Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2018 r. sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 5 lutego 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. s.c. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 8 czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodu osobowego postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżąca spółka cywilna, zastępowana przez adwokata, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że nie ma żadnych środków, z których mogłaby sfinansować prowadzone sprawy i nie zawiera żadnych transakcji zarobkowych. Strata za ostatni rok obrotowy wyniosła 27.276,96 zł.

W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że spółka nie ma kapitału zakładowego ani środków trwałych. Zakreślona została rubryka dotycząca rachunków bankowych.

Do akt sprawy, w wyniku wezwania przez starszego referendarza sądowego, przedłożone zostały: bilans oraz rachunek zysków i strat spółki za 2016 r. potwierdzające brak majątku i stratę wnioskodawcy, zeznania podatkowe D. W.: PIT-36L za 2015 r. (przychód: 0,00 zł) i PIT-37 za 2016 r. (przychód: 22.100,00 zł), R. S.: PIT-37 (przychód: 21.233,48 zł) i PIT-36L (przychód: 0,00 zł) za 2016 r., deklaracje VAT-7: za sierpień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł), za wrzesień 2013 r. (z wykazaną kwotą nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości: 204,00 zł oraz nabyciem towarów i usług pozostałych na kwotę: 761,00 zł), za październik 2013 r. (z wykazaną kwota nadwyżki z poprzedniej deklaracji w wysokości 379,00 zł) oraz oświadczenie pełnomocnika, że honorarium zostanie opłacone po poprowadzeniu spraw, w zależności od nakładu pracy.

Ponadto przedłożono kopie umów o pracę D. W. (z dnia 1 sierpnia 2017 r.) i R. S. (z dnia 1 czerwca 2015 r.) oraz decyzji ZUS o przyznaniu P. S. świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie 1.477 zł, kopie dokumentów potwierdzających zadłużenia wszystkich trzech wspólników i egzekucję tych należności, orzeczenie o niepełnosprawności syna P. S. oraz kopie oświadczeń wspólników.

Z powyższych dokumentów wynika, że D. W. jest zatrudniony na czas nieokreślony od 1 sierpnia 2017 r. na stanowisku pracownika badawczego z wynagrodzeniem zasadniczym 2.000 zł, a R. S. od 1 czerwca 2015 r. na stanowisku specjalisty ds. sprzedaży z wynagrodzeniem na dzień zatrudnienia 1.750 zł brutto.

D. W. ma zadłużenie z tytułu składek ZUS oraz niespłacanego w terminie kredytu. Wobec R. S. prowadzone jest od maja 2017 r. postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami wobec ZUS. R. S. oświadczył, że nie posiada żadnego majątku, oszczędności udziałów, papierów wartościowych oraz nieruchomości i rzeczy ruchomych o wartości powyżej 5.000 zł. Tożsame oświadczenia złożyli pozostali dwaj wspólnicy.

Nadto pełnomocnik strony skarżącej wskazał, że P. S. zajmuje się 3-letnim synem z orzeczoną niepełnosprawnością (potwierdzoną kopią orzeczenia), w związku z czym nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Mieszka u swojej matki, a jego jedynym dochodem jest zasiłek opiekuńczy (w kwocie 1.477 zł). Miesięcznie wydatkuje około 1.200 zł na rehabilitację syna, który wymaga całodobowej opieki, finansowo wymaga pomocy swojej matki. Wspólnik nadto zajmuje się chorym ojcem. D. W. pozostaje w separacji z żoną, zamieszkuje z rodzicami, a jego wydatki miesięczne przewyższają zarobki. Zarobki z kolei przekazywane są żonie na spłatę kredytu i utrzymanie dwójki dzieci. R. S. mieszka z żoną i 4-letnim dzieckiem u rodziców. Miesięczne wydatki na gospodarstwo domowe, odzież, żywność, środki higieny wynoszą około 1.200 zł. Dodatkowym obciążeniem ww. wspólnika spółki jest choroba żony cierpiącej na stwardnienie rozsiane, co uniemożliwia podjęcie dodatkowej pracy zarobkowej.

