I SA/Gl 707/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2023-11-30	
Data wpływu	2023-05-11	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Beata Machcińska /sprawozdawca/
Bożena Pindel
Dorota Kozłowska /przewodniczący/	
Symbol z opisem	6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne	
Hasła tematyczne	Podatek od nieruchomości	
Sygn. powiązane	III FSK 539/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2019 nr 0 poz 1170;  art. 3 ust. 3 i  ust. 4; Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - t.j.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Kozłowska, Sędziowie WSA Beata Machcińska (spr.), Bożena Pindel, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 listopada 2023 r. sprawy ze skargi J.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 marca 2023 r. nr SKO.F/41.4/1203/2022/19207 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r. oddala skargę.	
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. R. (dalej: "Podatnik" lub "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wydana w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Prezydent Miasta S. (dalej "organ pierwszej instancji") decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r., wydaną na podstawie m.in. art. 1c, art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1170 ze zm. dalej "u.p.o.l."), art. 207, art. 21 § 1 pkt 2 i § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja Podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1540, dalej "o.p."), ustalił Podatnikowi oraz J. P. wymiar podatku od nieruchomości położonej w S. przy ul. [...] na 2020 r. w kwocie 6.959,00 zł.

Jednobrzmiąca decyzja została doręczona Skarżącemu w dniu 29 sierpnia 2022 r., natomiast J..P. w dniu 24 sierpnia 2022 r. Organ pierwszej instancji do podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości przyjął grunty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 759 m2 oraz budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 261 m2.

2. W odwołaniu od decyzji Podatnik, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie:

1) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie polegające na nałożeniu ciężaru podatkowego na Skarżącego jako współwłaściciela, podczas gdy nieruchomość wykorzystywana jest bezprawnie do prowadzenia działalności gospodarczej przez D. B. oraz pozostaje w posiadaniu jedynie J. P.

2) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśniania stanu faktycznego sprawy w szczególności nie wyjaśnienie w czyim posiadaniu faktycznie pozostaje nieruchomość i na podstawie jakiego tytułu prawnego,

3) art. 191 o.p. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego, która nie mieściła się w ramach zasady swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego, co przejawiało się w uznaniu Skarżącego się za podatnika podatku od nieruchomości i obciążenia go podatkiem kalkulowanym według stawek przewidzianych dla przedmiotów opodatkowania związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w sytuacji gdy nie prowadzi on działalności gospodarczej i nie wydał zgody na prowadzenie takiej działalności na nieruchomości,

4) art. 210 § 1 pkt 3 o.p. w zw. z art. 133 § 1 o.p. oraz w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie, polegające na wydaniu decyzji z pominięciem strony postępowania, tj. J. P., gdyż z treści decyzji nie wynika aby była również kierowana do J. P.

3. Organ odwoławczy decyzją z dnia 13 marca 2023 r., wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 o.p., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ argumentował, iż dwukrotnie prowadził postępowanie odwoławcze od wydanych przez Prezydenta Miasta S. decyzji (z dnia 17 listopada 2020 r. oraz z dnia 22 kwietnia 2022 r.). Zebrana w tej sprawie dokumentacja, przekazana za pośrednictwem ePUAP, została wykorzystana do rozpatrzenia niniejszej sprawy.

Organ odwoławczy wskazał, że nieruchomość położona w S. przy ul. [...], dla której urządzona została księga wieczysta o nr [...] (dalej również "Nieruchomość") stanowi od 3 sierpnia 1998 r. przedmiot współwłasności J. P. oraz Podatnika. W ewidencji gruntów i budynków Nieruchomość opisana jest jako Bi- inne tereny zabudowane o powierzchni 759 m2.

Okolicznością przyznaną przez Podatnika jest fakt wykorzystywania Nieruchomości w 2020 r. na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej przez D. B. pod firmą "S.". Podatnik w dniu 16 stycznia 2020 r. złożył informację podatkową dotyczącą Nieruchomości, w której zgłosił do opodatkowania powierzchnię 759 m2, jako grunty pozostałe niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także 261 m2 powierzchni użytkowej budynku warsztatowego, jako inny budynek.

W trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 7 lipca 2020 r. stwierdzono, że opodatkowana Nieruchomość jest faktycznie wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej - warsztat samochodowy "S.".

W trakcie postępowania toczącego się przed sądem powszechnym, J.P., zeznając w charakterze świadka, oświadczył m.in., że posiada klucze do nieruchomości, których nie wydał Podatnikowi, lecz ten nie upomniał się o nie. Przyznał, że wykorzystuje nieruchomość i czerpie związane z nią korzyści. Z zeznań wynikało także, że początkowo współwłaściciele zamierzali wspólnie prowadzić działalność gospodarczą z wykorzystaniem Nieruchomości, lecz do tego nie doszło. J. P. zeznał również, że Podatnik na przełomie 2018/2019 złożył mu propozycję sprzedaży przysługującego mu udziału w prawie własności, na którą nie przystał.

W ocenie Kolegium, przedmiotem sporu jest podmiotowy zakres opodatkowania podatkiem od nieruchomości stanowiącej współwłasność, a konkretnie - czy jeden ze współwłaścicieli pozostawał w okresie objętym decyzją posiadaczem samoistnym nieruchomości, w związku z czym to wyłącznie na nim spoczywał obowiązek podatkowy.

Organ powołał się na art. 3 ust. 1 pkt 4 lit. a, art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.o.l.

W jego ocenie na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału nie można przyjąć, że J. P. był w okresie objętym zaskarżoną decyzją posiadaczem samoistnym Nieruchomości. Bezsporne jest, że Nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności oraz była wykorzystywana przez J. P. do prowadzonej z jego udziałem działalności gospodarczej ("S."). Widoczne jest, że współwłaściciele Nieruchomości są skonfliktowani na tle wzajemnych rozliczeń finansowych dotyczących Nieruchomości. Podatnik twierdzi, że posiadaczem samoistnym opodatkowanej nieruchomości był J. P., czemu jednak J.P. zaprzecza. Z kolei z pisma Podatnika z dnia 22 grudnia 2020 r. wynika, iż dotychczasowy układ stosunków pomiędzy współwłaścicielami został przez niego zaaprobowany, a kwestia regulowania należności z tytułu podatku nieruchomości przez J.P. była uzgodniona pomiędzy współwłaścicielami. Uzgodnienie takie mieści się w prawem przewidzianych granicach swobody współwłaścicieli, co do zakresu posiadania i korzystania z rzeczy wspólnej. Podatnik wcześniej (tj. przed 2019 r.) nie kwestionował decyzji podatkowych, jako wadliwie wydanych, z uwagi na uwzględnienie w nich obu współwłaścicieli; nie wnosił środków zaskarżenia od decyzji podatkowych, w celu ustalenia zobowiązania podatkowego wyłącznie drugiemu współwłaścicielowi, tj. J.P.. Nie można wobec tego twierdzić, że obaj współwłaściciele nie mieli wiedzy o sposobie korzystania z nieruchomości, lecz należy uznać, iż taki stan rzeczy był im wiadomy i godzili się z nim. Sposób korzystania z nieruchomości traktować trzeba jako uzgodniony pomiędzy współwłaścicielami, nawet jeżeli nie przyjęło to formy pisemnej umowy o sposobie korzystania z rzeczy wspólnej.

Zdaniem organu postępowanie podatkowe nie służy regulacji stosunków pomiędzy współwłaścicielami oraz nie powinno stanowić pola do wzajemnych rozliczeń pomiędzy nimi. Przepisów prawa cywilnego dotyczących ponoszenia kosztów utrzymania rzeczy wspólnej (art. 206 i art. 207 k.c.) nie można odnosić, do reguł powstawania i rozkładu ciężaru podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości, które unormowane są w przepisach prawa podatkowego. Elementy konstrukcyjne zobowiązania podatkowego (podmioty, przedmiot opodatkowania, podstawa i stawki) poddane są na zasadzie wyłączności reżimowi prawa publicznego - art. 4 o.p.

4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie adwokata, wniósł o: uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie sprawy również pod nieobecność Skarżącego. Ponadto Skarżący wniósł o wstrzymanie w całości wykonania zaskarżonej decyzji.

