III SA/Kr 339/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-09-02	
Data wpływu	2025-02-25	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie	
Sędziowie	Ewa Michna /sprawozdawca/
Magdalena Gawlikowska
Maria Zawadzka /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; ; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 323; Art. 17 ust. 1; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2025 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2024 r., znak SKO-NP-4115-376/23 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego G. K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.	
Uzasadnienie
Decyzją z 10 sierpnia 2023 r. Wójt Gminy R. odmówił przyznania skarżącemu (G. K.) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką (C. K.).

Podstawą odmowy był brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust.1b i 17b ustawy z 28 listopada 2023 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 323) – dalej: u.ś.r. Ustalono bowiem, że zgodnie ze znajdującymi się w aktach sprawy orzeczeniem niepełnosprawności matki skarżącego, nie powstała ona nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto podstawą odmowy świadczenia był brak zaprzestania prowadzania przez skarżącego gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w tym gospodarstwie, którą ograniczył i nadal podlega ubezpieczeniu KRUS z mocy ustawy. Organ wskazał też, że skarżący nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz matki w związku z powyższym opieka winna być współdzielona pomiędzy osoby zobowiązane do alimentacji tak aby skarżący nie musiał całkowicie rezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym.

W odwołaniu skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. art. 17 uts.1b u.ś.r. bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13, a przez to naruszenie art. 190 ust.1 Konstytucji RP;

2. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze inne osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które jednak są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z 10 czerwca 2024 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium wskazało, że pomimo częściowo błędnego uzasadnienia i błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ I postąpił prawidłowo odmawiając przyznania świadczenia.

Organ w pierwszej kolejności podniósł, że Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z 21 października 2014 r., K 38/13 uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1bu.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała w okresie późniejszym niż wymaga tego art. 17 ust. 1b ustawy, nie może stanowić samoistnej przesłanki do uznania, że osobie sprawującej opiekę nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z ustaleń wywiadu środowiskowego jak i załączonych notatek służbowych sporządzonych przez pracownika socjalnego oraz dodatkowych informacji (załącznik do wywiadu środowiskowego), wynikało zdaniem Kolegium, że gospodarstwo domowe skarżącego składała się z trzech osób - matki i dwóch dorosłych synów (skarżącego i jego brata pobierającego rentę rolniczą). Matka w dniu przeprowadzania wywiadu środowiskowego była nieobecna - trafiła do szpitala. Rodzina utrzymywała się z emerytury matki oraz dodatku pielęgnacyjnego; renty rolniczej i gospodarstwa rolnego (Kolegium wskazało na brak dostarczonych dokumentów). Kolegium podkreśliło, że skarżący ma 44 lata, jest stanu wolnego, nie pracuje zawodowo, nie podejmuje prac dorywczych, ubezpiecza się w KRUS we własnym gospodarstwie rolnym. W trakcie wywiadu wskazał, że opiekuje się mamą i nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy ani dorywczej, ani w niepełnym wymiarze czasu pracy, a jego praca w gospodarstwie jest ograniczona - musi być do dyspozycji mamy na każdą prośbę i potrzebę. Podkreślił, że całodobowo opiekuje się mamą, od czasu kiedy wróciła ona ze szpitala (przed 2021 r.) i jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Poinformował, że matką opiekuje się "praktycznie cały czas", a w trakcie pobytu w szpitalu - odwiedza ją, dowozi niezbędne rzeczy, jest w kontakcie z lekarzami. Jako czynności typowo opiekuńcze w ramach sprawowanej opieki, które wykonywał do tej pory na rzecz matki wskazał: zakup leków, pilnowanie przyjmowania ich przez matkę, robienie zakupów, w tym środków higienicznych, dowóz do lekarza, monitorowanie poziomu glukozy we krwi, przygotowywaniu posiłków i pilnowanie diety cukrzycowej, pomoc w przemieszczaniu się - po domu matka porusza się z pomocą syna lub z chodzikiem, nie jest w stanie poruszać się o kulach, doprowadzeniu do toalety, sprzątanie, pranie, zmiana pościeli, pomoc przy higienie osobistej, ubraniu się, wcześniej organizował rehabilitację. Organ ustalił, że wymagająca opieki ma 7 dzieci, tj. skarżącego oraz syna P. K. i córki: Z. H., E. K., T. M., M. C., W. K.), jednak jak wynika z rozmowy skarżący opiekuje się matką sam. Siostra W. uzyskała orzeczenie o niepełnosprawności, podjęła pracę w Z. w G., mamę odwiedza okazjonalnie. Siostra M. ma pod opieką osoby zależne - chorego męża (po operacji, endoproteza) oraz opiekuje się swoim starszym teściem, odwiedza swoją matkę średnio 2 razy w roku. Brat P. posiada orzeczenie o niepełnosprawności, jest po wypadku, ma problemy neurologiczne, sam wymaga opieki i pomocy osób trzecich. Pozostałe dzieci odwiedzają matkę okazjonalnie (brak dostarczonych oświadczeń).