Żaden ze wspólników nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie mają też majątku, oszczędności, udziałów, papierów wartościowych, nieruchomości, ani rzeczy ruchomych o wartości powyżej 5.000 zł.

Pełnomocnik strony skarżącej wyjaśnił, że strona nie jest w stanie przedłożyć wszystkich żądanych w wezwaniu dokumentów, gdyż spółka nie zawiera żadnych transakcji zarobkowych. Natomiast nie została dotychczas rozwiązana, gdyż intencją wspólników jest utrzymanie bytu prawnego w związku z prowadzonymi postępowaniami.

Pełnomocnik oświadczył, że nie otrzymał honorarium za prowadzenie spraw spółki przed tutejszym Sądem. Honorarium ma zostać opłacone dopiero po poprowadzeniu spraw, w zależności od nakładu pracy.

Postanowieniem z dnia 5 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma rzetelne i wyczerpujące wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W przypadku spółki cywilnej nie tylko sytuacja finansowa samej spółki, lecz również jej wspólników, decyduje o rozstrzygnięciu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wspólnicy spółki winni wykazać, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tymczasem, w ocenie referendarza, udostępnione przez wspólników dane są wybiórcze i po części nielogiczne. Referendarz podkreślił, że pierwszy ze wspólników skarżącej spółki - D. W. nie udokumentował w żaden sposób okoliczności separacji z żoną, ponadto wskazując, że całe swoje wynagrodzenie (1.200 zł) przekazuje żonie na spłatę kredytu i utrzymanie dzieci, nie wyjaśnił źródeł swojego utrzymania. Za niewiarygodne uznał referendarz oświadczenie kolejnego wspólnika - R. S., zgodnie z którym miesięczne wydatki jego 3-osobowej rodziny (w tym żony cierpiącej na stwardnienie rozsiane) wynoszą 1.200 zł. Zdaniem referendarza, wykazanie przez D. W. i R. S. - w przedłożonych przez nich umowach o pracę - kwot wynagrodzeń, które są wolne od wszelkich potrąceń, zmierzało do uniknięcia objęcia ich zajęciem egzekucyjnym. Referendarz podkreślił również, nie są znane rzeczywiste źródła utrzymania trzeciego ze wspólników spółki - P. S.. Z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że ww. wspólnik otrzymuje jedynie zasiłek opiekuńczy w kwocie 1.477 zł, z czego 1.200 zł przeznacza co miesiąc na rehabilitację syna. Tymczasem, na podstawie danych z Krajowego Rejestru Sądowego referendarz ustalił, że wspólnik ten pełni funkcję prezesa zarządu w B. sp. z o.o., w której jedynym wspólnikiem jest K.S. (której nazwisko widnieje na kopii orzeczenia o niepełnosprawności z 23 stycznia 2017 r., jako wnioskującej o wydanie orzeczenia w sprawie syna).

Równocześnie referendarz wskazał na zabezpieczenie środków dla pełnomocnika, którego wynagrodzenie zależy od nakładu pracy w 40 sprawach wnioskodawcy i podkreślił, że do chwili obecnej nie udzielono odpowiedzi na wezwanie do złożenia oświadczenia o źródłach finansowania ww. pełnomocnika.