Zarzucił naruszenie:

1) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie w sprawie i będące skutkiem powyższego błędne przyjęcie, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży solidarnie na Skarżącym oraz drugim ze współwłaścicieli J. P., podczas gdy Nieruchomość wykorzystywana była gospodarczo w 2020 r. - co istotne bezumownie - przez D.B. prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą: D., a jednocześnie pozostawała w posiadaniu jedynie J.P., wobec czego winna zostać zastosowana przez organ odwoławczy zasada pierwszeństwa obowiązku podatkowego samoistnego posiadacza nieruchomości przed jej właścicielem/współwłaścicielem,

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 121 oraz art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego, w szczególności brak weryfikacji kto, w jakim celu i w oparciu o jaki tytuł prawny korzystał w 2020 r. z Nieruchomości, jak również w czyim pozostawała ona wówczas faktycznie posiadaniu, co skutkowało błędnym uznaniem - co istotne także wbrew rozstrzygnięciom dotyczącym obowiązku podatkowego za lata 2015-2019 - że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości w wymiarze ustalonym w oparciu o stawki obowiązujące dla budynków oraz gruntów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej ciąży solidarnie na Skarżącym oraz drugim ze współwłaścicieli J. P.,

- art. 191 o.p. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów skutkującej błędnym przyjęciem, iż Skarżący wobec poczynienia niegdyś z J.P. uzgodnień co do regulowania przez niego należności podatkowych, świadomy był i godził się na wykorzystywanie nieruchomości dla celów prowadzenia działalności gospodarczej w 2020 r., podczas gdy uzgodnienia te - jak wynika wprost z zebranego w sprawie materiału dowodowego - czynione były w związku z działalnością prowadzoną przez J. P., natomiast w 2020 r. działalność gospodarczą na nieruchomości prowadziła bez wiedzy i zgody Skarżącego D. B.

Skarżący argumentował, iż choć pozostaje od sierpnia 1998 r., współwłaścicielem nieruchomości, to nigdy nie wykorzystywał jej do celów gospodarczych. W okresie do dnia 1 października 2010 r. działalność gospodarczą na nieruchomości prowadził wyłącznie drugi ze współwłaścicieli J. P., który jednocześnie zobowiązał się względem Podatnika do regulowania wszelkich należności wynikających z korzystania z nieruchomości w powyższym celu, w tym świadczeń podatkowych, co faktycznie przez lata czynił.

W kolejnych latach, zwłaszcza w 2020 r., nieruchomość wykorzystywana była w celach prowadzenia działalności gospodarczej - i to bezumownie - przez D. B. o czym Skarżący dowiedział się dopiero w 2019 r. Nieruchomość została oddana D.B. do korzystania wyłącznie przez J. P., a Skarżący nie wyrażał zgody na jej wykorzystywanie przez D. B., zwłaszcza celem prowadzenia na tej nieruchomości działalności gospodarczej.

W 2020 r. D. B. korzystała z Nieruchomości za wyłączną zgodą i wiedzą J. P.. Jednocześnie Nieruchomość pozostawała także w faktycznym posiadaniu J.P. To właśnie on, z pominięciem Skarżącego, umożliwił D. B. prowadzenie na Nieruchomości działalności gospodarczej. Wykorzystano bowiem przeświadczenie Skarżącego o tym, że nawet jeżeli Nieruchomość wykorzystywana jest do celów gospodarczych, to jedynie przez J. P. celem wykonywania działalności gospodarczej we własnym imieniu, a w konsekwencji również przekonanie, że J. P. reguluje w takim stanie rzeczy na bieżąco wszelkie należności podatkowe, tak jak czynił we wcześniejszych latach. J. P., będąc współwłaścicielem nieruchomości, wykonywał zatem uprawnienia właścicielskie w stosunku do całości Nieruchomości, z całkowitym pominięciem Skarżącego. Wykonywanie uprawnień właścicielskich przez J. P. w stosunku do Nieruchomości nie sprowadzało się przy tym jedynie do biernego jej posiadania, lecz jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, miało charakter wielowymiarowy, co jest istotne w kontekście zastosowania art. 3 ust. 1 pkt 1) u.p.o.l. Wobec czego, nawet jeśli w ocenie organu odwoławczego brak było podstaw do nałożenia przedmiotowego obowiązku podatkowego na D. B. to zobowiązanym do uregulowania podatku od nieruchomości ustalonego na 2020 r. powinien zostać wyłącznie J. P.

