Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 15 września 2025 r., znak: SKO.41/2238/OS/2025 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Zaskarżoną do sądu decyzją z 15 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania A. W. (dalej jako: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. (dalej jako: organ I instancji lub Prezydent) z 4 czerwca 2025 r. w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.

Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:

Decyzją z 29 kwietnia 2020 r., po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Kolegium uchyliło decyzję organu I instancji z 24 lutego 2020 r. i przyznało skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką Z. I., od dnia 1 lutego 2020 r. na czas nieokreślony. Decyzja była kilkukrotnie zmieniana w zakresie wysokości świadczenia.

W kwietniu 2025 r. do organu I instancji wpłynęło pismo zawierające oświadczenie skarżącej, że rezygnuje z pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od maja 2025 r., z uwagi na uzyskanie przez matkę prawa do świadczenia wspierającego oraz przejście skarżącej na emeryturę. Do pisma dołączono informację z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznaniu Z. I. świadczenia wspierającego od dnia 29 sierpnia 2024 r.

Na podstawie powyższych informacji, decyzją z 5 maja 2025 r., wydaną w oparciu o art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 1218; dalej jako: u.ś.r.) organ I instancji uchylił decyzję Kolegium z 29 kwietnia 2020 r. Od decyzji nie wniesiono odwołania.

Następnie, wskazaną na wstępie decyzją z 4 czerwca 2025 r. Prezydent ustalił nienależnie pobrane świadczenia w kwotach: 289,10 zł (okres od 29 do 31 sierpnia 2024 r.), 11.952 zł (od 1 września do 31 grudnia 2024 r.), 13148 zł (od 1 stycznia do 30 kwietnia 2025 r.) oraz zażądał od skarżącej zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w łącznej kwocie 25.389,10 zł. W uzasadnieniu organ stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej za okres, w którym jej matka uzyskała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, podnosząc, że uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skutkuje obniżeniem emerytury, jaką ma przyznaną skarżąca (okres pobierania świadczenia był okresem składkowym, rzutującym na wysokość emerytury). Skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji w sytuacji, gdy świadczenie wspierające przysługuje jej matce.

Po rozpatrzeniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z 15 września

2025 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium powołało się na przepisy ustawy z dnia 7 lipca

2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.; dalej jako: u.ś.w.), w świetle których świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, ponadto świadczenie pielęgnacyjne wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym. W związku z tym, brak złej woli czy winy po stronie skarżącej nie ma znaczenia, gdyż przyznanie świadczenia wspierającego wstecz automatycznie powoduje, że pobrane w tym czasie świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem nienależnie pobranym. Takie stanowisko prezentowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych.

W skardze do sądu administracyjnego na decyzję Kolegium A. W. podniosła argumentację analogiczną jak w odwołaniu – że uchylenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skutkuje obniżeniem emerytury, jaką ma przyznaną skarżąca (okres pobierania świadczenia był okresem składkowym, rzutującym na wysokość emerytury). Świadczenie wspierające przysługuje matce, dlatego skarżąca nie może ponosić negatywnych konsekwencji utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do swojej emerytury. Podniosła, że matką opiekuje się od 2015 r. i w tym czasie nie mogła podjąć zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako p.p.s.a.; wniosek organu w odpowiedzi na skargę, skarżąca nie żądała przeprowadzenia rozprawy).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja Kolegium jest zgodna z prawem.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie szeroko zakrojona nowelizacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych (wprowadzona wskazaną wyżej ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym). Nowelizacja całkowicie zmieniła system świadczeń przysługujących w związku z rezygnacją z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Ustawodawca pozostawił wprawdzie dotychczasowe świadczenie pielęgnacyjne, jednak zasadniczo zmienił przesłanki jego przyznawania – od 1 stycznia 2024 r. jest to świadczenie przysługujące wyłącznie opiekunom niepełnoletnich osób niepełnosprawnych, co wynika wprost z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. (świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności). W przypadku pełnoletnich osób niepełnosprawnych, ustawodawca wykluczył wprawdzie możliwość przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz ich opiekunów, ale wprowadził nowe świadczenie wspierające, z którego – w założeniu ustawodawcy – osoba niepełnosprawna może pokryć koszty sprawowania niezbędnej opieki.

Zgodnie z przepisami przejściowymi zawartymi w ustawie o świadczeniu wspierającym, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 63 ust. 1 u.ś.w.). Osoby, którym przed dniem wejścia w życie ustawy o świadczeniu wspierającym, albo od dnia wejścia w tej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane (art. 63 ust. 2 u.ś.r.).

Kluczowe dla rozpoznawanej sprawy są regulacje odnoszące się do zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego (przysługującego opiekunowi) oraz do świadczenia wspierającego (przysługującego osobie niepełnosprawnej, nad którą sprawowana jest opieka). Wynikają z nich trzy jednoznaczne w treści reguły:

Po pierwsze, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego, opiekunowi nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy (art. 63 ust. 6 u.ś.w.).

Po drugie, jeżeli osoba wymagająca opieki lub osoba uprawniona do jej reprezentowania złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego wypłata świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego podlega wstrzymaniu (art. 63 ust. 9 u.ś.w.).

Po trzecie, świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy wypłacone (opiekunowi) za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające, jest świadczeniem nienależnie pobranym (art. 63 ust. 11 u.ś.w.).

