Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki, , , po rozpoznaniu w dniu 26 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. sp. z o.o. w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 17 sierpnia 2015 r. sygn. akt I SA/Op 569/14 w zakresie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 czerwca 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2015 r. o sygn. I SA/Op 569/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek O. sp. z o.o. w P. o wyłącznie sędziego w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 20 czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r.

2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji.

Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2015 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o wyłączenie z rozpoznania sprawy sędziego WSA w Opolu G.G., na podstawie przepisu art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Motywując złożony wniosek pełnomocnik podał, że wymieniony sędzia WSA brał udział w rozpoznaniu przez WSA w Opolu sprawy ze skargi E.K.o sygn. I SA/Op 487/14, w której to sprawie rozstrzygany był tożsamy jak w niniejszej sprawie problem dotyczący wysokości czynszu najmu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy skarżącą spółką a E.K..

Wobec złożonego przez pełnomocnika skarżącej spółki wniosku o wyłączenie sędziego w tej sprawie rozprawa została odroczona. Sędzia WSA G.G. złożył oświadczenie, z którego wynika, iż brak jest podstaw do wyłączenia go od rozpoznawania niniejszej sprawy na mocy art. 18 p.p.s.a, wskazując jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny wyłączenia określone w art. 19 tej ustawy, które mogły by wywołać wątpliwości co do jego bezstronności.

3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (Sądu pierwszej instancji).

W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji przywołał treść art. 18 p.p.s.a. i wskazał, że w przedmiotowej sprawie i sprawie o sygn. I SA/Op 487/14 ze skargi E.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 8 kwietnia 2013 r. w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. brak jest tożsamości przedmiotu skarg, podstaw prawnych jak i podmiotów, skoro decyzja zaskarżona w powołanej przez pełnomocnika strony sprawie o sygn. I SA/Op 487/14 wydana została w odniesieniu do innego podatnika, tj. E. K.. Okoliczności sprawy, a także treść złożonego przez sędziego oświadczenia, jak i okoliczności powołane przez pełnomocnika w uzasadnieniu wniosku nie spełniają, w ocenie Sądu pierwszej instancji, żadnej z przesłanek wyłączenia sędziego sądu administracyjnego z mocy art. 18 § 1 p.p.s.a.

Zdaniem WSA w Opolu, w sprawie nie zaistniała okoliczność umożliwiająca wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a., tj. na złożony przez niego samego wniosek lub wniosek strony postępowania, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. W ocenie WSA w Opolu okoliczność, że sędzia WSA G.G. orzekał w sprawie ze skargi E. K., w której to sprawie kontroli Sądu poddany został, podobnie jak w przedmiotowej sprawie, problem dotyczący wysokości czynszu najmu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy skarżącą spółką a E.K., nie wskazuje na zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 19 p.p.s.a. Sąd ten wskazał również na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, zgodnie z którym wyrażenie przez sędziego poglądu na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie nie jest okolicznością uzasadniającą wyłączenie sędziego w oparciu o art. 19 p.p.s.a. Nie można bowiem w takim przypadku mówić o jakimkolwiek emocjonalnym nastawieniu do sprawy lub strony. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia również to, że pozwala ono na uniknięcie niebezpieczeństwa, iż instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące paraliżowaniu sprawności postępowania.

4. Stanowisko spółki w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Spółka zaskarżyła opisane wyżej postanowienie w całości i zarzuciła mu naruszenie: (1) art. 19 p.p.s.a. poprzez bezzasadne oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego podczas gdy istniała faktyczna okoliczność nakazująca uwzględnić przedłożony przez pełnomocnika skarżącej wniosek, z uwagi na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w postępowaniu, uwzględniając jego uprzednie stanowisko wyrażone podczas postępowania w tożsamej sprawie dotyczącej tego samego roku podatkowego – ze skargi E.K.(I SA/Op 487/14); (2) art. 19 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie przez WSA w Opolu, że brak jest podstaw do wyłączenia sędziego, w momencie gdy występują realne przesłanki uzasadniające obiektywny zarzut jego bezstronności, w postaci powiązania przedmiotowego i podmiotowego podatników – E.K. i O. sp. z o.o., wobec których równolegle prowadzone było postępowanie określające wysokość zobowiązania podatkowego wskutek zaistniałych operacji gospodarczych pomiędzy ww. podmiotami; (3) art. 2 w związku z art. 45 w związku z art. 184 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm. w postaci naruszenia gwarancji urzeczywistnienia demokratycznego państwa prawnego poprzez brak wyłączenia sędziego, pomimo wyrażenia w tożsamej co do istoty sprawie stanowiska obejmującego ocenę prawną zachowania podatnika; (4) art. 19 p.p.s.a. poprzez zastosowanie błędnej wykładni zwężającej tego przepisu, co w efekcie doprowadziło do węższego rozumienia regulacji zawartej w art. 19 p.p.s.a., z jednoczesnym ograniczeniem kręgu desygnatów użytych w przepisie terminów, niż wynikałoby to z zastosowania wykładni literalnej. Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do WSA w Opolu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

5.1. Zażalenie jako niezasadne należało oddalić. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zgodnie z art. 19 p.p.s.a. wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby je wydającej.

