I SA/Po 1397/07 - Wyrok

Data orzeczenia	2008-01-18	
Data wpływu	2007-09-13	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu	
Sędziowie	Elwira Brychcy
Gabriela Gorzan /przewodniczący/
Katarzyna Nikodem /sprawozdawca/	
Symbol z opisem	6119 Inne o symbolu podstawowym 611	
Hasła tematyczne	Egzekucyjne postępowanie	
Skarżony organ	Dyrektor Izby Skarbowej	
Treść wyniku	Oddalono skargę	
Powołane przepisy	Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954; art. 154 § 1, 155a, 156 § 1, 166b, 32, 34, 170;  Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w P w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan Sędziowie WSA Elwira Brychcy as.sąd. WSA Katarzyna Nikodem /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2008r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w L na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy dokonania zabezpieczenia na majątku oddala skargę /-/K. Nikodem /-/G. Gorzan /-/E. Brychcy	
Uzasadnienie
Prokuratura Rejonowa w P wydała w dniu [...]r. postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, w którym postanowiła zabezpieczyć na mieniu podejrzanego W.W. grożący mu przepadek korzyści majątkowej pochodzącej z przestępstwa w kwocie co najmniej [...]zł., poprzez zajęcie samochodu osobowego o nr rej. [...]. Sąd Rejonowy w L w dniu [...]r. nadał temu postanowieniu klauzulę wykonalności. Postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym zostało przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego w L z wnioskiem o jego wykonanie na podstawie art. 187 i 195a §1 i §2 kkw. Naczelnik Urzędu Skarbowego wezwał Prokuratora Rejonowego w L o uzupełnienie braków formalnych wniosku poprzez przedłożenie w dwóch egzemplarzach zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. nr 229, poz. 1954, z 2005 r., ze zm.). W odpowiedzi na wezwanie, powołując się na orzeczenia: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 2 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/GL 1894/05 i I SA/GL 1895/05 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 22 listopada 2006 r. sygn. I SA/Łd 1508/06, Prokurator wniósł o dokonanie zabezpieczenia na mieniu podejrzanego na podstawie wydanego postanowienia. W jego opinii prokurator nie ma obowiązku wydawania zarządzenia zabezpieczenia, gdyż funkcję taką pełni postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym.

Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w L odmówił dokonania zabezpieczenia na mieniu podejrzanego W.W. na podstawie postanowienia Prokuratury Rejonowej w L o zabezpieczeniu majątkowym z dnia [...]r., sygn. akt [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w L w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zlecając wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, Prokurator decyduje się, że zabezpieczenie będzie dokonywane w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jeżeli organem wykonującym postanowienie o zabezpieczeniu ma być administracyjny organ egzekucyjny, prokurator jest zobligowany do wydania zarządzenia zabezpieczenia, o którym mowa w art. 155 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarządzenie to winno zawierać elementy wskazane w art. 156 ww. ustawy, jak również powinno być sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych. W związku z tym, że Prokuratura nie przedłożyła zarządzenia zabezpieczenia Naczelnik Urzędu Skarbowego w L jako organ egzekucyjny nie mógł dokonać zabezpieczenia na mieniu wskazanego podejrzanego.

Na powyższe postanowienie Prokuratura Rejonowa w L złożyła zażalenie, w którym zarzuciła organowi egzekucyjnemu obrazę art. 195a kodeksu karnego wykonawczego i § 170 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. - regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, poprzez bezzasadne uznanie, że warunkiem dokonania zabezpieczenia na mieniu podejrzanego jest uprzednie wydanie przez prokuratora zarządzenie o zabezpieczeniu. Nadto zarzucono naruszenie art. 27 kkw, art. 187 kkw i § 6 powołanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r., który to akt prawny wydany został na podstawie ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. nr 21, poz. 206 z 2002 r. , ze zm.). W ocenie wnoszącego zażalenie do wykonania postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym mają zastosowanie przepisy szczególne. W myśl przepisów kodeksu postępowania karnego w postanowieniu o zabezpieczeniu majątkowym określa się zakres i sposób zabezpieczenia. Przepisy te nakładają na prokuratora obowiązek wydania postanowienia, a nie kolejnego zarządzenia, które w swojej treści powielałby sentencję zawartą w postanowieniu o zabezpieczeniu. Nadto wskazano, że zgodnie z art. 170 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w mocy pozostają te przepisy ustaw szczególnych, które dotyczą administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczeń sądu i prokuratora o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek. Wydany na podstawie ustawy o prokuraturze regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratur określa jednoznacznie w § 170, jakie czynności podejmuje prokurator po wydaniu postanowienia o zabezpieczeniu. Spełnienie wymogów określonych w tym przepisie , w ocenie Prokuratora, uznać należy za wystarczające dla skutecznego dokonania zabezpieczenia przez organ egzekucyjny.