Warunki mieszkaniowe nie są przystosowane do potrzeb osoby niepełnosprawnej, występują bariery architektoniczne. Skarżący stara się wprowadzić udogodnienia - wykonał "przenośną toaletę", aktualnie planuje modernizację łazienki i załatwienie wózka inwalidzkiego.

Ustalono, że matka cierpi na cukrzycę, schorzenia kardiologiczne, nadciśnienie, miażdżycę, choroba zwyrodnieniowa, jest osobą praktycznie leżącą, ale kontaktową. Nie jest wiadome jaki będzie jej stan po wyjściu ze szpitala.

W ocenie organu odwoławczego wykazany przez skarżącego zakres opieki, nie ma charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszał go do definitywnej rezygnacji z podejmowania aktywności zawodowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy też konieczności rezygnacji odwołującego z prowadzenia i pracy w gospodarstwie rolnym biorąc pod uwagę również to, że oprócz niego jest jeszcze jego rodzeństwo (tj. cztery siostry i dwóch braci) zobowiązane do współudziału w opiece nad niepełnosprawną matką oraz istnieje możliwość uzyskania wsparcia w opiece w ramach usług opiekuńczych.

Czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, sprzątanie są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności odwołującego. Opisane wyżej czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.

Z Z. H. nie było możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przebywa poza granicami kraju.

T. M., zam. G., nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Złożyła jednakże oświadczenie - pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Jeden z synów jest uczniem szkoły podstawowej, natomiast drugi syn ukończył szkołę i poszukuje pracy. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę (najniższa krajowa) oraz renty inwalidzkiej męża, zasiłku rodzinnego na jednego syna oraz świadczenia wychowawczego. Oświadczyła, że sytuacja finansowa jej rodziny jest trudna, mąż posiada stopień niepełnosprawności. Wszyscy w jej rodzinie mają problemy ze wzrokiem, co wymaga leczenia, wizyt okulistycznych, wymiany okularów, co znacznie obciąża ich budżet. Nie przedłożyła żadnego dokumentu potwierdzającego jej trudną sytuację finansową, jak również zdrowotną.

W. K., zam. R. nie jest w stanie zajmować się mamą, której stan po wyjściu ze szpitala uległ pogorszeniu. Jej zdaniem skarżący, który mieszka razem z mamą jest w stanie zabezpieczyć opiekę matce również w nocy. Oświadczyła ponadto, że pracuje zawodowo w zakładzie pracy chronionej, legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (narząd ruchu). Stara się odwiedzać mamę ale jest to nieregularne, rozmawia z mamą, ale nie może jej podnosić. Nie jest również w stanie pomagać finansowo np. w opłaceniu opiekunki, gdyż ma najniższą płacę, zażywa leki na nadciśnienie, chodzi na rehabilitację, w razie konieczności również do neurologa. Jej mąż pomaga w gospodarstwie brata jest ubezpieczony jako domownik.