W ocenie Skarżącego zaniechano wnikliwej weryfikacji kto, w jakim celu i w oparciu o jaki tytuł prawny korzystał z Nieruchomości w 2020 r., jak również w czyim pozostawała ona wówczas faktycznie posiadaniu. Organ całkowicie pominął w ramach swoich ustaleń okoliczności związane z prowadzeniem w 2020 r. na Nieruchomości działalności gospodarczej przez D. B. Jednocześnie, w odniesieniu do osoby J.P. ograniczył się jedynie do kwestii poczynienia niegdyś przez niego oraz Skarżącego uzgodnień co do regulowania przez J.P. należności podatkowych.

Skarżący podkreślił, że w toku analogicznych postępowań prowadzonych za lata 2015-2019 nie ustalono okoliczności stanowiących o zasadności obciążenia w jakimkolwiek zakresie Skarżącego obowiązkiem podatkowym. Postępowania te - na co zwracał uwagę Skarżący - zostały ostatecznie w całości umorzone, jak się wydaje w ślad za rozstrzygnięciem organu odwoławczego z dnia 17 listopada 2020 r. (nr [...]).

5. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje:

Zarzuty skargi okazały się bezzasadne.

W sprawie kwestią sporną jest obciążenie Skarżącego, jako współwłaściciela Nieruchomości obowiązkiem zapłaty podatku od nieruchomości za 2020 r. Innymi słowy spór dotyczy ustalenia kto jest podatnikiem podatku od nieruchomości, w odniesieniu do Nieruchomości.

Skarżący utrzymuje, że status ten posiada wyłącznie J.P., jako posiadacz samoistny Nieruchomości w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 2 u.p.o.l., z czym nie zgadza się J. P. , twierdząc, że obowiązek podatkowy od Nieruchomości ciąży solidarnie na wszystkich Współwłaścicielach, tj. na nim i Skarżącym.

Bezsporne w sprawie jest, że Nieruchomość stanowi przedmiot współwłasności J. P. oraz Podatnika oraz, że na jej terenie w 2020 r. prowadzona była działalność gospodarcza - [...] "S.".

Stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.o.l. podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące:

1) właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych, z zastrzeżeniem ust. 3;

2) posiadaczami samoistnymi nieruchomości lub obiektów budowlanych.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 u.p.o.l., jeżeli przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym, obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.

W myśl zaś art. 3 ust. 4 u.p.o.l. jeżeli nieruchomość lub obiekt budowlany stanowi współwłasność lub znajduje się w posiadaniu dwóch lub więcej podmiotów, to stanowi odrębny przedmiot opodatkowania, a obowiązek podatkowy od nieruchomości lub obiektu budowlanego ciąży solidarnie na wszystkich współwłaścicielach lub posiadaczach, z zastrzeżeniem ust. 4a-6.

Solidarna odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe polega na tym, że organ podatkowy może żądać zapłaty całości lub części podatku od każdego z solidarnie zobowiązanych podatników.

Jak wynika z ww. powołanych przepisów zasada opodatkowania podatkiem od nieruchomości właściciela (współwłaścicieli) doznaje wyjątku, w przypadku gdy nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym. W myśl art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 z późn. zm. - dalej: k.c.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne jest zatem stanem, w którym posiadacz zarówno faktycznie włada rzeczą (corpus), jak i przejawia wolę posiadania jej jak właściciel (animus rem sibi habendi).

Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 28 kwietnia 2022 r. III FSK 4632/21 (LEX nr 3401458) w praktyce, gdy nieruchomość należy do współwłaścicieli, reguła według której podatkiem od nieruchomości obciążony jest posiadacz samoistny znajduje zastosowanie na ogół w przypadku, gdy podmiotowi faktycznie władającemu rzeczą jak właściciel nie przysługuje prawo własności. Posiadanie nieruchomości przez jej współwłaścicieli (nawet jeżeli jest to tylko jeden z wielu współwłaścicieli) zwykle wynika wyłącznie z wykonywania prawa własności przysługującego współwłaścicielom z respektowaniem prawa własności przysługującego wszystkim z nich, to jest posiadającym nieruchomość i nieposiadającym. To, że pozostali współwłaściciele nieruchomości z niej nie korzystają i nie pobierają pożytków, nie jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie podatku od nieruchomości.

Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 26 czerwca 2007 r. (sygn. akt II FSK 1748/06, LEX nr 307625), że zgodnie z art. 3 ust. 4 u.p.o.l., w sytuacji, gdy nieruchomość stanowi współwłasność, to obowiązek podatkowy ciąży na wszystkich współwłaścicielach solidarnie. Oznacza to między innymi, że wzajemne relacje współwłaścicieli oraz spory co do zakresu posiadania nieruchomości wspólnej (korzystania z niej), pozostają bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości (płacenia podatku).

Interpretacja powyższa nie odnosi się jednak do sytuacji, gdy samoistnym posiadaczem jest jeden ze współwłaścicieli nieruchomości. Jest to sytuacja absolutnie wyjątkowa. Wyjątek taki może wiązać się z sytuacją, w której jeden ze współwłaścicieli posiada samoistnie nieruchomość z zamiarem "wyzucia" z własności innych współwłaścicieli (por. wyrok NSA z dnia 28 października 2019 r., sygn. akt II FSK 1393/19 LEX nr 2778614). Może to nastąpić wówczas, gdy współwłaściciel rozszerzył zakres swego samoistnego posiadania ponad realizację uprawnienia wynikającego z art. 206 k.c. oraz w dostatecznie wyraźny sposób uzewnętrznił tę zmianę w stosunku do współwłaściciela, do którego należą pozostałe udziały. Niezbędne jest zatem zamanifestowanie na zewnątrz woli odsunięcia pozostałych współwłaścicieli od współposiadania i współkorzystania. Samodzielne wykonywanie uprawnień właścicielskich, pobieranie pożytków, czy też ponoszenie ciężarów związanych z utrzymaniem nieruchomości, w tym wykonywanie remontów zmierzających do zachowania rzeczy w stanie niepogorszonym, nie przesądza jeszcze o posiadaniu samoistnym. Również fakt niewykonywania współposiadania przez innych współwłaścicieli nie świadczy automatycznie o samoistności posiadania współwłaściciela wykonującego władztwo, bowiem jest to uprawnienie współwłaścicieli, a nie obowiązek. O wykroczeniu poza uprawnienia współwłaścicielskie świadczy natomiast, np. samodzielne podjęcie przez posiadającego współwłaściciela decyzji o znaczących zmianach w przedmiocie współwłasności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2019 r., sygn. akt III CSK 101/19 - LEX nr 2763437).

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje na surowe wymagania wobec współwłaściciela zmieniającego zakres posiadania samoistnego. Uzasadnione jest to koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa stosunków prawnych i ochrony własności, zwłaszcza, że powołanie się przez współwłaściciela na zmianę woli, czyli elementu subiektywnego, mogłoby zbyt łatwo prowadzić do utraty prawa pozostałych współwłaścicieli (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 października 1997 r., II CKN 408/97, publ. OSNC 1998, Nr 4, poz. 61; z dnia 17 stycznia 2007 r., II CSK 416/06; z dnia 7 stycznia 2009 r., II CSK 405/08; z dnia 2 marca 2012 r., II CSK 249/11; wszystkie niepubl.). Jak wskazuje się w postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 maja 2017 r., sygn. akt III CSK 144/16 (publ. w SIP LEX nr 2312012), wynikające z art. 206 k.c. uprawnienie współwłaściciela do współposiadania rzeczy wspólnej jest konsekwencją przyjętej w art. 195 k.c. koncepcji prawa współwłasności jako prawa własności przysługującego niepodzielnie kilku osobom. Prawo to cechuje jedność przedmiotu własności, wielość podmiotów i niepodzielność samego prawa. Oznacza to, że z faktu posiadania rzeczy przez współwłaściciela wynika jedynie, iż korzysta on z tej rzeczy zgodnie z przysługującym mu prawem. Niewykonywanie prawa posiadania przez innych współwłaścicieli nie uprawnia do wniosku, że współwłaściciel posiadający przejmuje rzecz w samoistne posiadanie w zakresie ich uprawnień. Posiadanie właścicielskie całej rzeczy przez współwłaściciela wyłącznie dla siebie i z wolą odsunięcia od realizacji praw do tej rzeczy innych współwłaścicieli wymaga, aby współwłaściciel żądający zasiedzenia idealnego udziału innego współwłaściciela, udowodnił, że zmienił (rozszerzył) zakres swego posiadania ponad realizację uprawnienia przewidzianego w art. 206 k.c. i ją uzewnętrznił wobec współwłaściciela (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2016 r., I CSK 55/15, nie publ.). W postanowieniu Sądu Najwyższego z 24 maja 2017 r., sygn. akt III CSK 144/16, jako przykład wskazuje się dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu, przy braku skutecznej reakcji prawnej współwłaścicieli.