W tym stanie rzeczy referendarz sądowy stwierdził, że z uwagi na liczne wątpliwości co do faktycznych, obiektywnie postrzeganych możliwości płatniczych wszystkich wspólników skarżącej spółki, odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie (wniesionym w terminie) strona skarżąca podniosła, że nie posiada żadnych środków, z których mogłaby sfinansować koszty postępowania w niniejszej sprawie, co wynika z dowodów przedstawianych z własnej inicjatywy, jak i na wezwanie Sądu. W ocenie strony, nietrafnym jest stwierdzenie o niewykazaniu przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, gdyż wszelkie przedłożone dokumenty świadczą o braku środków finansowych. Skarżąca oświadczyła, że nie przedłożyła niektórych dokumentów, o których nadesłanie została wezwana, ponieważ ich nie posiada. Dodała, że przedstawione oświadczenie o wynagrodzeniu pełnomocnika, miało wskazywać, iż honorarium będzie należne wyłącznie w przypadku korzystnego dla spółki rozstrzygnięcia sprawy sądowej - wtedy oceniony zostanie nakład pracy pełnomocnika i ustalona wysokość wynagrodzenia, co wynika z łączącej pełnomocnika umowy. Obecnie strona nie ma środków na pokrycie wynagrodzenia pełnomocnika. Skarżąca podniosła również, że rozstrzygnięcie referendarza prowadzi do nieuzasadnionego ograniczenia możliwości obrony jej praw przed sądem. Podsumowując, strona wniosła o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że skarżąca spółka jest stroną w tutejszym Sądzie w 40 sprawach toczących się równocześnie, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 12.109 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Sprzeciw jest niezasadny.

Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Stosownie do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy m.in. jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożone na wezwanie dokumenty i oświadczenia, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej skarżącej spółki, nie nosi znamion wadliwości.

Na wstępie wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest spółka cywilna, w związku z tym, na mocy art. 243 § 1 p.p.s.a., posiada legitymację do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku spółki cywilnej, dla oceny przyznania prawa pomocy, znaczenie ma nie tylko sytuacja finansowa samej spółki cywilnej, lecz również jej wspólników - co wynika z solidarnej odpowiedzialności wspólników spółki za jej zobowiązania (art. 864 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny; t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 459).

W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz zasadnie stwierdził brak możliwości weryfikacji potencjału płatniczego strony skarżącej w ponoszeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie (na obecnym etapie wpisu od skargi w kwocie 646 zł). Niewątpliwie skarżąca spółka nie przedstawiła kompletu dokumentów, z których by wynikało, że jej wspólnicy nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trafne jest bowiem stanowisko referendarza sądowego, że przedłożone przez pełnomocnika spółki dane dotyczące poszczególnych wspólników spółki są wybiórcze. Podkreślić należy, że pomimo iż z załączonej do akt sprawy dokumentacji wynika, że sytuacja rodzinna poszczególnych wspólników nie jest łatwa (całodobowa opieka nad niepełnosprawnym synem, a także opieka nad chorym ojcem przez P. S., opieka nad małżonką chorą na stwardnienie rozsiane przez R. S.), to nie ulega wątpliwości, że skarżąca spółka - pomimo wezwania - nie przedstawiła dokumentów potwierdzających źródła i wysokość wszystkich dochodów osiąganych przez jej wspólników.

Jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2017 r. sygn. akt II OZ 1469/16 (dostępnym na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl): "Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane."

Wskazać należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżąca została wezwana - w trybie art. 255 p.p.s.a. - do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej zarówno samej spółki cywilnej, jak i jej wspólników. Strona jednak nie uczyniła zadość temu wezwaniu, uchylając się od przedstawienia pełnej dokumentacji dotyczącej źródeł dochodów poszczególnych wspólników oraz ponoszonych przez nich wydatków, w tym nie przedłożyła wydruków ich historii rachunków bankowych. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia zaświadczeń pracodawców wspólników spółki, dotyczących zatrudnienia i wysokości wynagrodzenia, przedłożono jedynie umowy o pracę D. W. z dnia 1 sierpnia 2017 r. i R. S. z dnia 1 czerwca 2015 r., na podstawie których nie sposób ustalić, jaka jest w chwili obecnej kwota wynagrodzenia ww. wspólników. Powyższego nie sposób również ustalić na podstawie znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych (PIT-37) D. W. i R. S. dotyczących 2016 r.