M. C. ze względu na swoją ciężką sytuację osobistą (opiekuje się mężem który jest po operacji stawu biodrowego oraz 90-letnim teściem który wymaga całodobowej opieki) oraz niski dochód rodziny nie jest w stanie bezpośrednio opiekować się mamą i współfinansować usług opiekuńczych dla mamy.

E. K., zam. G. oświadczył, że jego żona pobiera świadczenie rehabilitacyjne do sierpnia 2023 r., nie pomaga mamie finansowo. Z akt sprawy wynika, że ww. syn pracuje zawodowo.

P. K., mieszka wspólnie z matką i bratem, do 30 lipca 2023 r. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 21 lipca 2022 r. wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw orzekania o niepełnosprawności w Gorlicach, nie przedłożył nowego orzeczenia.

Kolegium podało, że w sprawie nie zostały przedłożone żadne dokumenty świadczące o tym, że rodzeństwo skarżącego legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności wskazującym, że nie jest w stanie wspomóc matkę w opiece lub, że ich sytuacja życiowa, ekonomiczna nie pozwala na zorganizowanie opieki nad matką w sposób pośredni. Ustawodawca nie zagwarantował w odniesieniu do osób równolegle zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego prawa do wyboru przez nich samych tej osoby, która będzie się opiekowała osobą niepełnosprawną i pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W sytuacji więc, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i osoby te powinny się stosownie podzielić wykonywaniem tego obowiązku tak, aby nie była nim obciążona tylko jedna z nich. Ponadto obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. Stąd też, jeżeli pozostałe dzieci z subiektywnych względów nie mogą sprawować osobistej opieki nad matką, to nie ma przeszkód, aby opiekę taką sprawowało jedno z nich np. skarżący zaś koszty związane z opieką pokrywane były przez pozostałe dzieci.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący domagał się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz wniósł o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego:

1. mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną;

2. art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt, że żyją jeszcze osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w stopniu pierwszym, które są osobami nie dającymi rękojmi sprawowania należytej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz żaden przepis prawa nie przewiduje kryteriów wyboru opiekuna z grupy osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny w tym samym stopniu.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez skarżącą w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia skarżącego odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Tymczasem wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka skarżącego potrzebuje, w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co więcej, okoliczność, że matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że jego matka jest przewlekle chora. W ocenie skarżącego Kolegium pochopnie wykluczyło zwykłe czynności życia codziennego z zakresu opieki i pomocy uzasadniającej prawo do świadczenia. Tymczasem wszystkie te czynności są konieczne aby zapewnić osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji właściwe warunki życia i zadbać o jej dobrostan adekwatnie do orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.

Skarga została uwzględniona ponieważ organy w sposób dowolny oceniły brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Z akt wynika przede wszystkim, że w gospodarstwie domowym skarżącego i jego niepełnosprawnej matki mieszka jeszcze jeden z braci, który jednak posiadał ważne do 31 lipca 2023 r. – orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym. Pozostałe rodzeństwo zamieszkiwało albo w pobliskich miejscowościach (G.; S.), albo w tej samej miejscowości (R.), albo przebywało za granicą.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy w sposób niezasadny przyjął, że sam fakt posiadania przez skarżącego rodzeństwa, wyłącza istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Tym samym został naruszony art. 80 k.p.a. w stopniu mającym znaczenie dla sprawy.

Niewątpliwie, w sprawie skarżącego zastosowanie miał art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Należy jednak podkreślić że fakt posiadania przez wnioskującego o oświadczenie pielęgnacyjne, krewnych zobowiązanych alimentacyjnie w tym samym stopniu do opieki nad niepełnosprawną osobą, nie oznacza automatyzmu w ocenie, że krewni ci wyłączają przesłankę konieczności rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na sprawowaną opiekę. Podobnie, wprawdzie orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest warunkiem sine qua non do skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ale nie jest ono wystarczające, tak też o przyznaniu świadczenia decyduje w istocie zakres niezbędnych czynności opiekuńczych i ich ciężar, który powoduje, że starający się o przyznanie świadczenia (tu: skarżący) nie może podjąć zatrudnienia lub musi z takiego zatrudnienia zrezygnować.