Rozstrzygnięcie, czy J. P. był w 2020 r. posiadaczem samoistnym Nieruchomości, w przytoczonym rozumieniu tego pojęcia, należy do sfery ustaleń faktycznych. Posiadanie jest bowiem stanem faktycznym, choć może prowadzić do wywołania określonych skutków prawnych.

Sąd podziela stanowisko organów, że J.P. w roku podatkowym 2020, nie mógł zostać uznany za posiadacza samoistnego Nieruchomości. W 2020 r. nie nastąpiły żadne zdarzenia, które uzasadniałyby tezę o pozbawieniu Skarżącego prawa współposiadania Nieruchomości.

Stanowisko organów uzasadnione jest w świetle następujących okoliczności faktycznych:

Skarżący w dniu 16 stycznia 2020 r. złożył informację podatkową dotyczącą Nieruchomości, w której zgłosił do opodatkowania powierzchnię 759 m2, jako grunty pozostałe niezwiązane z prowadzoną działalnością gospodarczą, a także 261 m2 powierzchni użytkowej budynku warsztatowego, jako inny budynek. Podał, że współwłaściciel J. P. również nie prowadzi działalności gospodarczej na Nieruchomości.

Skarżący 16 czerwca 2020 r. złożył pozew przeciwko D. B. , domagając się orzeczenia zapłaty kwoty 129.816,00 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z Nieruchomości bez tytułu prawnego. Sąd Okręgowy w K. w dniu 19 czerwca 2020 r. wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, nakazując D. B. zapłatę na rzecz Skarżącego kwotę 129.816 zł tytułem należności głównej wraz z odsetkami i kosztami postępowania.

Skarżący przyznał, że Nieruchomość nabył wraz z J. P. z założeniem inwestycyjnym oraz że wyraził zgodę na prowadzenie na terenie Nieruchomości działalności gospodarczej przez J. P.. Powołał się na ustalenia, że podatek od nieruchomości regulować będzie wyłącznie J. P..

J. P. w dniu 24 grudnia 2019 r. zawarł z D. B. umowę dzierżawy Nieruchomości wraz z posadowionym na niej warsztatem samochodowym, halą napraw i pomieszczeniami gospodarczymi, maszynami i urządzeniami na czas nieoznaczony z możliwością rozwiązania umowy przez każdą ze stron z dwumiesięcznym okresem wypowiedzenia. Jednocześnie w umowie przewidziano możliwość rozwiązania umowy przez wydzierżawiającego bez zachowania okresu wypowiedzenia w określonych sytuacjach, np. gdy dzierżawca narusza postanowienia umowy, zalega z zapłatą czynszu przez okres dłuższy niż 60 dni.