Jedynie odnośnie do sytuacji finansowej P. S., przedłożono na wezwanie kserokopie: decyzji MOPS ustalającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz ww. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w wysokości 1.477,00 zł miesięcznie oraz orzeczenia o niepełnosprawności jego syna. Za słuszną uznać należy jednak argumentację referendarza zawartą w treści zaskarżonego postanowienia, że udokumentowane przez P. S. dane dotyczące źródeł utrzymania jego rodziny są wybiórcze. Z ogólnodostępnych danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym wynika, że P. S. pełni funkcję prezesa zarządu w spółce B. sp. z o.o., w której jedynym wspólnikiem jest K.S. (jej nazwisko widnieje na kopii orzeczenia o niepełnosprawności, jako wnioskującej o wydanie orzeczenia w sprawie syna - L. S.). W konsekwencji, trudno dać wiarę oświadczeniu strony, że jedynym źródłem dochodu P. S. w chwili obecnej jest zasiłek pielęgnacyjny przyznany na rzecz jego syna. Brak jest natomiast danych dotyczących wysokości dochodów matki L. S., która - zgodnie z wyjaśnieniami strony - wspiera finansowo syna.

Z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika również, że spółki, w których zatrudnieni są D. W. i R. S., są ze sobą powiązane. Jedynym wspólnikiem spółki D. sp. z o.o. - pracodawcy D. W., jest C. sp. z o.o., zatrudniająca R. S.. W obu spółkach prezesem zarządu jest D.K., który jest jednocześnie prezesem zarządu w E. sp. z o.o. - spółki, której wspólnikami są po 1/3 - poza prezesem – A.W. i K.S..

Podkreślić przy tym należy, że - chociaż referendarz podniósł tą okoliczność w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia - to skarżąca nie skorzystała z możliwości podania wraz ze sprzeciwem dokładnych danych o stanie majątkowym wspólników spółki wskazując, że nie posiada żadnych dokumentów ponad te, które zostały przedłożone i nie wynika to z celowego działania, a jedynie z faktycznego ich braku. Tym samym, skarżąca w dalszym ciągu nie przedstawiła swojej rzeczywistej sytuacji finansowej.

Odnosząc się do okoliczności zadłużenia D. W. z tytułu składek ZUS i niespłaconego w terminie kredytu oraz prowadzonego w stosunku do R. S. postępowania egzekucyjnego związanego z zaległościami wobec ZUS, wskazać należy, że z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że ww. wspólnicy uzyskują miesięczny dochód w wysokości najniższego krajowego wynagrodzenia. Za słuszne zatem należy uznać stanowisko referendarza, zgodnie z którym wykazanie w umowach o pracę kwot wynagrodzeń wolnych od wszelkich potrąceń, zmierzać miało w rzeczywistości do uniknięcia objęcia ich zajęciem egzekucyjnym.

Mając na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy, Sąd stwierdza, że wskazane braki w nadesłanym materiale źródłowym, zwłaszcza w zakresie dotyczącym możliwości płatniczych wspólników oraz nieścisłości dotyczące źródeł finansowania wynagrodzenia pełnomocnika i nieprzedłożenie Sądowi umowy zawartej pomiędzy pełnomocnikiem a stroną skarżącą, uniemożliwiają wolną od wątpliwości ocenę sytuacji finansowej skarżącej spółki, w szczególności jednoznaczne stwierdzenie, że zdobycie przez skarżącą środków na sfinansowanie kosztów postępowania jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dodać jednocześnie należy, że jakkolwiek akcentowana przez pełnomocnika strony okoliczność poniesienia straty w poprzednim roku obrotowym i niezawierania transakcji zarobkowych przez spółkę, niewątpliwie wpływa na jej sytuację majątkową, to w obliczu wybiórczego przedstawienia materiału źródłowego, nie ma możliwości rzetelnej oceny tej zależności. Takie selektywne działanie wnioskodawcy, stanowi przeszkodę dla przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie.

W kwestii zaś podnoszonego w sprzeciwie ograniczenia prawa skarżącej do sądu, podkreślić należy, że w sytuacji niewyjaśnienia w pełnym zakresie sytuacji majątkowej wszystkich wspólników, wnioskodawca nie może skutecznie powoływać się na naruszenie rzeczonego prawa.

W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.