Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Aleksandra Rynduch-Szczawińska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. R. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do kwietnia 2003 r. oraz listopad i grudzień 2003 r. postanawia: odmówić wnioskodawcy przyznania prawa pomocy.

R. R. zwrócił się z wnioskiem, uzupełnionym na formularzu PPF w dniu 18 marca 2009 r., o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach złożonym przez wnioskodawcę w roku ubiegłym uzyskiwał on dochody z wynagrodzenia za pracę w średniej miesięcznej wysokości 1.690 zł, jednakże aktualnie dochodów z tego tytułu już nie osiąga. Uzyskuje jedynie niewielkie – jak to określił – dochody z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, która w 2008 r. przyniosła mu łączny dochód w kwocie 36.438,51 zł (średnio miesięcznie 3.036,50 zł). Jak wskazał wnioskodawca w uzasadnieniu wniosku, w wyniku dokonanych przez urząd skarbowy zajęć rachunków bankowych utracił płynność finansową, gdyż banki wypowiedziały mu umowy o kredyty w rachunkach bieżących i skierowały sprawy do windykacji. W konsekwencji wnioskodawca został wpisany do BIK jako nierzetelny dłużnik. Prowadzona przez niego firma nie posiada majątku, dochodzi swoich roszczeń na drodze sądowej, co wiąże się z wysokimi kosztami obsługi prawnej. Wnioskodawca zalega ze spłatą zobowiązań podatkowych w wysokości około 210.000 zł oraz względem ZUS w kwocie 14.150 zł, co do których wszczęto egzekucje. Wnioskodawca nie jest właścicielem żadnych nieruchomości, nie posiada oszczędności, papierów wartościowych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, posiada 5% udziałów w spółce o wartości nominalnej 45.000 zł, które zostały zajęte przez poborcę skarbowego, płaci dobrowolnie alimenty na swoje dziecko w wysokości 1.500 zł miesięcznie. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, która uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości 500 zł oraz z tytułu wynagrodzenia za pracę w kwocie 4.500 zł brutto. Pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej.

W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Zgodnie z brzmieniem art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Przywołane przepisy regulujące instytucję prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem – co wymaga podkreślenia – to rzeczą wnioskodawcy jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Tym samym to na nim spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione.

