Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Roman Ciąglewicz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 639/24 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma z dnia 8 kwietnia 2024 r. w sprawie ze skargi A.B. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 12 stycznia 2024 r., znak: KG-CU-IV-2.4220.36.2023 w przedmiocie odmowy wjazdu na granicy postanawia: oddalić zażalenie.

UZASADNIENIE.

Zarządzeniem z dnia 13 marca 2024 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez wskazanie numeru PESEL skarżącego bądź złożenia oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL. Odpis wezwania został przesłany pocztą na adres kancelarii pełnomocnika skarżącego. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy poświadczenia doręczenia (karta 41) wezwanie zostało odebrane przez upoważnionego pracownika w dniu 29 marca 2024 r.

W dniu 9 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego) pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalnych skargi poprzez zawarcie w treści pisma oświadczenia, że skarżący nie posiada numeru PESEL oraz wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi z uwagi na niewłaściwe doręczenie wezwania oraz swoją chorobę. Wskazał, że pod tym samym adresem funkcjonuję łącznie kilka kancelarii prawnych, w tym biuro innej kancelarii, której doręczono wezwanie. Z tych przyczyn wezwanie zostało przekazane między kancelariami po okresie świątecznym, tj. w dniu 3 kwietnia 2024 r. Ponadto dołączył zwolnienie lekarskie obejmujące okres 5-12 kwietnia 2024 r. Pismo procesowe złożone 9 kwietnia 2024 r. zostało opatrzone pieczęcią profesjonalnego pełnomocnika, jednakże nie zawierało podpisu.

Zarządzeniem z dnia 2 lipca 2024 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma procesowego z 9 kwietnia 2024 r. poprzez jego podpisanie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia pisma i zawartych w nim wniosków bez rozpoznania. Wezwanie zostało skierowane na adres kancelarii profesjonalnego pełnomocnika skarżącego wskazany w skardze. Korespondencja zawierająca powyższe wezwanie została uznana za skutecznie doręczoną pełnomocnikowi skarżącego 22 lipca 2024 r. w trybie art. 73 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: "P.p.s.a."). Termin na uzupełnienie braku formalnego upływał zatem wraz z dniem 29 lipca 2024 r. Pełnomocnik skarżącego w zakreślonym terminie nie uzupełnił braków formalnych pisma procesowego z 8 kwietnia 2024 r., dlatego Sąd prawomocnym zarządzeniem z 20 września 2024 r. pozostawił to pismo bez rozpoznania, które zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 15 października 2024 r.

Następnie pismem datowanym na 10 października 2024 r. (data stempla pocztowego: 12 października 2024 r.) profesjonalny pełnomocnik skarżącego uzupełnił brak formalny pisma z 8 kwietnia 2024 r. oraz wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego tegoż pisma z powodu długotrwałej choroby.

Pismem z dnia 28 stycznia 2025 r. skarżący zwrócił się z prośbą o informację w sprawie, gdyż nie otrzymał jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w zakresie zarówno złożonego wniosku, jak i o dalszych krokach merytorycznych w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 6 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 639/24, odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma z 8 kwietnia 2024 r.

W ocenie Sądu, nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przywrócenie uchybionego terminu.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma został złożony z przekroczeniem ustawowego terminu. Jak wynika z dołączonych do wniosku o przywrócenie terminu karty informacyjnej leczenia szpitalnego i wydruków ZUS ZLA profesjonalny pełnomocnik skarżącego przebywał na zwolnieniu lekarskim do 14 czerwca 2024 r. Termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma rozpoczynał bieg 15 czerwca 2024 r. (sobota), bowiem od tego dnia ustała przyczyna uchybienia terminu i upływał zatem z dniem 24 czerwca 2024 r. (poniedziałek). Pismo datowane na 10 października 2024 r., zawierające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma, zostało złożone 12 października 2024 r. (data stempla pocztowego), a więc ponad trzy miesiące po upływie ustawowego terminu.