Z powyższego wynika, że ustawodawca w sposób jednoznaczny wykluczył dopuszczalność jednoczesnego (za ten sam okres czasu) pobierania świadczenia pielęgnacyjnego (przez opiekuna) oraz świadczenia wspierającego (przez osobę niepełnosprawną). Intencja ustawodawcy wynika z faktu, że jakkolwiek beneficjentami obydwu świadczeń są inne osoby, to jednak świadczenia te pełnią dokładnie tą samą funkcję. Świadczenie wspierające ma posłużyć osobie niepełnosprawnej do pokrycia kosztów opieki sprawowanej przez inną osobę. Nie jest zatem możliwe, aby obydwa świadczenia były pobierane jednocześnie za ten sam okres, nawet przez inne osoby.

Kwalifikacja świadczenia pielęgnacyjnego jako nienależnie pobranego opiera się wyłącznie na elemencie obiektywnym – zbiegu ze świadczeniem wspierającym. Dla rozstrzygnięcia nie mają zatem żadnego znaczenia okoliczności subiektywne, tj. zła wola czy wina osoby pobierającej świadczenie pielęgnacyjne, a nawet świadomość tej osoby, że pobiera nienależnie świadczenie. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jest przepisem szczególnym, stanowiącym odrębną od zasad ogólnych (art. 30 ust. 2 u.ś.r.) podstawę kwalifikacji świadczeń jako nienależnie pobranych.

Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym tutejszego sądu (por. wyroki WSA w Lublinie z 8 maja 2025 r., II SA/Lu 74/25; z 10 czerwca 2025 r., II SA/Lu 159/25; wyroki WSA w Białymstoku z 13 marca 2025 r., II SA/Bk 796/24; z 16 października 2025 r., II SA/Bk 1318/25; wyrok WSA w Rzeszowie z 22 maja 2025 r., II SA/Rz 1573/24; wyroki WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24; z 24 czerwca 2025 r., II SA/Gl 94/25; z 21 listopada 2025 r., II SA/Gl 1128/25; z 26 listopada 2025 r., II SA/Gl 981/25; wyroki WSA w Warszawie z 10 lipca 2025 r., I SA/Wa 555/25; z 15 października 2025 r., I SA/Wa 1196/25; z 22 października 2025 r., VIII SA/Wa 690/25; wyroki WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., II SA/Łd 243/25; z 16 października 2025 r., II SA/Łd 612/25; z 19 grudnia 2025 r., II SA/Łd 551/25; wyroki WSA w Gdańsku z 10 września 2025 r., II SA/Gd 299/25; z 15 października 2025 r., II SA/Gd 422/25; wyrok WSA w Poznaniu z 16 października 2025 r., II SA/Po 457/25; wyrok WSA w Kielcach z

25 listopada 2025 r., II SA/Ke 401/25).

Należy jednak zauważyć, że skarżąca została prawidłowo poinformowana o wspomnianych wyżej zmianach w systemie wparcia osób niepełnosprawnych, w tym o zasadzie wykluczającej dopuszczalność jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekuna oraz świadczenia wspierającego przez osobę niepełnosprawną (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Takie pouczenie (wytłuszczonym drukiem) znajduje się w końcowej części decyzji organu I instancji z 19 grudnia 2024 r., zmieniającej decyzję w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego w zakresie jego wysokości (k. 21-22 akt adm. I inst.).

Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że:

(1) w okresie od 1 sierpnia 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne, z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką Z. I. (na podstawie decyzji Kolegium z 29 kwietnia 2020 r.).

(2) Z. I. uzyskała prawo do świadczenia wspierającego od dnia

29 sierpnia 2024 r.

(3) decyzja Kolegium z 20 kwietnia 2020 r. została uchylona decyzją Prezydenta z 5 maja 2025 r. Decyzja uchylająca jest ostateczna (nie wniesiono od niej odwołania).

W tej sytuacji w sposób oczywisty spełnione zostały określone w art. 63 ust. 11 u.ś.w. przesłanki zakwalifikowania świadczenia pielęgnacyjnego pobranego przez skarżącą w okresie od 29 sierpnia 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. jako nienależnie pobranego, co skutkuje koniecznością jego zwrotu na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Wobec powyższego rozstrzygnięcia organów są w pełni zgodne z prawem

i sąd administracyjny nie ma żadnych podstaw do ich uchylenia.

Jak już wyżej wskazano, żadne inne okoliczności, poza obiektywnym zbiegiem uprawnień do świadczeń za ten sam okres, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do argumentów podniesionych w skardze – jakkolwiek prawo skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego bezpośrednio rzutuje na wysokość otrzymywanej przez nią emerytury (okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego jest tzw. okresem składkowym, składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osobę pobierającą świadczenie pielęgnacyjne opłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta – art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; Dz. U. z 2025 r., poz. 350, ze zm.), to okoliczność ta nie ma żadnego znaczenia dla rozpoznawanej sprawy. Po pierwsze, utrata przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (od dnia 29 sierpnia 2024 r.) nie jest wynikiem zaskarżonej decyzji, dotyczącej zwrotu świadczeń nienależnie pobranych, lecz wcześniejszej decyzji Prezydenta z 5 maja 2025 r., uchylającej decyzję Kolegium z 20 kwietnia 2020 r., od której to decyzji uchylającej skarżąca nie wniosła odwołania. Po drugie, ustalenie, że pobrane przez skarżącą świadczenie pielęgnacyjne jest nienależnie pobrane wynikało z zaistnienia zbiegu praw do świadczeń, określonego w art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w.

Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.