I SA/Wa 2601/23 - Wyrok

Data orzeczenia	2024-05-23	
Data wpływu	2023-12-21	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie	
Sędziowie	Anna Milicka-Stojek /sprawozdawca/
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Elżbieta Lenart	
Symbol z opisem	6329 Inne o symbolu podstawowym 632	
Hasła tematyczne	Pomoc społeczna	
Sygn. powiązane	I OSK 1858/24	
Skarżony organ	Samorządowe Kolegium Odwoławcze	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2023 nr 0 poz 1634;  art. 151; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 nr 0 poz 390;  art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a; Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Anna Milicka - Stojek (spr.) Protokolant referent stażysta Magdalena Biadoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 4 września 2023 r. nr SKO.4000-1567/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.	
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z 4 września 2023 r. nr SKO.4000-1567/2023, po rozpatrzeniu odwołania T. C. (dalej jako "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Siedlce (dalej jako "Prezydent") z 16 czerwca 2023 r. nr SR/4120-1/413/6042/SP/29/23 odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad żoną.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dniu 19 kwietnia 2023 r. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną – A. C., ur. [...] r. Do wniosku dołączył, m.in.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 7 kwietnia 2021 r. nr [...], z którego wynika, że skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydano do 7 kwietnia 2025 r.; orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 10 lutego 2023 r. którym ustalono, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do 28 lutego 2026 r.; zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z 19 kwietnia 2023 r. znak [...], w którym stwierdzono, że skarżący pobiera rentę, a prawo do świadczenia przysługuje od 18 listopada 2016 r. do 28 lutego 2026 r.; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 27 lipca 2022 r. nr [...], z którego wynika, że żona skarżącego została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, a orzeczenie wydano do 27 lipca 2025 r., niepełnosprawność istnieje od 23-go roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27 maja 2019 r.; oświadczenie skarżącego z 19 kwietnia 2023 r., z którego wynika, że nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad niepełnosprawną żoną, od 2016 r. pobiera on rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jedyne dziecko wspólne jest niepełnoletnie, rodzice żony żyją i nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Prezydent decyzją z 16 czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną. W uzasadnieniu decyzji podał, że nie zostały spełnione warunki do przyznania ww. świadczenia, bowiem osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wyczerpuje negatywną przesłankę, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.ś.r." Wskazał także, że istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, tj. rodzice osoby niepełnoprawnej, które nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r.

Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie wskazując, że nie zgadza się z odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na swoją żonę.

Kolegium pismem z 20 lipca 2023 r. nr [...] wezwało skarżącego do przedłożenia, w terminie 14 dni od otrzymania pisma, dowodu potwierdzającego złożenie wniosku o zawieszenie/wstrzymania wypłaty renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przedłożenia wydanej w tym przedmiocie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jednocześnie wskazało, że osobie, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę należy umożliwić dokonanie wyboru jednego ze świadczeń przez rezygnację z pobierania renty. W przypadku renty wybór taki można zrealizować poprzez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie/wstrzymania prawa do renty na wniosek emeryta/rencisty o zawieszenie wypłaty renty, do której jest uprawniony. Wezwanie to doręczone zostało skarżącemu w dniu 21 sierpnia 2023 r.

