Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska – Matusiak (spr.) sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Jolanta Górska Protokolant starszy asystent sędziego Anna Armińska po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi G. G. o wznowienie postępowania sądowo – administracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2060/11 ze skargi kasacyjnej G. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Lu 340/11 w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przejęcia za odszkodowaniem na własność Skarbu Państwa zabudowanej nieruchomości postanawia: odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2060/11 oddalił skargę kasacyjną G. G. (dalej "skarżący") od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 340/11 w sprawie ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2009 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Miejskiego Zarządu Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] listopada 1976 r., znak. [...] dotyczącej przejęcia za odszkodowaniem na własność Skarbu Państwa zabudowanej nieruchomości położonej w [...] przy ulicy [...].

Pismem z 15 listopada 2018 r. (złożonym 4 grudnia 2018 r.) skarżący, w oparciu o art. 273 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") złożył skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego powyższym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2013 r.

Skarżący podniósł, że 5 listopada 2018 r. zapoznał się w Sądzie Rejonowym : w [...] z aktami sprawy o sygn. [...] o uzgodnienie treści księgi wieczystej, w której jedną ze stron była matka skarżącego H. G.. Tego dnia otrzymał kserokopię dokumentów - znajdujących się w ww. aktach sprawy – z których wynika, że przejęta decyzją z [...] listopada 1976 r., nr [...] nieruchomość stanowiła własność nie trzech, lecz sześciu współwłaścicieli. Dokumenty te istniały w dniu wydania decyzji z [...] listopada 1976 r., lecz nie mogły dotychczas być przedstawione w prowadzonym postępowaniu, podobnie jak i pozostałe dokumenty, ponieważ nie były dotychczas znane stronom postępowania. Zdaniem skarżacego powyższe dokumenty są dowodem, iż dotychczasowe ustalenia stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie są błędne.

Następnie skarżący zwrócił uwagę, że pomimo argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 16 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 340/11, iż nieruchomość należała do sześciu współwłaścicieli (a nie do trzech), Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 grudnia 2013 r. okoliczność tę całkowicie pominął. Nie tylko bowiem nie dokonał żadnej oceny, ale również nie wypowiedział się w żaden sposób w tej kwestii. Okolicznośc ta, do dnia dzisiejszego nie została: zatem przez Naczelny Sąd Administracyjny oceniona i rozstrzygnięta.

Skarżący wskazał także, że już na etapie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] listopada 1976 r. wnosił aby Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwróciło się do Sądu Rejonowego w [...] o udostępnienie księgi wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości oraz o udostępnienie akt sprawy o sygn. [...]. Kwestia ta podnoszona była również na etapie wnoszenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie.

Prezydent Miasta [...] w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że zawarte w skardze stwierdzenia, że własność przedmiotowej nieruchomości przysługiwała również innym wpółwłaścicielom nie jest okolicznością nową, gdyż znana była organom orzekającym w niniejszej sprawie, w tym Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, co znajduje odzwierciedlenie w wyroku z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt i OSK 2060/11.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Przedmiotowa sprawa wszczęta została wnioskiem o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 grudnia 2013 r. Dotyczy jej zatem szczególny tryb postępowania przewidziany w dziale VII ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umożliwiający obalenie prawomocnego orzeczenia w przypadku, gdy dotychczasowe postępowanie dotknięte zostało istotną wadą procesową. Nie jest to więc postępowanie zmierzające do ponownej weryfikacji i oceny dowodów wcześniej zebranych. Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem ponownej oceny legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej. Rolą sądu w postępowaniu wywołanym skargą o wznowienie postępowania sądowego jest przede wszystkim weryfikacja, czy wskazana przez stronę tego postępowania przyczyna wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w rzeczywistości zaistniała.

Skarga o wznowienie postępowania nie jest typowym środkiem zaskarżenia, jest bowiem środkiem obalania prawomocnych orzeczeń w wyjątkowych, ściśle określonych wypadkach, o odrębnych i właściwych sobie cechach. Jako instytucja o charakterze wyjątkowym, przysługuje tylko od precyzyjnie skonkretyzowanych orzeczeń i jest oparta na wąsko określonych podstawach. Przy ich stosowaniu nie można stosować wykładni rozszerzającej.