W ocenie Sądu J. P. nie dokonał znaczących zmian w przedmiocie współwłasności, które mogłyby wskazywać, iż jego wolą jest władanie całą Nieruchomością, jako posiadacz samoistny. Mianowicie wydzierżawił Nieruchomość w celu prowadzenia przez dzierżawcę działalności gospodarczej w zakresie napraw i kosmetyki samochodów osobowych z wykorzystaniem istniejącej na terenie Nieruchomości infrastruktury (warsztatu samochodowego, hali napraw, pomieszczeń gospodarczych, maszyn i urządzeń.) Zawarcie tej umowy nie doprowadziło do istotnych zmian Nieruchomości, np. wyburzenia budynków. Skarżący, który wziął udział w oględzinach Nieruchomości w dniu 7 lipca 2020 r. na takie okoliczności się nie powołał, a z protokołu wynika, że na Nieruchomości prowadzona jest działalność gospodarcza polegająca na m.in. na naprawie i konserwacji pojazdów samochodowych, przy użyciu znajdujących się na jej terenie sprzętów i urządzeń.

Co istotne, Skarżący wcześniej, po nabyciu Nieruchomości zezwolił J.P. na prowadzenie na niej działalności gospodarczej. To, że J. P. wydzierżawił Nieruchomość i pobierał z niej pożytki nie przesądza jeszcze o posiadaniu samoistnym, szczególnie że Skarżący godził się na sytuację, w której to wyłącznie J. P. prowadzi działalność gospodarczą na Nieruchomości, uzyskuje z tego tytułu pożytki i reguluje zobowiązania podatkowe, co w przeszłości miało miejsce i nie budziło zastrzeżeń Skarżącego. W skardze Skarżący argumentował, iż J. P. wykorzystał jego przeświadczenie o tym, że nawet jeżeli Nieruchomość wykorzystywana jest do celów gospodarczych, to jedynie przez niego celem wykonywania działalności gospodarczej we własnym imieniu, a w konsekwencji również przekonanie Skarżącego, że J.P. reguluje w takim stanie rzeczy na bieżąco wszelkie należności podatkowe, tak jak czynił to we wcześniejszych latach.

W tym stanie faktycznym nie sposób uznać, że J.P. zamanifestował na zewnątrz wolę odsunięcia Skarżącego od współposiadania i współkorzystania. Widoczny jest, co dostrzegł organ odwoławczy, konflikt pomiędzy współwłaścicielami na tle wzajemnych rozliczeń finansowych dotyczących Nieruchomości, który pozostaje jednak bez znaczenia z punktu widzenia ponoszenia ciężarów w podatku od nieruchomości (płacenia podatku).

W sprawie Podkreślić trzeba, iż Skarżący w 2020 r. ujawnił wolę posiadania jej jak właściciel (animus rem sibi habendi). Skarżący samodzielne wykonywał uprawnienia właścicielskie. Jak już Sąd wskazał Skarżący 16 stycznia 2020 r. złożył deklarację podatkową dotyczącą Nieruchomości, a 16 czerwca 2020 r. pozew przeciwko D. B., domagając się orzeczenia zapłaty kwoty 129.816,00 zł tytułem wynagrodzenia za korzystanie z Nieruchomości bez tytułu prawnego. Kwota ta wraz z odsetkami została zasądzona przez Sąd Okręgowy w K. nakazem zapłaty z dnia 19 czerwca 2020 r., zatem należy uznać, iż również Skarżący uzyskał pożytki z Nieruchomości. Z treści pozwu wynika, że Skarżący podjął także czynności zmierzające do wykreślenia pozwanej (D. B.) z Centralnej Ewidencji Działalności Gospodarczej. Wobec odmowy wykreślenia pozwanej z ewidencji (decyzja Ministra Rozwoju z dnia 1 kwietnia 2020 r.), Skarżący wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2020 r. wniósł o ponowne rozpatrzenia sprawy.

Okoliczności te przemawiają za uznaniem, że Skarżący w 2020 r. samodzielnie wykonywał uprawnienia właścicielskie w stosunku do Nieruchomości .

Z tych wszystkich powodów zarzuty skargi uznać należało za niezasadne. W konsekwencji nie mógł znaleźć usprawiedliwienia zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż z prawidłowo ustalonego i ocenionego przez organy podatkowe stanu faktycznego nie wynika, aby J. P. był posiadaczem samoistnym całej Nieruchomości.

W świetle powyższych uwag uznać należało, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego jest zgodna z prawem, a zarzuty są bezzasadne. To z kolei determinowało konieczność oddalenia wniesionej na nią skargi, co też uczyniono, działając stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.).

Z tych względów orzeczono jak w sentencji.