Kolegium decyzją z 4 września 2023 r. utrzymało w mocy decyzję z 16 czerwca 2023 r., jednak nie zgodziło się z argumentacją Prezydenta w niej zawartą. Wyjaśniło, że nie podziela stanowiska, że negatywną przesłanką do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest kryterium obowiązku alimentacyjnego. Stosunki rodzinne reguluje ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r. poz. 1359), powoływana dalej jako K.r.o. Zgodnie z art. 128 K.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych. Skoro bowiem zgodnie z art. 130 K.r.o. małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 K.r.o. Wobec tego niewątpliwie małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest, poza wymienionymi w pkt 1-3 art. 17 ust. 1 (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym ciąży obowiązek alimentacyjny. Z kolei przytaczany przez Prezydenta art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, musi być odczytywany, przez pryzmat art. 17 ust. 1 i potwierdza, że na współmałżonku osoby wymagającej opieki ciąży – w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. - zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym obowiązek alimentacyjny, który to wyprzedza rzeczoną powinność rodziców (art. 17 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a u.ś.r., bowiem współmałżonek nie jest osobą inną niż spokrewniona w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Reasumując Kolegium stwierdziło, że małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle powyższego prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje mężowi niepełnosprawnej, jako osobie sprawującej nad nią faktyczną opiekę, oczywiście po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych. Zgodnie bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej (...). Skarżący jest uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 18 listopada 2016 r. do 28 lutego 2026 r. (por. zaświadczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 kwietnia 2023 r., decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 11 kwietnia 2023 r.). Fakt posiadania przez niego i pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy sam w sobie nie może spowodować odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wynika z przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 504) posiadanie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie oznacza, że pobierająca ją osoba jest w ogóle niezdolna do pracy. Nie można zatem wykluczyć sytuacji, że niezależnie od pobieranego świadczenia rentowego, osoba taka podejmie pracę, a następnie zrezygnuje z niej w celu opiekowania się osobą niepełnosprawną lub też pomimo potencjalnej możliwości wykonywania pracy, nie wykorzysta jej z uwagi na zakres opieki jaką sprawuje nad osobą niepełnosprawną. Kolegium zauważyło, że w wyroku z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17 Trybunał Konstytucyjny wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niezgodny z art. 17 ust. 1 zd. drugie w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Artykuł 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. utracił zatem z dniem 9 stycznia 2020 r. moc jedynie w zakresie ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Trybunał Konstytucyjny przyjął, że różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu o przyjęte przez ustawodawcę kryterium posiadania prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jest niedopuszczalne. Prowadzi ono bowiem do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogli podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z niej w celu opieki nad niepełnosprawnymi. W konsekwencji okoliczność posiadania przez skarżącego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, nie wyklucza, co do zasady, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest jedynie usunięcie kolizji świadczeń, poprzez wybór jednego z nich, co w przypadku pobierania renty oznacza konieczność doprowadzenia do jej zawieszenia. Dopiero zawieszenie prawa do renty pozwoli na przyznanie wybranego przez skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego. Początek okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zależny wyłącznie od terminu wpływu wniosku o jego przyznanie do organu, lecz również od daty wyeliminowania negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro niemożliwe jest kumulatywne pobieranie obu świadczeń, to warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z uprzedniego realizowanego świadczenia rentowego. Kolegium wyjaśniło, że renta jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Nie można jednak pomijać art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi wyraźnie o możliwości zawieszenia prawa do, m.in. renty, na wniosek uprawnionego, bez konieczności jego uzasadnienia. Zawieszenie prawa na wniosek zainteresowanego jest instrumentem świadczeniobiorcy, by mógł go wykorzystać w celu podwyższenia swego świadczenia w przyszłości lub do osiągnięcia innych celów pozaubezpieczeniowych. Takim celem, według Kolegium, może być potrzeba zniesienia negatywnej przesłanki otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji Kolegium pismem z 20 lipca 2023 r. wezwało skarżącego do przedłożenia dowodu potwierdzającego złożenie wniosku o zawieszenie/wstrzymania wypłaty renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz przedłożenia wydanej w tym przedmiocie decyzji. Do dnia wydania decyzji nie wpłynęła odpowiedź na ww. wezwanie, dlatego też Kolegium przyjęło, że skarżący dokonał wyboru jednego ze świadczeń, a mianowicie świadczenia rentowego. Powyższy wybór dokonany przez skarżącego nakazuje zaś zastosowanie wobec niego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. i odmowę uwzględnia jego wniosku.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, skarżący wniósł o jej uchylenie, zobowiązanie Kolegium do wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, zarzucając organowi naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji błędne zastosowanie, co skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że podziela rozważania Kolegium odnośnie do tego, że małżonek jest jako pierwszy zobowiązany do alimentacji żony, w związku z czym wypełniona jest ustawowa przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podzielił również argumentację, zgodną z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. sygn. akt SK 2/17, że jako osoba mająca prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie jest on wykluczony z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący nie zgodził się natomiast z organem, że konieczne jest zawieszenie przez niego prawa do renty, jako warunek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadniczym celem świadczenia pielęgnacyjnego, będącego jednym ze świadczeń opiekuńczych, jest bowiem "częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie" (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych, druk sejmowy nr 1555/IV kadencja). Powszechna praktyka orzecznicza, przy zastosowaniu dyrektyw wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., nakazuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości pomniejszonej o wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy. Wobec powyższego Kolegium winno przyznać skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości pomniejszonej o wysokość pobieranej przez niego renty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego wyznaczony z urzędu, w piśmie procesowym z 9 maja 2024 r. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania i zarzucił organom naruszenie: art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. przez brak dokładnej analizy stanu faktycznego i zgromadzonych dowodów, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego; art. 8 K.p.a. przez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, a co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie strony do władzy publicznej; art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego nieprawidłowe zastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełniał warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Artykuł 17 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie zaś z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej (...).

W rozpoznawanej sprawie Prezydent odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że nie spełnia on przesłanki z art. 17 ust. 1a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., tj. istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki - rodzice osoby niepełnoprawnej nie posiadający orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei Kolegium wyraziło odmienny pogląd odnośnie do ww. obu przesłanek, ale jednocześnie dostrzegło, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Odnosząc się w kolejności do ww. przesłanek, w ocenie Sądu, Kolegium prawidłowo uznało, że pozostawanie podopiecznej w związku małżeńskim ze skarżącym nie stanowi negatywnej przesłanki do uzyskania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skutecznie ubiegać się może jedynie osoba określona w pkt od 1 do 4 tego przepisu, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji) w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Prawidłowo Kolegium uzasadniło możliwość ubiegania się o to świadczenie przez współmałżonka osoby niepełnosprawnej. W myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Należy podkreślić, że w judykaturze prezentowane jest jednolite stanowisko, zgodnie z którym przywołany przepis nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy wnioskodawcą jest współmałżonek osoby niepełnosprawnej. Odmienna wykładnia tego przepisu stoi w sprzeczności z założeniami dotyczącymi obowiązku alimentacyjnego oraz obowiązku wzajemnej pomocy między małżonkami wynikającymi z art. 23 K.r.o. W związku z tym należało uznać, że fakt, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim nie jest przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdy wniosek o to świadczenie złożył małżonek (por. wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gl 1549/23 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 34/24; https://cbois.nsa.gov.pl). Skarżący, jako mąż, należy zatem do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawną żoną.