Zanim dojdzie do merytorycznego rozpoznania skargi, a więc do jej zbadania pod względem materialnym, podlega ona kontroli formalnej. Pierwszy poziom badania dotyczy kwestii formalnych, tj. zachowania przesłanek wymaganych dla każdego pisma procesowego oraz właściwych tylko dla skargi o wznowienie postępowania. Skarga o wznowienie postępowania powinna odpowiadać warunkom formalnym określonym w art. 46 p.p.s.a. oraz zawierać dodatkowe elementy wymienione w art. 279 p.p.s.a. Stanowią je: oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawa wznowienia, a więc wskazanie jednej z podstaw wznowienia wymienionych w art. 271–273 p.p.s.a., uzasadnienie podstawy wznowienia, a także okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi. Niezbędnym elementem skargi o wznowienie postępowania jest żądanie o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia. Treść tego żądania będzie zależała od przyjętej podstawy wznowienia.

Drugim etapem badania skargi o wznowienie postępowania jest wstępna kontrola, dokonywana przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Obejmuje ona wyłącznie zagadnienia wymienione wyczerpująco w art. 280 § 1 p.p.s.a., a mianowicie zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz okoliczność, czy opiera się ona na ustawowej podstawie wznowienia. Dla uznania zachowania przez skarżącego drugiego z wymagań, wystarczające jest, aby podał on którąkolwiek z podstaw określonych w art. 271, 272 i 273 p.p.s.a. Nie podlega natomiast badaniu, czy przyczyna wskazana przez skarżącego rzeczywiście istniała. Nie oznacza to, że sąd pozbawiony jest możliwości badania już na posiedzeniu niejawnym, czy wskazana podstawa, chociaż formalnie określona została przez skarżącego jako podstawa ustawowa, w rzeczywistości spełnia te warunki. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający ustawie nie oznacza, że skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jeżeli już z samego jej uzasadnienia wynika, że podnoszona podstawa nie zachodzi. Taka skarga jako nieoparta na ustawowej podstawie wznowienia podlega odrzuceniu (por. postanowienie NSA z 17 kwietnia 2007 r., I FSK 607/06).

Trzeci etap badania skargi o wznowienie postępowania, przewidziany przepisem art. 281 p.p.s.a., odbywa się na rozprawie. Wówczas sąd rozstrzyga o rzeczywistym istnieniu podstawy wznowienia, a więc o prawdziwości twierdzeń skarżącego. Bezzasadność podstawy wznowienia oznacza jej brak, co prowadzi do odrzucenia skargi na podstawie powyższego przepisu. Do oddalenia skargi dochodzi natomiast wówczas, gdy istnieje podstawa wznowienia (podstawa jest zasadna), ale nie ma ona wpływu na treść uprzedniego wyroku. Należy zwrócić uwagę, że art. 280 i 281 p.p.s.a. posługują się różnymi sformułowaniami co do podstaw skargi, chociaż wskazują na takie samo rozstrzygnięcie, tj. jej odrzucenie. Art. 280 p.p.s.a. nakazuje sądowi zbadać na posiedzeniu niejawnym, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Zgodnie z art. 281 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę o wznowienie postępowania, jeżeli brak ustawowych podstaw wznowienia. Stwierdzić należy, że czym innym jest oparcie skargi na ustawowej podstawie wznowienia, a czym innym istnienie tej podstawy. Jak wskazuje się w piśmiennictwie zgodnie z zasadami wykładni językowej, inaczej brzmiące sformułowania użyte w różnych przepisach prawnych należy rozumieć odmiennie. Skoro ustawodawca w jednym przepisie nakazuje badać, czy skarga opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, w innym zaś, czy istnieje ustawowa podstawa wznowienia, a w obu przepisach wskazuje taką samą konsekwencję – odrzucenie skargi – to art. 280 i 281 p.p.s.a. nie mogą uwzględniać identycznych przesłanek prowadzących do odrzucenia skargi. Nawet nie sięgając do wykładni językowej, można stwierdzić, że czym innym jest oparcie skargi na ustawowej podstawie wznowienia, a czym innym istnienie tej podstawy. Przyjęcie koncepcji, że na rozprawie sąd zasadniczo bada te same przesłanki, co na posiedzeniu niejawnym, a w ich braku odrzuca skargę, zaś badanie prawdziwości przytoczonej w skardze podstawy wznowienia jest przedmiotem merytorycznej weryfikacji i może prowadzić do oddalenia skargi, prowadziłoby do oddalenia skargi w dwóch sytuacjach: gdy nie potwierdzą się zarzuty podnoszone przez stronę, oraz gdy zarzuty te zostały wprawdzie potwierdzone, ale nie mają one wpływu na merytoryczną treść rozstrzygnięcia. Art. 282 § p.p.s.a. nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia jak wznowienie postępowania i powtórzenie treści wyroku zapadłego we wznowionym postępowaniu. Przyjąć zatem należy, że np. w przypadku, gdy okaże się, że strona w istocie nie została pozbawiona możliwości działania, wyrok nie został uzyskany za pomocą przestępstwa albo też wskazana przez stronę okoliczność faktyczna lub środek dowodowy nie zostały później wykryte lub strona mogła z nich skorzystać wcześniej, brak w ogóle uzasadnienia dla ponawiania postępowania, a zatem skarga powinna zostać odrzucona, a nie oddalona (por. M. Manowska, Etapy badania skargi o wznowienie postępowania, Przegląd sądowy, 2004/11-12/51).

