III OSK 2468/24 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-12-19	
Data wpływu	2024-10-01	
Sąd	Naczelny Sąd Administracyjny	
Sędziowie	Mariusz Kotulski
Olga Żurawska - Matusiak /przewodniczący sprawozdawca/
Wojciech Jakimowicz	
Symbol z opisem	6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym	
Hasła tematyczne	Policja	
Sygn. powiązane	III SA/Gd 183/24	
Skarżony organ	Inne	
Treść wyniku	Oddalono skargę kasacyjną	
Powołane przepisy	Dz.U. 2022 nr 0 poz 1969; art.80 ust.1; Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej - t.j.
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935; art.184; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 18 lipca 2024 r. sygn. akt III SA/Gd 183/24 w sprawie ze skargi Ł.M na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z dnia 27 lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego oddala skargę kasacyjną.	
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 18 lipca 2024 r., III SA/Gd 183/24, po rozpoznaniu skargi Ł.M. (dalej: "skarżący") na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej z 27 lutego 2024 r., nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...] z 12 stycznia 2024 r., nr [...]

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 1 grudnia 2023 r., skarżący wystąpił do Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w [...] (dalej: "organ pierwszej instancji") o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie domu w [...]. Pismem z 4 grudnia 2023 r., skarżący przesłał kopię umowy o dożywocie dotyczącej wyżej wymienionej nieruchomości, sporządzonej w formie aktu notarialnego z 1 grudnia 2023 r. (repertorium [...]).

Decyzją z 12 stycznia 2024 r., nr [...] organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2022 r., poz. 1969 ze zm., dalej: "ustawa o PSP"), rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie trybu przyznawania strażakowi Państwowej Straży Pożarnej równoważników pieniężnych za remont albo za brak lokalu mieszkalnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 241, poz. 2033), rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 241, poz. 2034) oraz rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie przydziału i zwalniania lokali mieszkalnych oraz kwater tymczasowych przysługujących strażakom Państwowej Straży Pożarnej, a także warunków zamiany lokali mieszkalnych (Dz. U. z 2005 r. Nr. 241, poz. 2035), odmówił przyznania skarżącemu pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

Po rozpatrzeniu odwołania [...] Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej (dalej: " organ drugiej instancji", "Komendant Wojewódzki") decyzją z 27 lutego 2024 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Komendant Wojewódzki wskazał, że organ pierwszej instancji zasadnie przyjął, że pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu nie przysługuje w przypadku nieodpłatnego nabycia lokalu przez strażaka.

W tym zakresie organ drugiej instancji odnotował, że skarżący nabył własność nieruchomości w zamian za bezpłatne, dożywotnie korzystanie przez dożywotnika z pomieszczeń znajdujących się w domu mieszkalnym, przyjęciu go jako domownika, dostarczaniu wyżywienia i środków do życia. Jak wskazał organ drugiej instancji, przedmiotem umowy była zabudowana nieruchomość o pow. 11.500 m2, wyceniona przez strony umowy na kwotę 1.000.000 zł, a budynek mieszkalny, z którego będzie korzystał dożywotnik był tylko jednym z kilku elementów umowy dożywocia, bowiem w pełny skład nabywanej tak przez skarżącego nieruchomości, oprócz gruntu, wchodzą dwa budynki mieszkalne oraz dwa budynki gospodarcze.

Jak stwierdził Komendant Wojewódzki, nie bez znaczenia dla oceny zawartej umowy, w kontekście mającego w sprawie zastosowania art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, był niewątpliwy brak ekwiwalentności świadczenia dożywotnika i obciążenia skarżącego. W ocenie organu drugiej instancji, powyższe przesądza, iż obowiązki skarżącego wobec dożywotnika nie stanowią nakładu pieniężnego, jaki wnioskodawca musiał, czy musi ponieść w związku z uzyskaniem domu, co dawałoby mu prawo do uzyskania pomocy finansowej. Zdaniem Komendanta Wojewódzkiego nabycie własności nieruchomości w drodze umowy o dożywocie ma charakter nieodpłatny i nie zmienia tego fakt poniesienia przez skarżącego kosztów przeprowadzenia czynności notarialnej (w wysokości 2% wartości nieruchomości) oraz konieczność ponoszenia kosztów utrzymania dożywotnika.