Podobnie przesłanką wyłączającą przyznanie wnioskowanego świadczenia mężowi osoby niepełnosprawnej, jak słusznie zauważyło Kolegium, nie może być okoliczność, że żyją jej rodzice, którzy nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Adresatami art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. są bowiem osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. (inne, niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 ustawy osoby, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) inne, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Przepis ten odnosi się zatem do osób powiązanych więzami krwi z osobą wymagającą opieki, będącymi jej dalszymi krewnymi (np. dziadkami, wnukami, rodzeństwem). Do tej grupy nie należy zaś małżonek. W konsekwencji okoliczność, że rodzice żony skarżącego żyją i nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności nie miało żadnego znaczenia, skoro o świadczenie pielęgnacyjne ubiegał się małżonek osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym.

Sąd podzielił jednak również stanowisko Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie została spełniona przez skarżącego przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. Niewątpliwie literalna wykładnia tego przepisu prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie (w tym m.in. renty), w sytuacji, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Jak słusznie wskazało jednak Kolegium, prawidłowa wykładnia tego przepisu przemawia za umożliwieniem osobie uprawnionej dokonania wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno-rentowego. Źródłem zaś takiego uprawnienia jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. odczytywany z uwzględnieniem wykładni prokonstytucyjnej (gdyż zawarta w art. 27 ust. 5 u.ś.r. regulacja umożliwiająca wypłatę świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną dotyczy tylko zbiegu uprawnień do rożnych świadczeń rodzinnych). Wyboru świadczenia wnioskodawca może zaś dokonać przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury, czy renty na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie bowiem z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skutkować będzie natomiast wstrzymaniem jej wypłaty poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2). Choć bowiem emerytura i renta jest prawem niezbywalnym, to jednak uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w postaci posiadania prawa do emerytury/renty.

W konsekwencji trafnie dostrzegło Kolegium, że w przypadku zbiegu uprawnień wypłata świadczenia pielęgnacyjnego może nastąpić dopiero od daty wstrzymania wypłaty emerytury/renty. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta lub rencisty, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., musi być bowiem interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury/renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury/renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to przyjąć należy, że w ten sposób dochodzi do eliminacji negatywnej przesłanki, wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury/renty od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury/renty. O możliwości zaś złożenia wniosku o zawieszenie emerytury/renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien zaś stronę poinformować, zgodnie z treścią art. 9 K.p.a., a następnie, w zależności od wykonania przez stronę nałożonego obowiązku - wydać stosowną decyzję (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 czerwca 2020 r. sygn. akt I OSK 254/20, z 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, z 30 sierpnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1973/21, z 16 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 1242/21, z 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 233/22, z 15 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 961/22 oraz z 31 października 2023 r. sygn. akt I OSK 1414/22; https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, brak jest zaś podstaw do zaakceptowania prezentowanego przez skarżącego poglądu o takiej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., która sprowadza się do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością renty netto a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata różnicy pozostaje bowiem w sprzeczności z art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego jednoznacznie określa kwotowo. Nadto, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia, np. w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe. Osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę/rentę, podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i pkt 28a ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – w dacie wydania zaskarżonej decyzji Dz.U. z 2022 r. poz. 2561 ze zm.). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę/rentę jest kwota emerytury/renty (art. 81 ust. 8 pkt 2 ww. ustawy), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b ww. ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę/rentę i część świadczenia pielęgnacyjnego, podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna, niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura/renta stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu ww. art. 66 ust. 1 pkt 28a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1230 ze zm.) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą/rentą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury/renty do kwoty świadczenia określonej w ustawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 125/23, LEX nr 3688887).

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. w odniesieniu do opiekunów osób niepełnosprawnych, mających ustalone prawo do renty, a przyjęta przez Kolegium, jest zatem prawidłowa i zarzut nieprawidłowego zastosowania tego przepisu w okolicznościach tej sprawy nie jest uzasadniony. Z uwagi na powyższe Kolegium słusznie utrzymało w mocy decyzję o odmowie przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, skoro mimo wyraźnego wezwania z 20 lipca 2023 r., nie przedstawił on decyzji o wstrzymaniu pobierania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy i nadal pobierał tę rentę, zaś przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy wypłaconą rentą a wysokością należnego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe.

Kolegium wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyło przy tym stan faktyczny sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.), szczegółowo wyjaśniło motywy, jakimi kierowało się przy jej rozstrzyganiu oraz uzasadniło swoje orzeczenie (art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.). W tej sytuacji zarzuty skargi, jak też pisma procesowego z 9 maja 2024 r. należało uznać za całkowicie niezasadne.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), orzekł jak w sentencji.