Spółka wniosła o wyłączenie sędziego na podstawie przyczyn, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Okoliczności tego rodzaju obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Określenie stosunki osobiste pomiędzy sędzią a jedną ze stron, to sytuacje charakteryzujące się przede wszystkim istnieniem więzi emocjonalnej, której podstawą jest np. stosunek pokrewieństwa, przyjaźni, dłuższej znajomości, zależności służbowej, gospodarczej, społecznej, jak również wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do powstania wątpliwości, co do bezstronności sędziego. Z kolei art. 20 p.p.s.a. wskazuje na wymagania formalne wniosku o wyłączenie sędziego. W myśl więc tego przepisu wniosek strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy. Powinien on zawierać, obok ogólnych warunków, którym powinno odpowiadać każde pismo strony, także wskazanie sędziego, podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie oraz powołanie okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Wniosek, który nie spełnia tych wymogów podlega oddaleniu.

Wnioskodawca składając wniosek o wyłączenie sędziego powinien zatem wskazać fakty, które mogłyby wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego. Ponadto, okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, czy też utrata zaufania strony do sędziego. Nie ma przy tym znaczenia subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności sędziego, lecz konieczne jest wykazanie poważnych, konkretnych powodów, które obiektywnie uzasadniają wątpliwość co do jego bezstronności.

5.2. W rozpoznawanej sprawie strona domagając się zastosowania instytucji wyłączenia sędziego, powołała się na to, że wskazany sędzia WSA brał dział w rozpoznaniu przez WSA w Opolu sprawy ze skargi E.K. o sygn. I SA/Op 487/14, w której to sprawie rozstrzygano tożsamy jak w niniejszej sprawie problem dotyczący wysokości czynszu najmu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy skarżącą spółką a E.K.. Pełnomocnik skarżącej uważa, że orzeczenie w sprawie o sygn. I SA/Op 487/14, w którym brał udział sędzia, o którego wyłączenie wnosi strona, zostało wydane w oparciu o tożsamy do przedmiotowej sprawy materiał dowodowy pozwalający określić tożsamą podstawę od obliczenia wysokości opodatkowania w zakresie poszczególnych operacji gospodarczych. Dodał, że spółce znane jest stanowisko orzekającego w sprawie sędziego.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego w tym postępowaniu. Głównym powodem oddalenia zażalenia jest okoliczność, że wniosek strony o wyłączenie sędziego zawiera zarzuty sformułowane co do brania udziału w rozstrzygnięciu innej sprawy sądowoadministracyjnej, która się toczyła pomiędzy innymi stronami. To, że sprawa o sygn. I SA/Op 487/14 dotyczy tożsamego problemu, dotyczącego dwustronnej relacji gospodarczej, bezpośrednio odnoszącej się także do skarżącej spółki nie oznacza, iż jest to ten sam stosunek administracyjny, ta sama sprawa sądowoadministracyjna. Nie można więc mówić o "tożsamości spraw". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie ocenił, iż w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie. Argumentacja przedstawiona przez skarżącą nie odnosi się do przesłanki wyłączenia sędziego, jaką jest uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie, a wyraża swoje niezadowolenie co do wydanego w innej sprawie rozstrzygnięcia. Tego rodzaju zarzuty nie mieszczą się w hipotezie normy prawnej zawartej w art. 19 p.p.s.a., a skarżąca spółka będzie mogła kwestionować prawidłowość postępowania sądu w drodze skargi kasacyjnej. Strona nie podała jakichkolwiek innych przyczyn mogących świadczyć o braku bezstronności sędziego w sprawie, zwłaszcza nie wskazała na jego stronnicze działania czy możliwe ich przyczyny. Wskazała jedynie, że zna już stanowisko sędziego odnośnie do zagadnienia będącego przedmiotem rozpoznania w sprawie. Dlatego też wniosek o wyłączenie, jako nie poparty żadnymi rzeczywistymi powodami wyłączenia sędziego, nie zasługiwał na uwzględnienie.

5.3 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wyłączenia w odniesieniu do sędziego i prezentowane w tym zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, bowiem nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.