Sąd uznał zatem, że nawet gdyby możliwe było przyjęcie, że ustanie przeszkody uniemożliwiającej dochowanie terminu miało miejsce w sierpniu 2024 r., z uwagi na fakt, że pełnomocnik skarżącego wrócił wówczas do aktywności zawodowej (jak wskazuje w uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma), co w świetle załączonej do wniosku dokumentacji medycznej nie zostało zdaniem Sądu uprawdopodobnione, to należałoby przyjąć, że przedmiotowy wniosek został złożony również z uchybieniem ustawowego terminu, gdyż miało to miejsce dopiero w październiku 2024 r.

W ocenie Sądu, opisane w uzasadnieniu wniosku okoliczności nie pozwalają na przyjęcie, że wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma z 8 kwietnia 2024 r. został złożony w wynikającym z art. 87 § 1 P.p.s.a. terminie. Przedłożona przez profesjonalnego pełnomocnika dokumentacja nie wyjaśnia bowiem przyczyn złożenia wniosku o przywrócenie terminu po upływie ustawowego terminu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia, tj. zakończenia okresu przebywania na zwolnieniu lekarskim.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, zaskarżając je w całości. Zarzucił naruszenie art. 86 § 1 i 87 § 2 P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że nie zaszły okoliczności do przywrócenia terminu, przepisów P.p.s.a. regulujących doręczenia pism w postępowaniu, tj. art. 65, 67 § 2, 72 i in. P.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie doszło do skutecznego doręczenia korespondencji pełnomocnikowi skarżącego oraz art. 88 P.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia braków formalnych skargi i wezwania do uzupełnienia braków formalnych pisma. Sąd dopuścił się także naruszenia art. 233 K.p.c. w zw. z art. 106 § 3 P.p.s.a. w zakresie, w jakim dokonał niewszechstronnej oceny okoliczności stanowiących podstawę do przywrócenia terminu na uzupełnienie braku formalnego pisma procesowego.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia.

W uzasadnieniu wskazał między innymi, iż zarządzenie z dnia 2 lipca 2024 r. nigdy nie zostało pełnomocnikowi skarżącego doręczone, ani na adres biura, ani na adres siedziby rejestrowej kancelarii. Nie otrzymał także awiza dotyczącego tej przesyłki. O tym, że zostało przesłane jakiekolwiek wezwanie w sprawie powziął wiadomość dopiero po samodzielnym zapoznaniu się z aktami sprawy w dniu 8 października 2024 r. Niezwłocznie po tym fakcie (10 października 2024 r.) pełnomocnik skarżącego przygotował i przesłał na adres Sądu wniosek o przywrócenie terminu, wraz z uzupełnieniem braku formalnego.

Zdaniem pełnomocnika skarżącego brak formalny, którego dotyczyło wezwanie, w rzeczywistości nie istniał. Wskazał, że informacja o tym, że skarżący jest cudzoziemcem i wobec tego nie posiada numeru PESEL znajdowała się w treści uzasadnienia skargi (pierwsze zdanie uzasadnienia skargi) oraz dokumentach dołączonych do skargi, w tym wytworzonych przez organ. Tego typu informacja jest też łatwa do wydedukowania na podstawie samej analizy przedmiotu skargi - odmowy wjazdu i wydalenia z Polski - w stosunku do osób posiadających numer PESEL raczej nie można by dokonać. Sąd posiadał zatem wszelkie informacje, by stwierdzić, że brak ten w rzeczywistości nie istnieje.

