Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Arkadiusz Skomra Sędzia WSA Sebastian Michalski Protokolant: Referent stażysta Izabela Koralewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2026 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej oddala skargę

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 7 kwietnia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 193 ust.1 pkt 2, ust. 2, ust. 6 oraz art. 194 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 49 dalej u.w.r.) oraz § 1 pkt 2, § 5 ust. 1 pkt 1 Uchwały Rady Miasta [...] Nr [...] z dnia 4 września 2012 r. w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (t. j. Dziennik Urzędowy Województwa [...]. z dnia 24.09.2012 r. poz. [...], dalej jako "Uchwała") odmówił A. K. odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka – córki N. T. – w placówce opiekuńczo-wychowawczej od dnia 18 lutego 2025 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej rodzice ponoszą opłatę w wysokości średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka takiej placówce. Obecnie średni miesięczny wydatek przeznaczony na utrzymanie dziecka w Placówce Opiekuńczo-Wychowawczej "[...]" w P., gdzie przebywa córka skarżącej N. T., wynosi [...] zł (Komunikat Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 marca 2025 r.). Rodzice są zobowiązani ponosić opłatę od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Córka skarżącej przebywa w placówce od dnia 18 lutego 2025 r. Za ponoszenie opłaty rodzice odpowiadają solidarnie. Opłatę ponoszą również rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została ograniczona lub zawieszona.

W toku postępowania skarżąca zwróciła się z wnioskiem o odstąpienie od naliczenia opłaty. Zgodnie z Uchwałą opłaty nie wnoszą rodzice w sytuacji, gdy dochód osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie przekracza 120% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Organ ustalił, że miesięczny dochód skarżącej uzyskiwany z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi [...] zł. Dochód został obliczony zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., jako suma miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszona o kwotę podatku dochodowego od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dochód rodziny skarżącej stanowi 381% kryterium dochodowego. W sytuacji, gdy dochód osoby zobowiązanej mieści się w granicach 350%-400% ustalonego kryterium dochodowego to zgodnie z Uchwałą opłata miesięczna wynosi 100% kwoty tj. [...] zł.

A. K. odwołała się od powyższego rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta [...] do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wskazując na wydatki związane z najmem mieszkania, mediami, kredytem, zajęciem komorniczym, które uniemożliwiają jej pokrywanie kosztów pobytu córki w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 sierpnia 2025 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) oraz art. 193 ust. 1 pkt 1 i art. 194 ust. 3 u.w.r. orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Kolegium wskazało, że postępowanie dotyczyło rozpatrzenia wniosku strony o odstąpienie od ustalenia odpłatności za pobyt córki N. T. w Placówce Opiekuńczo -Wychowawczej "[...]" w P. od dnia 18 lutego 2025 r.

Kolegium wskazało, że A. K. (lat [...]) obecnie mieszka sama - prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wynajmuje mieszkanie w P., przy ul. [...]. Jest osobą zdrową. Ma dwie córki Z. i N.. Obie dziewczynki znajdują się z w pieczy zastępczej. Skarżąca pracuje w firmie "[...]" w P. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Wydatki skarżącej (na podstawie załączonych do akt operacji bankowych) to: opłata za wynajem mieszkania [...] zł, opłata za media i zobowiązania mieszkaniowe [...] zł, opłata za prąd [...] zł, opłata dla [...] [...] zł, internet [...] zł, opłata za ośrodek, w którym przebywa córka Z. [...] zł, rata kredytu [...] zł.

Ustalono, że dochód A. K. za luty 2025 r. wyniósł [...] zł (wynagrodzenie za pracę). Prawidłowo organ I instancji ustalił, że brak było podstw do odstąpienia od ustalenia opłaty, bowiem dochód skarżącej stanowi 381% kryterium dochodowego. W tej sytuacji opłata ustalana jest zgodnie z zapisami § 5 Uchwały i wynosi 100% kwoty, tj. [...] zł miesięcznie.

Kolegium wskazało, że umieszczenie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie zwalnia rodzica z obowiązku alimentacyjnego i generuje dodatkowo obowiązek pokrycia kosztów utrzymania dziecka wynikających z pobytu w tych placówkach. Skarżąca jest osobą zdrową, młodą, zdolną do pracy, może tym samym ponosić koszty związane z utrzymaniem swoich dzieci, jeżeli nie jest to możliwe w ramach własnej rodziny to chociażby w pieczy zastępczej.

Zdaniem organu odwoławczego podnoszona okoliczność, iż strona osiąga niskie dochody, co uniemożliwia jej uregulowanie przedmiotowej opłat powinna skłonić ją np. do podjęcia dodatkowego zatrudnienia, nie może natomiast stanowić wystarczającej podstawy do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Odwołująca nie podniosła natomiast, ani w odwołaniu, ani we wniosku takich okoliczności, z których wynikałoby, że nie ma możliwości polepszenia swojej sytuacji finansowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. K. podała, że zaskarża decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr [...] w całości, wnosi o jej uchylenie jak i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...].