W rozpoznawanej sprawie zdaniem Sądu, rodzeństwo skarżącego nie mogło go odciążyć w sprawowaniu opieki nad matką – bracia i siostry, albo mieszkali w sąsiednich miejscowościach; posiadali schorzenia uniemożliwiające im taką pomoc, albo opiekowali się innymi schorowanymi członkami rodziny lub przebywali za granicą.

Rzecz jednak w tym, że sam skarżący jako dowód koniecznych czynności opiekuńczych dołączył ich opis, ale jak wskazuje treść wywiadu środowiskowego – niepełnosprawna matka skarżącego pomimo podejmowania kilkakrotnych prób kontaktu ze skarżącym – nie była obecna przy wywiadzie, ponieważ przebywała w powtarzających się okresach w placówkach szpitalnych. Na dodatek, skarżący nie przedłożył pełnej dokumentacji medycznej (jedynie zdekompletowane karty wypisów ze szpitala), co pozwalałoby ustalić zakres koniecznych czynności opiekuńczych z uwagi na epikryzę lekarską.

Sąd jednak wziął pod uwagę, że ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie wystosowali do pełnomocnika skarżącego wezwania w trybie art. 79a k.p.a. Powołany przepis stanowi, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (§1). W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1 (§2).

Jak wskazuje się w orzecznictwie artykuł 79a k.p.a. stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego.

W rozpoznawanej sprawie organy oparły się właściwie na twierdzeniach skarżącego, że jego matka jest osobą praktycznie leżącą. Należy podkreślić, że z akt wynika, że praktycznie matka skarżącego na tyle często była hospitalizowana, że niemożliwe było zastanie jej w domu.

Jak już orzekający Sąd wskazywał powyżej, samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest jednoznaczne z koniecznością sprawowania nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką (por. wyrok NSA z 13 sierpnia 2024 r., I OSK 2225/23 i wskazane tam poglądy doktryny i orzecznictwa). Zgodnie z tymi poglądami, wprawdzie kwalifikacja niepełnosprawności i konieczność objęcia opieką osoby niepełnosprawnej pozostaje poza kompetencjami organu oraz sądu administracyjnego, niemniej jednak organ ma prawo i zobowiązany jest badać zakres świadczonej opieki i ocenić, czy zakres ten jest nie do pogodzenia z zatrudnieniem. Świadczenie pielęgnacyjne jest bowiem zarezerwowane wyłącznie dla takich przypadków, gdzie zakres sprawowanej opieki uniemożliwia zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej. Innymi słowy, legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego ze stopnia faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą.

Zdaniem Sądu, dokumenty zgromadzone w aktach sprawy, co do których organ nie wzywał o ich uzupełnienie w trybie art. 79a k.p.a. uniemożliwiają orzekającemu Sądowi kontrolę, czy rzeczywiście stan zdrowia matki skarżącego i konieczność sprawowania nad nią opieki w domu – uniemożliwia podjęcie zatrudnienia przez skarżącego.

Podkreślić należy, że samo odwiedzanie matki w szpitalu i poświęcanie w tym celu swojego czasu nie stanowi o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Czynności opiekuńcze (pielęgnacyjne) wykonywane są bowiem przez personel szpitala, a nie przez skarżącego.

W ponownym postępowaniu organ wezwie skarżącego o przedłożenie pełnej dokumentacji medycznej (kart leczenia szpitalnego zawierających epikryzę lekarską) i ponownie ustali termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, aby móc skonfrontować w obecności niepełnosprawnej matki skarżącego – jego twierdzenia o sprawowaniu opieki w domu. Brak współpracy skarżącego w uzupełnieniu dokumentacji medycznej lub ustalenia, że w istocie matka skarżącego stale przebywała w placówkach szpitalnych – zostanie oceniony przez organy pod kątem spełnienia lub niespełnienia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Z tych to powodów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.". O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz skarżącego wynagrodzenie adwokata – 480 zł (§14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów; Dz. U. 2023 r., poz. 1964).