Niezależnie od powyższego, organ drugiej instancji podkreślił także, że skarżącemu nie przysługuje uprawnienie do otrzymania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego także z uwagi na fakt, iż w dniu złożenia wniosku miał on już zaspokojone potrzeby mieszkaniowe w miejscowości pełnienia służby lub pobliskiej.

Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 18 lipca 2024 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko, Sąd pierwszej instancji wskazał, że w niniejszej sprawie zostało jednoznacznie ustalone, że skarżący, będący strażakiem, nabył dom 1 grudnia 2023 r., na podstawie umowy o dożywocie zawartej w formie notarialnej. W tym samym dniu skarżący złożył wniosek o udzielenie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że zarówno przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, jak i przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 listopada 2005 r. w sprawie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu dla strażaków Państwowej Straży Pożarnej nie uzależniają wprost przyznania pomocy finansowej od odpłatnego nabycia przez strażaka domu lub lokalu mieszkalnego. Sąd pierwszej instancji odnotował jednak, że w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych można zaobserwować trend zmierzający do przyjmowania, że nabycie lokalu (domu) na podstawie darowizny, wyklucza możliwość uzyskania pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Pomoc ta jest bowiem zbyteczna w sytuacji, w której nabycie lokalu nastąpiło bez jakichkolwiek obciążeń po stronie funkcjonariusza. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, zakres tego ograniczenia należy jednak traktować całkowicie wyjątkowo i odnosić je wyłącznie do nabycia lokalu (domu) pod tytułem darmym, bez zobowiązań wzajemnych.

Sąd pierwszej instancji, nie podzielił oceny organów obu instancji, które uznały, że skarżący otrzymał dom za darmo, bez ponoszenia żadnych kosztów, co wykluczało możliwość udzielenia pomocy. Powołując się na przykłady z orzecznictwa i doktryny, Sąd Wojewódzki wskazał, że umowa dożywocia jest umową nazwaną, odpłatną, konsensualną, zobowiązującą, kauzalną, przysparzającą, dwustronnie zobowiązującą, wzajemną, o charakterze losowym, a odpłatność takiej umowy nie powinna budzić wątpliwości.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, art. 80 ust. 1 ustawy o PSP nie określa, nawet w przybliżeniu, jaki wymiar odpłatności musi zaistnieć, aby można było mówić o prawie do pomocy finansowej. Stąd też wartość nieruchomości otrzymanej przez skarżącego na podstawie umowy o dożywocie nie ma związku z przysługującym mu prawem do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, przepisy ustawy i rozporządzenia wykonawczego nie łączą wysokości należnej strażakowi pomocy finansowej z wydatkami, ponoszonymi przez niego na uzyskanie lokalu. Kwota należnej pomocy jest bowiem pochodną (iloczynem) ustalonej w rozporządzeniu stawki pieniężnej i liczby norm zaludnienia przysługujących strażakowi.

Oceniając znaczenie faktu złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie pomocy w tym samym dniu, w którym nabył nieruchomość, Sąd pierwszej instancji, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że fakt złożenia wniosku o przyznanie na uzyskanie domu lub lokalu mieszkalnego po nabyciu prawa własności domu lub mieszkania, nie wyklucza możliwości przyznania takiej pomocy finansowej funkcjonariuszowi.

Zważywszy na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że nabycie przez skarżącego domu w drodze umowy dożywocia, mającej charakter wzajemny i odpłatny, pozwalało mu ubiegać się skutecznie o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, o jakiej mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, a w konsekwencji decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem prawa.

Od powyższego wyroku organ drugiej instancji wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego przez organy za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. faktu, iż na dzień złożenia wniosku o przyznanie pomocy finansowej na zakup lokalu mieszkalnego strażak miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe (posiadał i zamieszkiwał w odpowiednim lokalu mieszkalnym, co wynika z treści aktu notarialnego z 1 grudnia 2023 r. oraz oświadczenia mieszkaniowego), co skutkowało niezasadnym uwzględnieniem skargi,

a także, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:

- art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że "uzyskanie lokalu", o którym mowa w tym przepisie dotyczy również uzyskania lokalu mieszkalnego w drodze umowy dożywocia, podczas gdy pojęcie "uzyskanie lokalu" nie dotyczy przypadku, gdy strażak nabywa go w zamian za świadczenia o charakterze niepieniężnym, co skutkowało błędnym uznaniem, iż strażakowi przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego na podstawie umowy dożywocia,

- art. 81 pkt 2 ustawy o PSP w zw. z art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że strażakowi przysługuje pomoc finansowa na zakup lokalu mieszkalnego, podczas gdy w dniu złożenia wniosku o pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego strażak posiadał w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej,

- art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, pomimo iż z nie budzącego wątpliwości stanu faktycznego wynika, iż w chwili złożenia wniosku o pomoc finansową na uzyskanie lokalu mieszkalnego strażak posiadał w miejscowości pobliskiej lokal mieszkalny odpowiadający co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej, zatem zaistniała negatywna przesłanka uzasadniająca odmowę przyznania strażakowi pomocy finansowej na zakup lokalu mieszkalnego, o której mowa w art. 81 pkt 2 ustawy o PSP.