Skarżąca podkreśliła, że organy nie wzięły pod uwagę pełnej sytuacji finansowej strony, ustalając wysokość opłaty nieproporcjonalnie do dochodów które uzyskuje. Skarżąca zmaga się z problemami zdrowotnymi, cierpi ma anemię, problemy kardiologiczne oraz skoliozę kręgosłupa. Strona pracuje fizycznie jako operatorka maszyn i ze względu na stan zdrowia nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia. Skarżąca ponosi koszty dojazdów do placówki wychowawczej gdzie skierowano jej córki, koszty zakupu ubrań, słodyczy i zabawek dla dzieci. Świadczenia 800+ trafiają do ośrodka i skarżąca nie otrzymuje żadnych kwot. Ojciec dzieci ma zakaz kontaktów i nie ponosi żadnych kosztów związanych z ich wychowaniem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 sierpnia 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 7 kwietnia 2025 r., którą odmówiono skarżącej odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej córki N. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 37 ust. 2, art. 193 ust. 1 pkt 2 i ust. 1a, art. 194 ust. 1-3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (aktualnie: Dz. U. z 2025 r., poz. 49, w skrócie u.w.r.), a także art. 8 ust. 1 i 3 u.p.s oraz § 5 ust. 1-3 uchwały Rady Miasta [...] z dnia 4 września 2012 r. nr [...] w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty lub odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (t. j. Dziennik Urzędowy Województwa [...]. z dnia 24.09.2012 r. poz. [...], dalej jako "Uchwała").

Zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości: 1) przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka; 2) średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym - w przypadku umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej oraz interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zasadą jest, że opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej (art. 193 ust. 1a u.w.r.). Opłatę, o której mowa w ust. 1, ponoszą także rodzice pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym władza rodzicielska została zawieszona albo ograniczona (art. 193 ust. 6 u.w.r.).

Według art. 194 ust. 1 u.w.r. opłatę, o której mowa w art. 193 ust. 1, ustala, w drodze decyzji, starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Zgodnie zaś z art. 194 ust. 2 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Natomiast stosownie do art. 194 ust. 3 u.w.r., starosta na wniosek lub z urzędu, uwzględniając uchwałę, o której mowa w ust. 2, może umorzyć w całości lub w części łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1.

W pierwszej kolejności wymaga omówienia kwestia wydania rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego przez Prezydenta Miasta [...] a nie Starostę [...].

Zgodnie z art. 91 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (aktualnie: Dz. U. z 2024 r., poz.107 ze zm.) prawa powiatu przysługują miastom, które w dniu 31 grudnia 1998 r. liczyły więcej niż 100 000 mieszkańców, a także miastom, które z tym dniem przestały być siedzibami wojewodów, chyba że na wniosek właściwej rady miejskiej odstąpiono od nadania miastu praw powiatu, oraz tym, którym nadano status miasta na prawach powiatu, przy dokonywaniu pierwszego podziału administracyjnego kraju na powiaty. Według art. 92 ust. 1 powołanej ustawy funkcje organów powiatu w miastach na prawach powiatu sprawuje: 1) rada miasta; 2) prezydent miasta. Z kolei art. 92 ust. 2 tej ustawy stanowi, że miasto na prawach powiatu jest gminą wykonującą zadania powiatu na zasadach określonych w tej ustawie.

Według tekstu ujednoliconego uchwały nr [...] Rady Miasta [...] z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie Statutu Miasta [...], z uwzględnieniem zmian wprowadzonych uchwałą nr [...] Rady Miasta [...] z dnia 6 lutego 2024 r. (dost. w BIP organu) Miasto [...] jest gminą o statusie miasta w rozumieniu ustawy o samorządzie gminnym i miastem na prawach powiatu w rozumieniu ustawy o samorządzie powiatowym (patrz: § 2 pkt 1 Statutu).

W konsekwencji, ze względu na treść art. 194 ust. 1 u.w.r., do wydania decyzji w przedmiotowej sprawie właściwy był nie starosta, lecz Prezydent Miasta [...] jako miasta na prawach powiatu.

