Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Erwin Srebrny po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B.W. i J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] 2006 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za [...] r. - w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; postanawia: I. przyznać [...] prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 500 (pięćset) zł; II. odmówić [...] przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie.

Skarżący [...] wezwani oddzielnie do uiszczenia solidarnie wpisu sądowego w wysokości 4374 zł od wniesionej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. złożyli na urzędowych formularzach PPF odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy domagając się zwolnienia od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę, iż dwa odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały złożone przez małżonków, ponadto zawierają identyczne żądania i podobne uzasadnienie rozpoznano je jako jeden wniosek o przyznanie skarżącym prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia złożonych na urzędowych formularzach wniosków oraz z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż według skarżących wpis sądowy w tej sprawie wyczerpuje niemal w całości dochód wnioskodawców. We wspólnym gospodarstwie domowym oprócz wnioskodawców pozostaje również [...] ich dzieci w wieku szkolnym. Majątek wnioskodawców stanowią [...] mieszkania o powierzchni [...] m2 oraz działka budowlana o powierzchni [...]. Jako przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3000 euro wnioskodawcy wymienili dwa używane samochody osobowe m-ki [...]. Łączne dochody wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą [...] zł. Na dochody te składa się wynagrodzenie wnioskodawczyni z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł oraz dochód obojga wnioskodawców z tytułu najmu w wysokości [...] zł. Z nadesłanych dodatkowych oświadczeń wynika, iż wnioskodawca jest osobą bezrobotną nie zarejestrowaną w urzędzie pracy. Cześć dochodu z wynajmu mieszkania przeznacza na własne ubezpieczenie (ok. [...] zł). Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wspólnego gospodarstwa domowego wynoszą miesięcznie około [...] zł. Są to wydatki z tytułu energii elektrycznej ([...] zł), czynszu ([...] zł), gazu ([...] zł), telefonu ([...] zł), lekarstw ([...] zł), leczenia ([...] zł), wydatki na dzieci ([...] zł) oraz wyżywienia ([...] zł). Według złożonego oświadczenia wnioskodawcy ponoszą koszty czynszu w kwocie [...] zł i energii elektrycznej w kwocie [...] zł w związku z wynajmem [...] mieszkań. Do swoich oświadczeń wnioskodawcy załączyli kopie rachunków potwierdzających poniesione wydatki. Natomiast z nadesłanych wyciągów rachunków bankowych wnioskodawców wynikała, poza brakiem zgromadzonych oszczędności także możliwość uzyskiwania prze nich dodatkowych dochodów z handlu internetowego. Z nadesłanych oświadczeń wnioskodawców wynika, iż z tytułu tego handlu, który ma charakter incydentalny osiągają oni łączne dochody w wysokości [...] zł rocznie.

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy stwierdził, co następuje:

Dyspozycja art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" statuuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadę zgodnie, z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem

w sprawie chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Oznacza to, że każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego, co do zasady ponosi koszty swojego udziału

w postępowaniu przed sądem administracyjnym chyba, że przepis szczególny zwalnia ją od tego obowiązku. W przedmiotowej sprawie brak jest unormowania prawnego, które zwalniało by wnioskodawców od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Zakres przyznawanego prawa pomocy określa art. 245 ppsa, stanowiąc, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (opłaty sądowe i zwrot wydatków) oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych (wpis i opłata kancelaryjna) w całości lub w części albo tylko od wydatków albo tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§4). B. i J. W. wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych wnieśli

o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt. 1), zaś w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt. 2). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Instytucja prawa pomocy polegająca na zwolnieniu od kosztów sądowych stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które ze względu na ich szczególnie trudną sytuację materialną nie mogą ponieść kosztów postępowania. Przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe,

z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Minimum socjalne dla członka rodziny wynosi, zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

(Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) 351 zł brutto na osobę. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem

z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść

w konkretnym postępowaniu z drugiej strony jej możliwości finansowych.

Przedstawione przez skarżących na urzędowym formularzu oświadczenie poparte dodatkowymi dokumentami wskazującymi na ich obecną sytuacje finansową pozwala na przyjęcie, że nie są oni w stanie (lub nie byliby w stanie) ponieść w całości kosztów tego postępowania, na które składają się: kwota wpisu stosunkowego od wniesionej skargi w wysokości 4 374 zł (§ 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu

w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. Nr 221, poz. 2193) oraz ewentualnych kosztów sądowych (np. wpis sądowy od zażalenia, opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem), które mogą ale nie muszą wystąpić, a nie przekroczą każdorazowo kwoty 100 zł (§ 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; § 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych – Dz.U. Nr 221, poz. 2192). Do ewentualnych kosztów sądowych należy również zaliczyć kwotę wpisu sądowego od potencjalnej skargi kasacyjnej, który zgodnie z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynosi połowę wpisu od skargi (w niniejszej sprawie byłaby to kwota 2 187 zł). Taka a nie inna ocena obecnej sytuacji finansowej wnioskodawców nie oznacza jednak, że nie mogą oni ponieść znacznej części ww. kosztów sądowych bez uszczerbku w kosztach koniecznego utrzymania swojego i rodziny. Biorąc to pod uwagę

zwolniono skarżących od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi jedynie ponad kwotę 500 zł. Natomiast w pozostałym zakresie (czyli pozostałych do uiszczenia ewentualnych kosztów) brak jest podstaw do przyznania wnioskodawcom prawa pomocy. Wnioskodawcy dysponują dużym majątkiem w postaci kilku nieruchomości, mają do dyspozycji przedmioty wartościowe oraz osiągają duże dochody. Biorąc pod uwagę osiągane przez skarżących dochody jak i posiadany majątek oraz sposób jego wykorzystania brak jest przesłanek do stwierdzenia, że wnioskodawcy wykazali, iż znajduje się w takiej sytuacji, która spowodowałaby, iż uiszczenie przez nich kwoty wpisu sądowego od skargi w kwocie zastosowanego zwolnienia tj. w wysokości 500 zł spowodowałoby uszczerbek w koniecznych kosztach utrzymania i zachwiałoby ich sytuacją bytową doprowadzającą do zagrożenia minimum socjalnego. To samo dotyczy pozostałych (poza wpisem sądowym od skargi, od którego to strona została zwolniona w części) do uiszczenia ww. kosztów sądowych, które to zresztą mogą ale nie muszą wystąpić. Jeżeli jednak będą musiały być poniesione przez stronę to dopiero na późniejszym etapie postępowania sądowoadministracyjnego co pozwoli wnioskodawcom na przygotowanie się do ich poniesienia kosztem niekoniecznych wydatków.

Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa

w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.