Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Piotr Godlewski Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych i rozłożenia spłaty należności na raty uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...].

Przedmiotem skargi H.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, dalej "Kolegium" z dnia [...] września 2016 r. [...] w przedmiocie odmowy umorzenia świadczeń alimentacyjnych.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] Wójt Gminy [...] ustalił, że świadczenia pieniężne z funduszu alimentacyjnego pobrane przez H.B.- przedstawiciela ustawowego małoletniej J.B. za okres od 1 stycznia 2014 r. do 30 listopada 2014 r. w łącznej kwocie 3.169,39 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami. Jednocześnie organ zobowiązał w/w do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wys. 3.169,39 zł wraz z ustawowymi odsetkami.

Z wnioskiem o umorzenie wykazanej kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego zwróciła się do Wójta Gminy [...] H.B. wskazując, że znajduje się w trudnej sytuacji, samotnie wychowuje małoletnią córkę, nie pracuje zawodowo, utrzymuje się z wypłaconego zasiłku dla opiekuna w związku ze sprawowaną opieką nad ojcem, zasiłku rodzinnego, alimentów i nie jest w stanie zwrócić ustalonej kwoty nawet w części.

Po uprzednim przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] Wójt Gminy [...] w pkt 1. odmówił umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 stycznia 2014 r. do dnia 30 listopada 2014 r. W łącznej kwocie 3.169,39 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, w pkt 2 rozłożył kwotę nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wysokości 3.169,39 zł wraz z odsetkami za opóźnienie na 10 miesięcznych rat, w tym dziewięć w kwocie 317,00 zł wraz z odsetkami i dziesiąta w kwocie 316,39 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ zaznaczył, że aktualna sytuacja życiowa rodziny H.B. stanowi przesłankę do rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Samotne wychowywanie dziecka oraz problemy zdrowotne wnioskodawczym nie czynią sytuacji rodziny zainteresowanej wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych rodzin pobierających świadczenie z funduszu alimentacyjnego i nie uzasadniają umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się H.B. w odwołaniu do Kolegium wskazała, że decyzja organu I instancji jest dla niej krzywdząca i nie uwzględnia realiów życiowych, a ponadto zawiera nieprawdziwe informacje. Podkreśliła, że uzyskane środki z funduszu alimentacyjnego nie pokryły kwoty zasądzonych alimentów a ponadto nie była świadoma, że będzie zobowiązana do ich zwrotu.

Kolegium opisaną na wstępie decyzją działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 169, dalej "ustawa alimentacyjna").

Wyjaśniło, że ztosownie do treści art. 23 ust. 1 cyt. powyżej ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenia jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Niemniej jednak w art. 23 ust. 8 cyt. ustawy prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organowi administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży zobowiązany, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Zastosowanie ulgi przewidzianej w art. 23 ust. 8 oraz jej wysokość uzależnione są zatem od wystąpienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny". Celem ustalenia, czy takie okoliczności występują, organ administracji zobligowany jest zbadać sytuację życiową wnioskodawcy oraz rodziny, którą tworzy. Decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń na charakter uznaniowy.

Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji i ich ocenę. Organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w zakresie sytuacji materialnej, rodzinnej wnioskodawczyni. Ustalenia te wskazują, że H.B. nie pracuje zawodowo ani dorywczo, ale sprawuje opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami, z tego tytułu otrzymuje zasiłek dla opiekuna w kwocie 520 zł miesięcznie, ponadto uzyskuje zasiłek rodziny w kwocie 118 zł miesięcznie oraz alimenty w kwocie 617,36 zł. Łączna wysokość dochodu rodziny zainteresowanej w badanym okresie wynosi kwotę 1.255,36 zł, a na osobę w jej gospodarstwie domowym (2 osoby) stanowi kwotę 627,68 zł. Wnioskodawczyni zamieszkuje w domu swoich rodziców, użytkuje 2 pokoje a kuchnię wspólnie z rodzicami. Miesięcznie wydatki zadeklarowane podczas wywiadu środowiskowego to kwota 584,67 zł. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego ani wnioskodawczyni ani tez pracownik socjalny nie dokumentowali "szczególnych okoliczności", które uzasadniałyby zastosowanie "umorzenie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego". W okolicznościach badanej sprawy organ II instancji uznał, że sytuacja dochodowa zainteresowanej jakkolwiek jest trudna, to nie uzasadnia umorzenia ciążących na niej należności. Ponadto H.B. posiada stałe źródło dochodu (zasiłek dla opiekuna, świadczenia rodzinne, alimenty) oraz świadczenie wychowawcze, które zapewniają jej środki finansowe na jej utrzymanie i 14 letniej córki. Trzeba mieć na uwadze, że wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy też partycypują w kosztach utrzymania domu. W ocenie Kolegium sytuacja rodziny zainteresowanej jest zbliżona do sytuacji innych rodzin korzystających ze środków funduszu alimentacyjnego i nie jest na tyle trudna aby uniemożliwiała przy racjonalnym gospodarowaniu dochodem wypełnić zobowiązanie. Końcowo organ zauważył, że co do zasady do świadczeń alimentacyjnych uprawnione są jedynie osoby o niewysokich dochodach. Odmawiając wnoszącej umorzenia nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z ustawowymi odsetkami organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a dokonując rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego skorzystał ze swoich uprawnień przewidzianych w art. 23 ust. 8 cyt. na wstępie ustawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie H.B. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego to jest art. 23 ust. 8 ustawy alimentacyjnej przez niewłaściwą interpretację i zastosowanie. Organy nie wzięły pod uwagę jej trudnej sytuacji materialnej. Skarżąca nie pracuje zawodowo, z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami. Ojciec jest obłożnie chory, nie porusza się samodzielnie, jest całkowicie niezdolny do samodzielnej egzystencji. Matka wymaga opieki - porusza się jedynie o kulach. Na dochód skarżące składa się zasiłek dla opiekuna w kwocie 520 zł, zasiłek rodzinny 118 zł oraz alimenty w kwocie 617 zł 36 gr. Natomiast stałe wydatki wynoszą 584 zł 67 gr. W wydatkach tych nie uwzględnia się wydatków na wyżywienie, zaspokojenie potrzeb córki - uczennicy gimnazjum oraz innych jak na odzież, środki czystości. W zaskarżonej decyzji organ dokonał prostego rachunku - podzielił dochód łączny na dwie osoby, co dało rezultat - kwotę 627 zł na osobę i uznał, że z tej kwoty można ponieść wydatek na spłatę raty ustalonej przez Wójta. Organ nie uwzględnił zupełnie argumentów podanych w odwołaniu od decyzji Wójta, a mianowicie faktu, iż z kwoty łącznego dochodu należy odliczyć wydatki stałe, co powoduje, że na dwie osoby pozostaje kwota 671 zł, która nie wystarcza na pokrycie raty i na utrzymanie. Właśnie tak niski dochód stanowi szczególnie uzasadnioną okoliczność, uprawniającą organ do zastosowania umorzenia naliczonej kwoty świadczenia albo chociaż rozłożenia jej na znacznie mniejsze raty. Sytuacja materialna jej rodziny jest dramatyczna zatem powinien znaleźć zastosowanie przepis o umorzeniu świadczenia. Przyznane na rzecz córki alimenty wynoszą 1000 zł miesięcznie. Natomiast w podanym okresie komornik prowadzący postępowanie egzekucyjne egzekwował tylko kwotę ok. 300 zł. Otrzymane kwoty alimentów i z funduszu były przeznaczane na potrzeby dziecka.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny rozpoznając skargę bada zgodność rozstrzygnięcia organu z przepisami obowiązującego prawa. Sąd może uwzględnić skargę tylko wówczas gdy dopatrzy się naruszenia prawa procesowego lub materialnego w stopniu określonym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718).

Sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, natomiast skargę rozpoznaje w granicach sprawy.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Ostateczna decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. ustalono, że kwota 3169,39 zł. wypłacona z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej J.B. jest świadczeniem nienależnym.

Skarżąca mieszka wraz z rodzicami i 14 – letnią córką. Oboje rodzice maja orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna 520,00 zł. z tytułu sprawowanej opieki nad jednym z rodziców, a z funduszu alimentacyjnego otrzymuje 617 zł. alimentów oraz zasiłek rodzinny 118 zł.

Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie nienależnie pobranych alimentów argumentując to bardzo trudną sytuacją finansową jej rodziny.

Materialno - prawną podstawą rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 23 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Wg tego przepisu "organ właściwy wierzyciela może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty jeżeli zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Konstrukcja cytowanego przepisu wskazuje, że decyzja w zakresie zastosowania jednej z ulg w spłacie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest oparta o uznanie administracyjne. Zastosowanie jednej z wymienionych form ulgi, jako wyjątek od obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia alimentacyjnego dopuszczalne jest tylko wówczas gdy spełniona jest przesłanka, o której mowa w cytowanym przepisie, a to gdy "zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny". W ustawie brak jest definicji tego nieostrego pojęcia. A więc zastosowanie jednej z form ulgi, również rozłożenie na raty jest możliwe tylko wówczas gdy zostanie spełniona ustawowa przesłanka "szczególnie uzasadnionych okoliczności".

Stwierdzenie organu odwoławczego, iż skarżąca " nie znajduje się w sytuacji określonej w art. 23 ust. 8 cyt. ustawy pozostaje w sprzeczności z brzmieniem tego przepisu. Każda z trzech form ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wymaga spełnienia tej przesłanki, uzasadniając wyczerpująco swoje stanowisko.

Organ winien ustalić w trakcie postępowania dowodowego czy dochody tej rodziny pozwolą na pokrycie rat w takiej wysokości. Skarżącej pozostanie kwota 203 zł. z otrzymanego zasiłku. Nawet jeżeli przyjąć, że dla małoletniej J. kwota otrzymywanych alimentów będzie wystarczająca to organ powinien wykazać, że pozostałe skarżącej 200 zł. miesięcznie jest wystarczające na przeżycie.

Tak więc niepełne postępowanie dowodowe i braki wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia organu jest podstawą uwzględnienia skargi.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1ppsa Sąd uwzględnił skargę.