeżenia. Rzeczą organu będzie ponowne rozpoznanie zażalenia w sposób określony obowiązującą w tym zakresie procedurą, a przede wszystkim przeprowadzenie w sprawie postępowania dowodowego i dopuszczenie do udziału w nim strony skarżącej. W postępowaniu tym SKO powinno przede wszystkim dopuścić i ocenić dowód w postaci postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W., Wydział I Cywilny, w sprawie I Ns 13/08, w którym jak podnosi skarżący ‒ Sąd stwierdził na jego wniosek zasiedzenie nieruchomości przy ul. L. w W. Ponadto po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie SKO powinno zakończyć je w zależności od wyników postępowania wyjaśniającego wydając decyzję umarzającą postępowanie lub ustalającą wymiar podatku od nieruchomości.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku SKO zarzuciło naruszenie art. 6 ust. 7 u.p.o.l. przez błędna wykładnię i uznanie, że Kolegium winno dokonać wymiaru podatku od nieruchomości jako organ pierwszej instancji.

Na podstawie art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. Kolegium zarzuciło naruszenie przepisów postępowania przez zawarcie we wskazaniach co do dalszego postępowania czynności, które nakazują pominięcie art. 13 § 1 pkt 1 i 3 w zw. z art. 127 o.p. i wydanie decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości przez SKO.

Na tej podstawie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna, ponieważ zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu.

Podkreślenia wymaga, że zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej nie dotyczą istoty sporu między organami administracji a skarżącym. Odnoszą się one wyłącznie do wskazań co do dalszego postępowania, skierowanych do SKO.

Oceniając sposób sformułowania tychże wskazań przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielić należy wątpliwości organu podatkowego drugiej instancji co do ostatniego zdania wskazań, zgodnie z którym "[p]o przeprowadzeniu postępowania dowodowego w sprawie SKO powinno zakończyć je w zależności od wyników postępowania wyjaśniającego wydając decyzję umarzającą postępowanie lub ustalającą wymiar podatku od nieruchomości". Jak bowiem prawidłowo wskazało Kolegium, jest ono organem odwoławczym od decyzji wydanych m.in. przez prezydentów miast (art. 13 § 1 pkt 3 o.p.). Z tego powodu do jego kompetencji nie należy wydawanie decyzji jako organ pierwszej instancji, ani też w zastępstwie za organ pierwszej instancji.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostała część uzasadnienia wyroku dotycząca wskazań co do dalszego postępowania jest natomiast prawidłowa. Sąd pierwszej instancji stwierdził: "Reasumując zarzuty skargi okazały się zasadne. Mające miejsce w przedmiotowej sprawie braki dowodowe i inne uchybienia proceduralne, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, prowadzą do wadliwości wydanego postanowienia. Ponownie rozpoznając niniejszą sprawę SKO zobowiązane jest uwzględnić uwagi i zastrzeżenia Sądu. Rzeczą organu będzie ponowne rozpoznanie zażalenia w sposób określony obowiązującą w tym zakresie procedurą, a przede wszystkim przeprowadzenie w sprawie postępowania dowodowego i dopuszczenie do udziału w nim strony skarżącej. W postępowaniu tym SKO powinno przede wszystkim dopuścić i ocenić dowód w postaci postanowienia Sądu Rejonowego dla W. w W., Wydział I Cywilny, w sprawie I Ns 13/08, w którym jak podnosi Skarżący Sąd stwierdził na jego wniosek zasiedzenie nieruchomości przy ul. L. w W." W uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia Sąd pierwszej instancji precyzyjnie określił, na czym polegały uchybienia dotyczące zarówno postępowania SKO, jak i treści wydanego przez nie postanowienia. Kolegium powinno więc uwzględnić uwagi Sądu pierwszej instancji w tym zakresie i rozpoznać zażalenie skarżącego zgodnie z obowiązującą procedurą.

W konsekwencji, mimo zasadności zarzutu dotyczącego naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 pkt 1 i 3 i w zw. z art. 127 o.p. uznać należało, że SKO nie wykazało, by uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zaskarżony wyrok ad meriti odpowiada bowiem prawu i w tym zakresie jego uzasadnienie jest prawidłowe (w skardze kasacyjnej nie przedstawiono zresztą zarzutu dotyczącego pozostałej części uzasadnienia).

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.