Dalej należy wskazać, że decyzja w przedmiocie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest decyzją wcześniejszą w stosunku do decyzji ustalającej tę opłatę. Z art. 194 ust. 3 u.w.r., jak i z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że instytucja odstąpienia od ustalenia opłaty stanowi ulgę, którą organ powinien rozważać jeszcze przed wydaniem decyzji o ustaleniu opłaty, która jest aktem związanym. Wynik postępowania w przedmiocie zastosowania ulgi stanowi bowiem zagadnienie wstępne wobec przesłanek ustalenia opłaty z art. 193 ust. 1 w zw. z art. 194 ust. 1 u.w.r. (por. np. wyroki NSA z: 8.03.2019 r. I OSK 1264/17; 24.02.2021 r. I OSK 2349/20; 14.11.2023 r. I OSK 2370/21; 15.02.2024 r. I OSK 1288/22 – wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne pod adresem: http://orzeczenia. nsa.gov.pl).

Wobec tego prawidłowo w pierwszej kolejności organy rozpoznały wniosek skarżącej o odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki w placówce opiekuńczo- wychowawczej.

W orzecznictwie wskazuje się, że odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej oparte jest uznaniu administracyjnym, co oznacza, że wydawaną na podstawie art. 194 ust. 3 u.w.r. decyzję co do odstąpienia pozostawiono uznaniu właściwych organów (patrz np. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 968/20, dostępny jw.). W takiej sytuacji, jakkolwiek decyzja o charakterze uznaniowym pozostaje pod kontrolą sądu administracyjnego, to jednak zakres tej kontroli jest ograniczony, bowiem sąd nie bada celowości jej podjęcia. Kontrola tego rodzaju decyzji polega na ustaleniu, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami w taki sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 11 października 2024 r. sygn. akt II SA/Gl 422/24, dostępny CBOSA).

Zdaniem Sądu analiza zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że postępowanie w sprawie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej zostało przeprowadzone prawidłowo. Organy obu instancji wyjaśniły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a uzasadnienia obu decyzji odpowiadają wymaganiom art. 107 § 3 k.p.a.

Z akt sprawy wynika, że organy obu instancji rozważyły sytuację finansową i osobistą skarżącej, ustalając dochód skarżącej stosownie do wymogów art. 8 ust. 3 u.p.s. Ustalono, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej dochód z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. W przypadku skarżącej jej dochód przekracza 120% ustawowego kryterium, jak również skarżąca nie płaci alimentów o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 2 Uchwały. W tej sytuacji prawidłowo organy stwierdziły, że w świetle zapisów Uchwały brak jest podstaw do odstąpienia od ustalenia opłaty. Jednocześnie organy przeanalizowały sytuację skarżącej i uznały, że skarżąca jest osobą młodą (rocznik 1983), nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności, nie udokumentowała żadnej poważnej choroby. Nie można bowiem za taką dokumentację uznać załączonych do skargi wyników badań krwi, opisu badania radiologicznego z 12 października 2022 r. ani wyników badania echo serca. Skarżąca pracuje od [...] lat w Przedsiębiorstwie "[...]" w P. jako operatorka maszyn. Wskazane przez skarżącą schorzenia zdrowotne nie uniemożliwiają jej wykonywania pracy. Skarżąca utrzymuje się samodzielnie i wynajmuje mieszkanie. Skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania takich okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt córki N. w ośrodku "[...]".

Sąd wskazuje skarżącej, ze niniejsze postępowanie dotyczyło wyłącznie rozważenia możliwości dostąpienia od ustalenia opłaty, wobec czego Sąd nie mógł oceniać zarzutów odnoszących się do ustalenia opłaty w zawyżonej wysokości.

Na marginesie wskazania wymaga, że ponoszenie przez rodzica odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej traktowane co do zasady musi być jako coś oczywistego i naturalnego, stanowiąc ekwiwalent ponoszenia jego kosztów utrzymania. Skoro rodzic jest odpowiedzialny za wychowanie dziecka i opiekę nad nim, to w sytuacji, gdy takowej nie sprawuje, tym bardziej powinien partycypować w kosztach jego wychowania i opieki. Odstąpienie od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej jest sytuacją wyjątkową i wnioskujący o nie powinien wykazać, że spełnia wymogi do zastosowania wobec niego tej ulgi. Skarżąca zaś nie wskazała istnienia wymaganych przepisami prawa przesłanek do odstąpienia od spornej opłaty. Nie sposób też podzielić zapatrywania skarżącej, że wydatki ponoszone na spłatę kredytów, czy innych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym "wyprzedzają" obowiązek rodzicielski w zakresie łożenia na koszty utrzymania własnego dziecka, których swoistym ekwiwalentem jest analizowana opłata.

Z powyższych względów Sąd, stwierdzając, że organy prawidłowo rozstrzygnęły o odmowie odstąpienia od opłaty za pobyt córki skarżącej w rodzinie zastępczej, a skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), skargę oddalił.

/-/ S. Michalski /-/ E. Podrazik /-/ A. Skomra