Po rozpoznaniu zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w P postanowieniem nr [...] z [...]r. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że naczelnik urzędu skarbowego jest organem administracji publicznej, dla którego działania właściwym trybem jest tryb administracyjny. Zgodnie z art. 155 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Organ odwoławczy zauważa, że zlecenie naczelnikowi urzędu skarbowego wykonania postanowienia o zabezpieczeniu ma charakter fakultatywny. Prokurator może zlecić jego wykonanie zarówno naczelnikowi urzędu skarbowego jak i komornikowi sądowemu. Zlecając wykonanie naczelnikowi urzędu skarbowego zabezpieczenia, Prokurator decyduje się, że zabezpieczenie będzie dokonywane w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Organ wskazuje, że osobie, na której majątku ma zostać dokonane zabezpieczenie służy środek ochrony prawnej w postaci zarzutu, który przysługuje ukaranemu w terminie 7 dni od dnia doręczenia zarządzenia zabezpieczenia. Wierzyciel ma w takim przypadku obowiązek na podstawie art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wydać postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela, na które przysługuje zażalenie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P, Prokuratura Rejonowa w L zarzuciła Dyrektorowi Izby Skarbowej w P naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 170 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz § 170 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury poprzez niesłuszne uznanie, że warunkiem dokonania zabezpieczenia jest uprzednie wydanie przez prokuratora zarządzenia o zabezpieczeniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w L.

Uzasadniając wniesioną skargę wskazano, że z art. 170 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wynika, że w zakresie zabezpieczenia majątkowego dokonanego na podstawie orzeczenia m. in. prokuratora, mają zastosowanie przepisy szczególne. Wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym odbywa się zatem w sposób określony przepisami kodeksu postępowania karnego, kodeksu karne wykonawczego, ustawy o prokuraturze oraz wydanego regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Stosownie do art. 293 § 1 kpk postanowienie o zabezpieczeniu wydaje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator. W postanowieniu określa się zakres i sposób zabezpieczenia. Dalsze czynności prokuratora w zakresie zabezpieczenia mienia reguluje jednoznacznie § 170 ust. 1 regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Zgodnie z jego treścią prokurator, po wydaniu postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, występuje z wnioskiem do sądu właściwego do rozpoznania zażalenia na to postanowienie o nadanie klauzuli wykonalności. Zgodnie z § 170 ust. 3 regulaminu, przesyłając organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym do wykonania, prokurator w piśmie przewodnim wskazuje mienie podejrzanego ujawnione w toku postępowania przygotowawczego i miejsce, w którym się ono znajduje. Zatem prokurator nie ma obowiązku wydania dodatkowego orzeczenia w postaci zarządzenia o zabezpieczeniu, które w swej treści powielałoby sentencję postanowienia o zabezpieczeniu. Prokurator wskazał, że pogląd ten podziela Biuro Prezydialne -Prokuratury Krajowej w piśmie z 2 kwietnia 2007 r. nr PR I 803-3/07 skierowanym do wszystkich prokuratorów apelacyjnych, jak również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach sygn. I SA/GL 1894/05 i 1895/05 oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku w sprawie I SA/Łd 1508/06.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ).