Ponadto podniósł że pismo z dnia 9 kwietnia 2025 r. nie było opatrzone podpisem, co było jednak wynikiem złego stanu zdrowia, które doprowadziło ostatecznie do wirusowego zapalenia mózgu i jego czterotygodniowej hospitalizacji w maju i czerwcu 2024 r. Wirusowe zapalenie mózgu objawia się tym, że osoba zaatakowana tą przypadłością cierpi na splątanie umysłu, problemy z pamięcią, trudności w wypowiadaniu się, a ostatecznie zaburzeniami jaźni (nawet co do aktualnej daty, czy roku) i może prowadzić do nieodwracalnych zmian w mózgu. Objawy występują i nasilają się stopniowo, dlatego nie można jednoznacznie określić, od kiedy pojawiają się pierwsze symptomy choroby i kiedy ustępują. W przypadku pełnomocnika - bez jego wiedzy - objawiało się to stopniowym nasilaniem mylenia dat, trudnościami w zapamiętaniu konkretnych dat czy spraw, podstawowych obowiązków, czy wręcz podstawowych czynności związanych z ubieraniem siebie, dzieci itp. Stan ten postępuje stopniowo, a w przypadku pełnomocnika skarżącego skumulował się w połowie maja, kiedy w trybie natychmiastowym karetką został przewieziony do szpitala z podejrzeniem udaru mózgu i przez tydzień przebywał na oddziale intensywnej terapii. Zwrócił uwagę, że Sąd słusznie wskazał na fakt zakończenia zwolnienia lekarskiego w dniu 14 czerwca 2024 r., jednak to nie oznacza, iż 15 czerwca 2024 r. był w pełni zdolny do pracy i gotowy by podjąć ją nawet w sobotę i od tej daty należy liczyć jakiekolwiek terminy. Tego typu oczekiwaniom Sądu przeczy aktywność choćby samych sądów, które w soboty raczej nie pracują, nawet po chorobie. Sąd w ten sposób zademonstrował brak wiedzy na temat schorzeń o podłożu neurologicznym, a z całą pewnością brak chęci poznania, czy argumenty powołane przez pełnomocnika mają umocowanie w podstawowej wiedzy medycznej, powszechnie dostępnej choćby w Internecie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że przywrócenie terminu może nastąpić, gdy spełnione zostały łącznie trzy przesłanki: wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu; zainteresowany uprawdopodobnił, że uchybił terminowi bez swojej winy; dopełniona została czynność, dla której określony był termin. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa nie jest możliwe przywrócenie terminu. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie tej przesłanki, sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. także postanowienia NSA: z 15 lipca 2014 r., II FZ 832/14; z 9 września 2014 r., I GZ 499/14 oraz z 2 października 2014 r., II OZ 1011/14 - www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, które strona upoważniła do dokonania określonej czynności, czyli również winę pełnomocnika.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego pisma z 8 kwietnia 2024. Jak słusznie wywiódł w uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwanie do uzupełnienia braków formalnych pisma zostało uznane za doręczone pełnomocnikowi skarżącego (w trybie art. 73 P.p.s.a.), w dniu 22 lipca 2024 r. Oznacza to, że wyznaczony w wezwaniu termin upłynął w dniu 29 lipca 2024 r. Do tego dnia faktycznie braki nie zostały przez pełnomocnika skarżącego uzupełnione.

Argumentacja pełnomocnika skarżącego podniesiona w zażaleniu zmierza do obalenia domniemania skuteczności doręczenia zastępczego jedynie na podstawie własnego twierdzenia, że awiza nie zostały pozostawione przez doręczyciela, co godzi w samą istotę instytucji doręczenia zastępczego. Uwzględnienie argumentacji skarżącego prowadziłoby bowiem do niedopuszczalnego rozszerzenia możliwości obalenia skuteczności doręczenia zastępczego jedynie przez niepoparte niczym twierdzenie, że doręczyciel nie pozostawił awiza. Podkreślić należy, że według stanowiska ugruntowanego w orzecznictwie sądowym, dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie wraz z adnotacjami urzędowymi zamieszczonymi na przesyłce, jeżeli został sporządzony w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Korzysta więc z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone, zaś jednym ze sposób obalenia tego domniemania jest skuteczne przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego (por. np. wyrok NSA z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 1029/14 oraz postanowienie NSA z 27 września 2012 r., sygn. akt II OZ 811/12).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał przesyłkę zawierającą wezwanie do usunięcia braków formalnych za skutecznie doręczone w trybie art. 73 § 4 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, iż domniemanie faktyczne wynikające z art. 73 P.p.s.a. może być obalone jedynie wówczas, gdy adresat pisma wykaże, że dane wynikające z dowodu doręczenia nie są zgodne z rzeczywistością, co w tej sprawie nie miało miejsca, gdyż świadectwo faktu i dat awizowanej przesyłki nie zostało skutecznie obalone w toku postępowania sądowoadministracyjnego.