Z uwagi na powyższe zarzuty Komendant Wojewódzki wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a nadto o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

W skardze kasacyjnej zgłoszone zostały zarówno zarzuty naruszenia przepisów postępowania, jak i prawa materialnego. W pierwszej kolejności należało rozpoznać jako zarzut najdalej idący, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z 22 maja 2014 r., II OSK 481/14). Tymczasem uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zawiera wszystkie wymagane elementy, w tym: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga skarżącego zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Odniósł się również do kwestii złożenia wniosku już po nabyciu nieruchomości, co oznaczało, że skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe. Przyjął, że złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej już po uzyskaniu domu lub lokalu mieszkalnego nie wyklucza możliwości przyznania takiej pomocy. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej. Przedstawiona przez Sąd pierwszej instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym.

Na usprawiedliwionych podstawach nie zostały również oparte zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zgodnie z art. 80 ust. 1 ustawy o PSP, w wersji na datę wydania zaskarżonej decyzji, strażakowi mianowanemu na stałe, który nie otrzymał lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej o przydziale, przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub domu, zwana dalej "pomocą finansową", z zastrzeżeniem ust. 5, chyba że strażak nie spełnia warunków do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej.

Zdaniem organu skarżącemu nie przysługuje pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego na podstawie umowy dożywocia. "Uzyskanie lokalu" nie dotyczy bowiem przypadku, gdy strażak nabywa go w zamian za świadczenie o charakterze niepieniężnym.

Stanowiska prezentowanego przez organ nie podzielił Sąd pierwszej instancji uznając, że nabycie przez skarżącego domu w drodze umowy dożywocia, pozwala mu ubiegać się skutecznie o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, o jakiej mowa w art. 80 ust. 1 ustawy o PSP. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd ten zasługuje na aprobatę.

Celem regulacji dotyczących mieszkań strażaków jest niewątpliwie to, ażeby strażak mieszkał w miejscowości, w której pełni służbę. O pomoc finansową, o której mowa w powyższym przepisie, można się ubiegać w sytuacji niezrealizowania uprawnień strażaka do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji o przydziale. Stanowi ona formę pomocy dla strażaka w uzyskaniu miejsca zamieszkania spełniającego jego potrzeby, nie zaś dodatkową gratyfikację, czy też środek mający prowadzić do wzbogacenia się strażaka. Pomoc finansowa na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy o PSP na uzyskanie lokalu mieszkalnego jest świadczeniem celowym, służyć ma zaspokojeniu potrzeb strażaka w uzyskaniu mieszkania we własnym zakresie, zatem składający taki wniosek powinien wykazać związanie tych środków z potrzebami mieszkaniowymi. Określenie "pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego" jest szerokie, lecz wyrazy te określają cel, na jaki pomoc jest przyznawana. W orzecznictwie odnoszącym się do pomocy finansowej przewidzianej dla policjantów, do którego można odwołać się z uwagi na zbieżność regulacji w analizowanym zakresie, przyjmuje się, że ustawodawca w art. 94 ust. 1 ustawy o Policji użył terminu "uzyskanie lokalu" w rozumieniu uzyskania odpłatnego, a nie umowy darowizny. Pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego to pomoc na wkład mieszkaniowy, na budowę domu jednorodzinnego lub nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, co wiąże się z koniecznością poniesienia kosztów finansowych. Darowizna zaś jest bezpłatnym świadczeniem na rzecz obdarowanego. Nie jest to zatem forma uzyskania lokalu mieszkalnego, z którą łączy się prawo do uzyskania pomocy finansowej. Do orzecznictwa tego w swojej argumentacji odwołuje się organ. Jak jednak zasadnie przyjął Sąd pierwszej instancji zakres wskazanego ograniczenia należy traktować wyjątkowo i odnosić je wyłącznie do nabycia lokalu (domu) pod tytułem darmym, bez zobowiązań wzajemnych.