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Bezsporne jest, że administracyjny organ egzekucyjny jest zobowiązany do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Zgodnie bowiem z § 1 art. 292 Kpk zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego, natomiast § 2 wskazuje, iż zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Ustawodawca oddzielnie określił sposób zabezpieczenia grzywny, obowiązku naprawienia szkody oraz nawiązki (§ 1), a także grożącego przepadku przedmiotów (§ 2). W pierwszym wypadku co do sposobu zabezpieczenia odesłano do przepisów Kpc, w drugim zaś wyraźnie je określono. Mając na uwadze, że grzywna, obowiązek naprawienia szkody, nawiązka i roszczenia o naprawienie szkody (§ 1), wyrażone są w pieniądzu, chodzi o przepisy określające zabezpieczenie roszczeń pieniężnych (art. 747-754 Kpc). Realizacja takiego postanowienia następuje na podstawie art.889-893 i art. 965-972 K.p.c. Jeżeli chodzi o § 2 art. 292 Kpk to jest on wskazaniem sposobu zabezpieczenia, który wiąże podmiot wykonujący postanowienie w wypadku zabezpieczenia grożącego przepadku przedmiotów. Powołany przepis nie określa organu, który ma wykonać owo postanowienie o grożącym przepadku. Nie jest to zatem przepis kompetencyjny wyznaczający właściwość organu egzekucyjnego w przedmiocie zabezpieczenia. Również w Kkw nie określono organu uprawnionego do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu grożącego przepadku przedmiotów. Nie rozstrzyga tego również przepis art.2 pkt 7 Kkw, który zalicza do organów postępowania wykonawczego zarówno sądowy, jak i administracyjny organ egzekucyjny. W art. 27 Kkw wskazano jednak, że egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli Kkw nie stanowi inaczej. To wskazywałoby na przyjęcie, że organ ten wykonuje także postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku, skoro bowiem w myśl tego przepisu egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, to i postanowienie o zabezpieczeniu przepadku realizuje ten organ. Za takim rozstrzygnięciem przemawiają nie tylko cytowane przepisy ale i poglądy komentatorów Kodeksu postępowania karnego (por. Kpk komentarz Tom I; Teza 2. do art..292, Dom Wydawniczy ABC 1998, pod redakcją Z. Gostyńskiego) oraz literatura (Z.Marchel Wykonanie postanowień o zabezpieczeniu wydanych w postępowaniu karnym Problemy Egzekucji 1999/1/72 teza 6.; R.Gawinek, B.Kolasiński Metodyka postępowania w zakresie zabezpieczenia majątkowego Prokuratura i Prawo 2006/4/92), które podziela skład orzekający w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu, prokurator, decydując się na dokonywanie zabezpieczenia przez urząd skarbowy, zobowiązany jest do stosowania wszystkich przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym także przewidzianych w Dziale IV - Postępowanie zabezpieczające - u.p.e.a. Warunkiem dokonania zabezpieczenia przez organ egzekucyjny należności pieniężnej lub wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, jest wykazanie, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić egzekucję o czy stanowi przepis art.154 § 1 u.p.e.a. wymieniając w punktach przykładowo 3 sytuacje, których spełnienie stwarza domniemanie utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. Z kolei przepis art.155a u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Przepisy u.p.e.a. nie przewidują żadnego wyjątku uprawniającego do odstąpienia od stosowania tego swego rodzaju "tytułu wykonawczego" w postępowaniu zabezpieczającym. Przepis art.156 § 1 u.p.e.a. zawiera cały szereg wymogów formalnych, któremu musi odpowiadać zarządzenie zabezpieczenia skierowane do administracyjnego organu egzekucyjnego, w tym w pkt 5 wskazano, że zarządzenie winno zawierać wskazanie okoliczności świadczących o wystąpieniu możliwości utrudnienia bądź udaremnienia egzekucji. W tym miejscu należy się odnieść do przepisów Kpk, które w art.291 § 1 przewidują, że w razie popełnienia przestępstwa, za które można orzec grzywnę, przepadek, nawiązkę lub świadczenie pieniężne albo nałożyć obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania orzeczenia na mieniu oskarżonego. Celem instytucji zabezpieczenia jest przeciwdziałanie potencjalnemu ukryciu, sprzedaniu czy też pozbyciu się w inny sposób mienia przez podejrzanego przewidującego wydanie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia. Stosowane jest zatem wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że podejrzany może podjąć działania zmierzające do udaremnienia wykonania orzeczenia w przedmiocie np. przepadku. Stanowi ona zatem ingerencję w prawo poszanowania własności. Wydanie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym jest zawsze fakultatywne (por. t.2 do art.291 w L. Paprzycki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Zakamycze, 2003). Przepis ten został wskazany jako podstawa prawna postanowienie o zabezpieczeniu z dnia [...]r. w sprawie [...]. Z treści postanowienia oraz uzasadnienia nie wynika jakie okoliczności miałyby świadczyć o groźbie niewykonania orzeczenia, czy też utrudnieniu lub udaremnieniu egzekucji grzywny i środka karnego pod postacią przepadku. Należy zauważyć, że z dokumentu, jakim jest zarządzenie zabezpieczenia zobowiązany (podejrzany) musi czerpać wszechstronną wiedzę zarówno o rodzaju należności, okolicznościach faktycznych zabezpieczenia jak i jej pełnej podstawie prawnej. Godzi się bowiem zauważyć, że w postępowaniu zabezpieczającym z mocy art.166b u.p.e.a. znajdują zastosowanie przepisy dotyczące m.in. zarzutów z art.33 i 34 u.p.e.a. Brak zatem zarządzenia zabezpieczenia spowodowałby pozbawienie w postępowaniu zabezpieczającym zobowiązanego do skorzystania z tego środka zaskarżenia. Tymczasem żaden przepis Kkw, Kpk jak również u.p.e.a. nie wyłączył stosowania art.166b u.p.e.a. w sprawach toczących się na wniosek prokuratora. Nie można zatem uznać, że Prokuratura Rejonowa kierując wniosek do Naczelnika Urzędu Skarbowego o zabezpieczenie nie była zobligowana do dołączenia zarządzenia zabezpieczenia, lub nie była zobligowana do wskazania okoliczności świadczących o możliwości utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. W przeciwnym wypadku zobowiązany pozbawiony byłby podstawowego instrumentu zwalczania zabezpieczenia, jakim są zarzuty przy silnej ingerencji w jego prawo własności, chronionej zresztą zapisem art.64 ust.1 Konstytucji RP. Nie można także zgodzić się z argumentacją strony skarżącej, jakoby przepis art.170 § 1 u.p.e.a. stanowiący, że pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia prokuratora, sądu, organów administracji celnej lub organów kontroli administracji publicznej o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek, miał stanowić o braku obowiązku wystawiania przez prokuratora zarządzenia zabezpieczenia. Przepis ten de facto oznacza, iż nie doszło do derogacji stosownych przepisów Kpk i Kkw stwarzających możliwość dochodzenia zabezpieczenia w trybie u.p.e.a., na co wskazano powyżej na wstępie rozważań Sądu, a nie, że w stosunku do zabezpieczenia dokonywanego przez prokuratora nie znajdują zastosowania przepisy art.154 do art.157 i art.166b u.p.e.a. Z tych przyczyn nie można podzielić argumentacji w tym przedmiocie zawartej w wyrokach Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gliwicach z dnia 2.06.1996 r. w sprawie I SA/Gl 1895/05 i w Łodzi z dnia 22.11.2006 r. w sprawie I Sa/Łd 1508/06. Sąd natomiast podziela stanowisko zaprezentowane w tym względzie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5.04.1996 r. w sprawie I SA/Sz 843/05.

