Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku J.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.R. i J.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1755/13 odrzucił skargę J.R. i J.M. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W tej sytuacji J.R. wnioskiem z dnia 12 września 2013 r., złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1755/13 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W dniu 4 października 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw J.R. od powyższego postanowienia z dnia 19 września 2013 r., wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną A. oraz studiującym synem P. Źródłem utrzymania rodziny jest renta skarżącego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz emerytura jego żony w wysokości [...] zł miesięcznie. Posiadany majątek to mieszkanie o powierzchni [...] m².

Wnosząc sprzeciw skarżący podkreślił, że większą część uzyskiwanego dochodu przeznacza na utrzymanie i leczenie (czynsz – [...] zł miesięcznie, prąd – [...] zł miesięcznie, lekarstwa – około [...] zł miesięcznie) oraz na wynagrodzenie dla "przedstawicieli Prokuratorii" – [...] zł miesięcznie.

Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, pismem z dnia 17 października 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, w tym do złożenia dokumentów potwierdzających wysokość świadczeń emerytalno - rentowych otrzymywanych przez wnioskodawcę oraz jego żonę, dokumentów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i leczeniem, a także wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawcę oraz pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym żonę oraz syna wnioskodawcy, rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy.

Wezwanie doręczone zostało wnioskodawcy w dniu 22 października 2013 r. Termin do jego wykonania upływał zatem w dniu 29 października 2013 r. Mimo upływu wyznaczonego terminu wezwanie nie zostało wykonane – skarżący nie nadesłał żądanych przez Sąd dokumentów. W dniu 24 października 2013 r. do Sądu wpłynęło jedynie pismo skarżącego "dotyczące pisma z dnia 17 października 2013 r.", w którym wnioskodawca przedstawił zarzuty odnoszące się m.in. do prowadzonego przez Sąd postępowania oraz podniósł, że "prosi o rozłożenie wstępnych kosztów sądowych na trzyletnie raty płacone po zakończeniu procesów i obciążenie nimi wyłącznie skarżącego".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że w myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu na nowo.

Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – zgodnie z art. 199 powołanej ustawy - ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych jest instytucją wyjątkową i następuje tylko w przypadkach określonych w powołanej ustawie, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa.

W myśl art. 243 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.

Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2).

Jak wyżej wskazano instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna, bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

W rozpoznawanej sprawie – zdaniem Sądu – wnioskodawca nie wykazał należycie, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Zaznaczyć trzeba, że podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu. Jednakże w sytuacji, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że czynności określone w art. 255 powołanej ustawy podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia z 5 listopada 2010 r., sygn. akt II GZ 318/10). Strona, która pomimo niebudzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji, musi się natomiast liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy uzasadnia odmowne załatwienie wniosku o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 27 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 650/11).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, że zawarte we wniosku informacje dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy są niewystarczające i budzą wątpliwości, dlatego też stosownym pismem z dnia 17 października 2013 r. wezwano skarżącego do złożenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy – dodatkowych dokumentów pozwalających na pełną ocenę jego sytuacji materialnej, a tym samym ustalenie istnienia przesłanek do ewentualnego pozytywnego załatwienia złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mimo upływu wyznaczonego terminu skarżący nie wykonał wezwania - nie nadesłał żądanych przez Sąd dokumentów, co uniemożliwia dokonanie rzeczywistej i pełnej oceny jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

W ocenie Sądu skarżący nieprzedstawiając żądanych w piśmie z dnia 17 października 2013 r. dokumentów nie wykazał należycie, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. Tym samym brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku.

Niezależnie od powyższego wskazać trzeba, że na obecnym etapie postępowania ewentualne koszty sądowe w niniejszej sprawie, takie jak wpis od skargi kasacyjnej, koszty ewentualnych zażaleń czy też opłat kancelaryjnych, każdorazowo nie przekroczą kwoty 100 zł, ich uiszczenie rozłożone zaś będzie w czasie.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.