Nie można bowiem zrównać nabycia lokalu (domu) w drodze umowy darowizny z nabyciem lokalu (domu) w drodze umowy o dożywocie.

Umowa dożywocia to umowa cywilnoprawna, w której właściciel nieruchomości przenosi jej własność na nabywcę w zamian za zobowiązanie dożywotniego utrzymania zbywcy (dożywotnika). Nabywca musi zapewnić dożywotnikowi podstawowe warunki życia, takie jak wyżywienie, ubranie, światło i opał, a także opiekę w chorobie, a często także miejsce zamieszkania w danej nieruchomości. Umowa o dożywocie jest umową zobowiązującą, wzajemną i odpłatną, o charakterze losowym.

W orzeczeniu z 28 maja 2010 r., I OSK 1616/09 NSA stanął na stanowisku, że "uzyskanie lokalu", o którym mowa w art. 94 ust. 1 ustawy o Policji (treściowo odpowiada art. 80 ust. 1 ustawy o PSP) może nastąpić w każdy sposób. Na uprawnienie policjanta do pomocy finansowej pozostaje bez wpływu sposób w jaki uzyskał lokal mieszkalny. Zakres przedmiotowy pojęcia "pomoc finansowa na uzyskanie lokalu mieszkalnego" obejmuje wszelkie zdarzenia prawne, z którymi łączy się skutek nabycia lokalu mieszkalnego. Gdyby bowiem intencją ustawodawcy było zawężenie możliwości uzyskania lokalu mieszkalnego do określonych czynności cywilno-prawnych, to zawarłby w ustawie stosowną regulację. Skoro zaś ustawa takich unormowań nie zawiera, przez "uzyskanie lokalu mieszkalnego" należy rozumieć każdą formę uzyskania przez policjanta w służbie stałej lokalu mieszkalnego (por. wyrok NSA z 18 października 2012 r., I OSK 139/12).

Pomoc finansowa przysługuje w każdym przypadku, kiedy uzyskanie lokalu wiąże się z obciążeniami finansowymi w stosunku do strażaka. Takimi obciążeniami finansowymi są lub mogą być w przyszłości dostarczanie wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnienie jej odpowiedniej pomocy i pielęgnacji w chorobie. Fakt tymczasowej niewymierności finansowej tych zobowiązań nie oznacza, że nie są one rzeczywiste. Ani przepisy ustawy, ani rozporządzenia wykonawczego nie łączą wysokości należnej strażakowi pomocy finansowej z wysokością nakładów ponoszonych na uzyskanie lokalu (domu).

Podzielić należy stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 18 października 2012 r., I OSK 139/12, że w przypadku umowy o dożywocie, nie mamy do czynienia z klasycznym przykładem ekwiwalentności świadczeń jak przy umowie sprzedaży, gdzie świadczeniu zbywcy odpowiada uiszczenie ceny przez nabywcę. Nie oznacza to jednak, że przeniesienie własności nieruchomości na podstawie umowy o dożywocie następuje pod tytułem darmym. W zamian za swoje świadczenie zbywca nieruchomości (dożywotnik) uzyskuje bowiem określone świadczenia służące zaspakajaniu jego potrzeb w taki sposób, aby nie musiał on przyczyniać się do zdobywania środków na zaspokojenie niezbędnych wymagań życiowych. Świadczenie dożywotnika ma więc swój odpowiednik (równoważnik) w świadczeniach nabywcy nieruchomości. Losowy charakter umowy dożywocia nie może zmienić oceny, iż nie ma ona charakteru nieodpłatnego. Istotą odpłatności umowy o dożywocie jest bowiem to, że zbywca dokonując przysporzenia nie czyni tego kosztem własnego majątku, albowiem uzyskuje ekwiwalentne świadczenie, posiadające określony wymiar materialny, przejawiający się choćby w zaoszczędzeniu przez zbywcę tych wydatków, które musiałby ponieść w związku z własnym utrzymaniem, gdyby nie doszło do zawarcia umowy o dożywocie. Uzyskiwane przez dożywotnika świadczenia niewątpliwe mają określony walor finansowy, a po stronie zbywcy nie dochodzi do bezpłatnego przysporzenia kosztem własnego majątku.