Za całkowicie bezzasadne należy uznać stanowisko skargi co do braku potrzeby sporządzania zarządzenia zabezpieczenia z uwagi na przepis § 170 ust.3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości - Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, który stanowi jedynie, że przesyłając organowi egzekucyjnemu postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym do wykonania, prokurator w piśmie przewodnim wskazuje mienie podejrzanego ujawnione w toku postępowania przygotowawczego i miejsce, w którym ono się znajduje. W żadnej mierze nie można z tego przepisu wyinterpretować normy, która nakazywałaby odstąpienie od reguł zabezpieczenia z u.p.e.a. Godzi się bowiem zauważyć, że zgodnie z delegacja ustawową rozporządzenie to zostało wydane w celu ustalenia regulaminu określającego tryb wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, a nie w celu określenia przesłanek warunkujących odstąpienie przez prokuratora od wymogów związanych z wnioskami o dokonanie zabezpieczenia realizowanymi w trybie u.p.e.a. (art.18 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze Dz. U. z 1994 r nr 19 poz.70 ze zm). Stanowisko takie zostało zresztą zaprezentowane w piśmie Ministerstwa Sprawiedliwości i Prokuratury Krajowej z dnia 27.10.2006 r. w sprawie PR I 803-25/06 skierowanym do Prokuratorów Apelacyjnych.

Z tych powodów Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art.151 p.p.s.a.

/-/ K. Nikodem /-/ G. Gorzan /-/ E. Brychcy