Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Monika Sawa po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. G. na przewlekłość Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego postanawia: odrzucić skargę.

R. G. (dalej: "skarżący") pismem z 11 kwietnia 2024 r. wniósł

do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na przewlekłość Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu skargi wskazał,

że pomimo złożenia wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w dniu

29 grudnia 2024 r., a następnie ponaglenia w dniu 3 kwietnia 2024 r. do dnia złożenia przez skarżącego przedmiotowej skargi nie zostało wydane orzeczenie w tej sprawie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. W uzasadnieniu wskazał, że wszczął postępowanie wyjaśniające zainicjowane zgłoszeniem dokonanym przez skarżącego do ubezpieczeń społecznych z tytułu umowy o pracę przez pracodawcę skarżącego, jak i podstawy wymiaru składek z tego tytułu, zawiadamiając o tym skarżącego pismem z 28 września 2023 r. Postanowieniem z 17 października 2023 r. organ zawiesił postępowanie w sprawie. Skarżący złożył ponaglenia w dniu 16 marca 2024 r. i 3 kwietnia 2024 r., a następnie skargi na przewlekłość postępowania z dnia

6 kwietnia 2024 r. i 11 kwietnia 2024 r. Skarżący wniósł już skargę 18 grudnia 2024 r. na bezczynność organu w związku z postępowaniem wszczętym w dniu 28 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 13 marca 2024 r., sygn. akt I SAB/Wa 11/24 odrzucił ww. skargę. Organ podkreślił przy tym,

że zgodnie z art. 4778 i 4779 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550 z późn. zm., dalej: "k.p.c.") oraz art. 83 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.

z 2024 r. poz. 497, dalej: "u.s.u.s.") odwołania od decyzji w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przysługują do sądu powszechnego – sądu okręgowego

lub sądu rejonowego, orzekających w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Obowiązkiem Sądu, do którego wpłynęła skarga, jest w pierwszej kolejności zbadanie jej dopuszczalności. Badanie to polega w szczególności na ustaleniu,

czy sprawa przedstawiona pod rozstrzygnięcie Sądu mieści się w zakresie jego właściwości.

Zgodnie z art. 3 § 2, § 2a i § 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;

6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;

7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;

8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;

9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych

w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

a także w sprawach, w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie

art. 138 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach,

w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę.

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest przewlekłość

w rozpoznaniu przez organ wniosku skarżącego z dnia 29 grudnia 2023 r. o wszczęcie postępowania wyjaśniającego.

Sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m. in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie

są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą

do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c., sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego

i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia

on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać.

Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących

w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie

2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku o świadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 k.p.c. sprawy odwołań

od rozstrzygnięć organów rentowych z zakresu ubezpieczeń społecznych należą

do właściwości sądów okręgowych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego.

Wyjątkowo na mocy art. 83 ust. 4 ustawy odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń

w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek

na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić

do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Uwzględniając przedmiot wniesionej skargi, odnoszący się do przewlekłości organu w postępowaniu w sprawie rozpoznania wniosku o wszczęcie postępowania wyjaśniającego, należy wyjaśnić że sprawa ta nie znajduje się pośród spraw objętych kognicją sądów administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie,

na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.