Podkreślenia nadto wymaga, że podstawy wznowienia zostały taksatywnie wyliczone w przepisach art. 271-273 p.p.s.a. i wnoszący skargę o wznowienie jest obowiązany do konkretnego określenia, która lub które z wymienionych powyższymi przepisami podstaw powinny być przyczyną rozpoznania sprawy na nowo, ponieważ wiążą one sąd w dalszym postępowaniu. W postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania nie są rozpoznawane zarzuty poza zakresem ustawowych podstaw wznowienia.

W niniejszej sprawie wnoszący skargę o wznowienie postępowania wskazał jako podstawę tejże skargi przepis art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W ramach określonej podstawy wznowienia skarżący wskazał na nowe dowody zgromadzone w aktach sprawy Sądu Rejonowego w [...], sygn. akt [...] i wynikające z tych akt nowe okoliczności, a dotyczące liczby współwłaścicieli nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Jednocześnie skarżący podał, że z aktami powyższej sprawy zapoznał się w Sądzie Rejonowym w [...] [...] listopada 2018 r.

Ze skargą o wznowienie postępowania skarżący wystąpił natomiast 4 grudnia 2018 r., co oznacza, że termin przewidziany art. 277 p.p.s.a. został zachowany.

W orzecznictwie wskazuje się, że podstawą wznowienia opartą o przepis art. 273 § 2 p.p.s.a. nie może być środek dowodowy, który powstał dopiero po uprawomocnieniu się orzeczenia, ani fakt, który dopiero wówczas zaistniał. Nie może nią być również okoliczność faktyczna lub środek dowodowy, z którego strona, obiektywnie oceniając, miała możliwość skorzystania w tym postępowaniu. Musi to być zatem okoliczność lub środek dowodowy, istniejący w czasie trwania poprzedniego postępowania, ale obiektywnie niemożliwy do ujawnienia dla strony w tym postępowaniu, a więc wówczas "nieujawnialny". Ze sformułowania art. 273 § 2 p.p.s.a. wynika zatem, że "wykrycie" odnosi się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu i wówczas "nieujawnialnych" z tego powodu, że nie były znane stronom (por. wyrok NSA z 5 maja 2005 r., I OSK 1345/04).

W rozpoznawanej sprawie, chociaż sformułowanie podstawy wznowienia odpowiada przepisowi art. 273 § 2 p.p.s.a., to jednak podnoszona przez skarżącego podstawa nie zachodzi. Analiza akt sprawy wskazuje, że kwestia liczby współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości była podnoszona przez skarżącego już w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącego z 29 maja 2008 r. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Miejskiego zarządu Gospodarki Terenami Urzędu Miejskiego w [...] z [...] listopada 1976 r. w przedmiocie przejęcia za odszkodowaniem na własność Skarbu Państwa zabudowanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Na okoliczność tę skarżący wskazywał także w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności ww. decyzji, a także w skardze kasacyjnej od wyroku tego Sądu oddalającego skargę. O dołączenie do akt postępowania administracyjnego akt o sygn. [...] Sądu Rejonowego w [...] skarżący wnioskował już na etapie postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w [...]. Powyższe w sposób jednoznaczny dowodzi, że w poprzednim postępowaniu zarówno powoływane w skardze o wznowienie okoliczności faktyczne, jak i środki dowodowe były znane skarżącemu i skarżący zarówno do tych okoliczności, jak i środków dowodowych odwoływał się tak przed organami administracyjnymi, jak i Sądami. To, iż wnioski i twierdzenia skarżącego nie zostały uwzględnione w zakresie przez niego oczekiwanym, nie może stanowić uzasadnionej podstawy wznowienia postępowania.

W tej sytuacji nie można uznać, że przyczyna wznowienia podana w skardze o wznowienie postępowania złożonej w rozpoznawanej sprawie potwierdziła się i dlatego skarga ta podlegała odrzuceniu.

Mając powyższe względy na uwadze i uznając, że w sprawie brak podstawy wznowieniowej, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 281 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.