Na podstawie art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W niniejszej sprawie na podstawie wskazanego przepisu wezwano wnioskodawcę do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów źródłowych: oświadczenia w przedmiocie wszystkich źródeł i wysokości łącznego dochodu uzyskanego przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę w 2008 r., jak również stosownych dokumentów w tym zakresie (odpisów imiennych informacji o wysokości uzyskanych dochodów, zeznań podatkowych – jeżeli zostały już złożone), zaświadczenia od pracodawcy wnioskodawcy o wysokości średniego wynagrodzenia za okres ostatnich trzech miesięcy wraz z informacją o wysokości dokonywanych potrąceń, zaświadczenia od pracodawcy małżonki wnioskodawcy o wysokości jej wynagrodzenia, odpisów dokumentów księgowych potwierdzających wysokość przychodu/dochodu (poniesionej straty) osiągniętych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę za okres ostatnich trzech miesięcy z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, odpisów złożonych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę zgłoszeń identyfikacyjnych (NIP-1 z załącznikiem NIP-B) wraz z ich aktualizacjami, wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych przez wnioskodawcę i jego małżonkę rachunków bankowych (w tym kont i lokat dewizowych), obrazujących historię i salda tych rachunków w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania złożenia stosownych oświadczeń w tym przedmiocie, oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na wnioskodawcę lub jego małżonkę pojazdów mechanicznych (podania ich marki, modelu, roku produkcji oraz aktualnej wartości), dowodów dotyczących egzekucji prowadzonej obecnie względem majątku wnioskodawcy, zaświadczeń wystawionych przez banki o wysokości aktualnego zadłużenia i wysokości spłacanych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych rat kredytowych oraz dokumentów obrazujących aktualną wysokość ich innych zobowiązań (wobec ZUS, urzędów skarbowych, kontrahentów, dostawców mediów i innych podmiotów), dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy przez wnioskodawcę i jego małżonkę kosztów utrzymania (opłaty za czynsz, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, innych), dokumentu potwierdzającego wysokość alimentów płaconych przez wnioskodawcę (odpisu orzeczenia sądu, dowodów ich uiszczania) oraz oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki wnioskodawcy, w szczególności wskazania nieruchomości, których jest ona właścicielem, posiadanych oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca przedłożył odpis umowy majątkowej małżeńskiej, odpis złożonego przez niego zeznania podatkowego za 2008 r., odpisy informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za 2008 r., zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, dokument obrazujący wysokość dochodu za okres od stycznia do lutego 2009 r. z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, odpis złożonej przez niego aktualizacji NIP-1, odpis złożonych do banków pism, w których wnioskodawca zwraca się o wydanie zaświadczenia o wysokości aktualnego zadłużenia, odpis pisma banku wypowiadającego umowę z wnioskodawcą i wzywającego go do zapłaty zadłużenia, odpis wezwania do zapłaty, odpis wniosku o wydanie zaświadczenia stwierdzającego stan zaległości podatkowych, odpis wniosku płatnika składek o wydanie zaświadczenia o stanie zaległości, odpis pisma do banku, w którym wnioskodawca zwraca się o wydanie zaświadczenia o stanie konta wraz z zestawieniem zajęć egzekucyjnych obciążających rachunek bankowy oraz zestawienie dokonanych zajęć egzekucyjnych. Nadto wnioskodawca oświadczył w piśmie z dnia 10 kwietnia 2009 r., że nie posiada zarejestrowanych na jego nazwisko pojazdów mechanicznych oraz że łoży dobrowolnie na utrzymanie syna 1.500 zł miesięcznie (alimenty nie są zasądzone).

Analiza przedłożonych dokumentów wykazała, iż wnioskodawca uchylił się, powołując się na istniejący w jego małżeństwie ustrój rozdzielności majątkowej, od przedłożenia jakichkolwiek dokumentów źródłowych oraz oświadczeń dotyczących sytuacji finansowej jego małżonki.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej przez wnioskodawcę nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących jego małżonki, gdyż o zwolnieniu strony od kosztów sądowych nie decyduje tylko jej własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka. Małżonkowie mają bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z nimi kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04. ONSAiWSA 2005 r. nr 1 poz. 8). Z istoty obowiązku wzajemnej pomocy małżonków wynika, że prawo pomocy nie może być przyznane jednemu z małżonków, jeżeli dochody drugiego małżonka pozwalają na pokrycie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wskazać również należy, iż w sytuacji, gdy wnioskodawca oświadcza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z drugą osobą, winien on podać dane o stanie majątkowym i dochodach tej osoby i to niezależnie od łączących go z nią więzi rodzinnych czy relacji osobistych.

Powyższe wynika z samej konstrukcji urzędowego formularza PPF, którego wzór ustalony został przez Radę Ministrów w rozporządzeniu z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227 poz. 2245). Rubryki nr 7 i nr 10 tego formularza przewidziane dla wykazania majątku i dochodów uwzględniają bowiem nie tylko majątek i dochody wnioskodawcy, ale również osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wpisanych w rubryce nr 6. Dla wykazania stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą została przewidziana ponadto osobna rubryka nr 8.

Podkreślić należy, iż pomimo wyraźnego wezwania wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów ani dodatkowych oświadczeń odnoszących się do majątku i dochodów jego małżonki.

Powyższe postępowanie wnioskodawcy, polegające na selektywnym podawaniu informacji i przedkładaniu dokumentów skutkuje niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tych okolicznościach stwierdzić trzeba, że to sam wnioskodawca uniemożliwił dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej.

Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Jak już bowiem wskazano, sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.

Z tych względów uznano, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.

W konsekwencji na podstawie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.