Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka /spr./ Sędziowie WSA Marcin Kamiński NSA Stanisław Śliwa po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 października 2020 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego B. P. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr SKO [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy B.P. ( dalej: "skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką – W.P.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") a także art.17ust.1 w związku z art.17ust.1a i ust. 5 pkt 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003r., o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r., poz. 111 ze zm.; dalej: "u.ś.r.").

Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: organ ustalił, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2003 r. W.P. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy.

Skarżący z tytułu opieki nad matką pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy. W dniu 11 grudnia 2019 r., na podstawie art 27 ust. 5 u.ś.r. złożył oświadczenie o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji w decyzji z dnia W. P. lutego 2020 r., nr W. P. stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art.17 ust.1b pkt. u.ś.r. ponieważ całkowita niezdolność do pracy powstała po osiągnięciu przez wymagającą opieki 67 lat, a warunkiem jest aby niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W odwołaniu skarżący zarzucił:

• naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawną osobą, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki , a przez to naruszenie art 190 Konstytucji,

• naruszenie prawa materialnego tj. art 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. poprzez zastosowanie normy prawnej w nim wyrażonej w sposób literalny niezgodny z konstytucyjnymi zasadami praworządności i równości.

Kolegium nie przychyliło się do odwołania i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Przytaczając wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 wskazało, że pomimo jego wydania, art.17ust.1b pkt. 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpoznawanym przypadku, a SKO, jak i Prezydent Miasta są organami administracji stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne, a nie tworzącymi je.

We wniesionej do Sądu skardze skarżący ponownie zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez zastosowanie art 17 ust. 1b u.ś.r. w literalnym brzmieniu w sytuacji zakwestionowania jego zgodności z Konstytucją w powołanym wcześniej wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jako zasadna, została przez Sąd w całości uwzględniona. Rozpoznanie sprawy na podstawie art 119 § 1 pkt 2 i art 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") nastąpiło na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Jednocześnie w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.

W sprawie bezsporne było, że wymagająca opieki matka skarżącego – W.P. od 67 roku życia legitymuje się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy.

Organy obu instancji stanęły na zgodnym stanowisku, że nie została spełniona przesłanka z art 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., tj., że znaczna niepełnosprawność (art 3 pkt 21 lit. b u.ś.r.) powstała przed ukończeniem 18, ewentualnie 25 roku życia.

Kolegium wprawdzie przyznało, że sporny przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., o sygn. akt K 38/13 został uznany za niekonstytucyjny, jednak w ślad za tym wyrokiem nie poszło żadne działanie ustawodawcze. Przepis nadal funkcjonuje w treści ustawy, a Kolegium, jak również Prezydent Miasta [...] jako organy administracyjne są obowiązane wyłącznie do działania w granicach i na podstawie prawa i nie mogą w związku z tym rozstrzygać sprawy na podstawie wyroku TK.

Ze stanowiskiem organów nie sposób się zgodzić.

Powołanym wyrokiem Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że:

1) art. 16a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456, 1623 i 1650 oraz z 2014 r. poz. 559 i 567) jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. art. 17 ust. 1b ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust.1 Konstytucji."

Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 190 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a także podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Ponadto orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania.

Przytoczona treść przepisów Konstytucji RP jednoznacznie zobowiązuje organy administracyjne do stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, w tym wypadku stosowania przytoczonego wyżej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13, obowiązującego od dnia 23 października 2014 r. (ogłoszonego w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014r., poz. 1443.).

Stanowisko to jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie sądów administracyjnych. Tytułem przykładu można powołać pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty w wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. I OSK 1079/17 (to i wszystkie powołane w sprawie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym NSA podkreślił, że "skoro Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny."

Z powyższego wynika:

- po pierwsze, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP, co oznacza, że w niniejszej sprawie nie było i nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej na podstawie literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r., co uczyniły organy obu instancji;

- po drugie, że jeśli ustawodawca nie zmieni treści przepisu, którego niekonstytucyjność została stwierdzona przez Trybunał, to należy dokonać takiej jego prokonstytucyjnej wykładni, która uwzględni treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

W świetle powyższego decyzje organów oparte wyłącznie na przeciwnym stanowisku nie mogą się utrzymać w mocy.

Organy nie przeprowadziły jakiegokolwiek postępowania dowodowego i nie wykazały, aby poza ustaleniami opartymi wyłącznie na nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. zaistniały jakiekolwiek negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu I instancji będzie dokonanie oceny przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kryterium daty powstania niepełnoprawności.

Mając to wszystko na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie pełnomocnika - adwokata stosowne do 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.