Powyższe prowadzi do wniosku, że w okolicznościach faktycznych przedmiotowej sprawy skarżący był uprawniony do ubiegania się o uzyskanie pomocy finansowej na uzyskany w drodze umowy o dożywocie dom.

Oceniając wniosek o przyznanie pomocy na uzyskanie lokalu mieszkalnego lub budowę domu jednorodzinnego - należy brać pod uwagę stan prawny i faktyczny na dzień złożenia wniosku. Na ten dzień dokonuje się oceny, czy strażak spełnia warunek do otrzymania lokalu mieszkalnego w drodze decyzji, a co za tym idzie - czy przysługuje mu pomoc finansowa na uzyskanie lokalu. Jednak art. 80 ust. 1 ustawy o PSP nie daje podstaw do przyjęcia, że fakt nabycia przez strażaka lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) po rozpoczęciu służby, ale przed dniem złożenia wniosku o pomoc finansową, uniemożliwia przyznanie mu pomocy finansowej. Interpretacja ta nie znajduje bowiem potwierdzenia na gruncie wykładni systemowej przepisów odnoszących się do zakwaterowania strażaków.

Zasadą jest, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego winien być złożony przed uzyskaniem lokalu lub domu jednorodzinnego. Dokonując jednak wykładni celowościowej i systemowej przepisów rozdziału 8 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej, nie sposób podzielić stanowiska, że nabycie lokalu mieszkalnego (domu jednorodzinnego) w okolicznościach, w których strażak spełnia wszelkie warunki do uzyskania pomocy finansowej na jego nabycie, przekreśla możliwość uzyskania tej pomocy tylko dlatego, że wcześniej nie został złożony wniosek. Takie stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i zasadnie odwołał się do niego Sąd pierwszej instancji (por. wyroki NSA z: 7 lipca 2021 r., III OSK 3597/21, 30 kwietna 2020 r., I OSK 4276/18).

Nie jest zasadne stanowisko organu, zgodnie z którym skarżący, składając wniosek o pomoc finansową i zawierając w tym samym dniu umowę dożywocia, miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe i pomoc finansowa mu nie przysługuje. Nie do przyjęcia jest bowiem koncepcja, że zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych ustala się w odniesieniu do lokalu (domu), na nabycie którego strażak ubiega się o pomoc finansową. Przepisy ustawy o Państwowej Straży Pożarnej nie przewidują i nie limitują czasu, w jakim pomoc finansowa może zostać przyznana (np. do dnia zakupu lokalu czy wybudowania domu, ani tym bardziej zamieszkania w lokalu). Co znamienne, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, sam organ zakłada, że skarżący prawdopodobnie złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej przed zawarciem umowy dożywocia. Przyjmuje jednak cenzus czasowy w oparciu o datę dzienną, a nie godzinową, nie wyjaśniając w oparciu o jakie przepisy to czyni. Bez znaczenia jest podnoszona w zaskarżonej decyzji okoliczność zapisu § 3 ust. 3 aktu notarialnego z 1 grudnia 2023 r., wg którego strona już znajdowała się w posiadaniu przedmiotowej nieruchomości. Organ nie badał od kiedy stan taki istniał i czy strona w tym domu zamieszkiwała, i czynienie takich założeń w skardze kasacyjnej, a de facto dokonywanie nowych ustaleń, jest nieuprawnione, nieznajdujące odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy przywołanym w zaskarżonej decyzji.

Wskazane w zaskarżonej decyzji okoliczności nie potwierdzają, aby skarżący w dacie zawarcia umowy dożywocia i ubiegania się o pomoc finansową, miał zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, co stanowiłoby negatywną przesłankę udzielenia takiej pomocy.

Powyższe prowadzi do wniosku, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował i zastosował przepis art. 80 ust. 1 ustawy o PSP.

Tym samym w sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 81 pkt 2 ustawy o PSP, określający negatywna przesłankę udzielenia pomocy finansowej. Skarżący spełniał warunki do otrzymania lokalu mieszkalnego na podstawie decyzji administracyjnej. Na dzień złożenia wniosku nie posiadał w miejscowości, w której pełni służbę, lub w miejscowości pobliskiej lokalu mieszkalnego odpowiadającego co najmniej przysługującej mu powierzchni mieszkalnej albo domu jednorodzinny lub domu mieszkalno-pensjonatowego.

Mając to wszystko na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.

Sprawa niniejsza podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu skargi kasacyjnej nie zażądała, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., przeprowadzenia rozprawy.