Ponadto należy wskazać, że zarządzeniem z dnia 20 września 2024 r. pozostawiono bez rozpoznania pismo z dnia 8 kwietnia 2024 r. Zgodnie z art. 49 § 1 P.p.s.a. jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli strona nie uzupełniła lub nie poprawiła pisma w terminie, przewodniczący zarządza pozostawienie pisma bez rozpoznania. Na zarządzenie przysługuje zażalenie (art. 49 § 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego nie skorzystał z powyższego uprawnienia i pismem z dnia 10 października 2024 r. złożył wniosek o "przywrócenie terminu na uzupełnienie braku formalnego pisma (...)", co dalej potwierdza w uzasadnieniu pisma. W związku z niezłożeniem zażalenia na zarządzenie z dnia 20 września 2024 r., stało się ono prawomocne.

W niniejszej sprawie zaznaczenia wymaga, że skarżący jest reprezentowany przez fachowego pełnomocnika – radcę prawnego. W przypadku występowania w procesie za pośrednictwem pełnomocnika, ryzyko negatywnych lub niestarannych skutków zachowań pełnomocnika ponosi mocodawca (m.in. postanowienia NSA z: 18 października 2007 r., sygn. akt I FZ 421/07; 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 31 marca 2009 r., sygn. akt I FZ 69/09; 23 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 737/09; 23 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 465/10; 19 sierpnia 2010 r., sygn. akt I FZ 133/10; 10 czerwca 2011 r., sygn. akt I OZ 408/11). W przypadku, gdy strona jest reprezentowana przez pełnomocnika, sąd musi mieć na uwadze działania pełnomocnika. Dodatkowo, gdy jest to pełnomocnik profesjonalny, przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należy uwzględniać wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (zob. postanowienie NSA z 30 października 2023 r. o sygn. akt II GZ 398/23 i przywołane tam orzecznictwo).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tak zakreślonym sporze rację należy przyznać Sądowi pierwszej instancji. Profesjonalny pełnomocnik winien tak zorganizować pracę swojej kancelarii, aby zapewnić dbanie o interesy swoich klientów z dochowaniem należytej staranności niezależnie od sytuacji faktycznej, w której się znalazł. Jak już bowiem zauważono w zaskarżonym postanowieniu, każde niedopełnienie obowiązków przez pełnomocnika obciąża bezpośrednio jego mocodawcę. Pełnomocnik skarżącego w zażaleniu wskazał "konstatację Sądu - że skoro pełnomocnik zakończył zwolnienie lekarskie w dniu 14.06.2024 r., to już 15.06.2024 r. był w pełni zdolny do pracy i gotowy by podjąć ją nawet w sobotę i od tej daty należy liczyć jakiekolwiek terminy". O ile z racji nagłego charakteru problemów zdrowotnych nie należy oczekiwać od profesjonalnego pełnomocnika gotowości do pracy w trakcie zwolnienia lekarskiego, o tyle po ustaniu przeszkód winien on zadbać o takie zorganizowanie pracy kancelarii, które umożliwiłoby należyte dbanie o interesy klientów, nawet w sytuacji jego dalszej niedyspozycji zdrowotnej, ewentualnie zmianę zasad funkcjonowania kancelarii (np. zmianę adresu do korespondencji, ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego na czas tych problemów, poinformowanie mocodawcy o zaistniałej sytuacji celem umożliwienia mu osobistego działania, itp.). Tym samym kwestionowanie na tym etapie doręczenia korespondencji na podstawie art. 67 § 5 jest bezzasadne. Zarówno w skardze, jak i na kopercie nadawczej wskazano adres kancelarii radcy prawnego, wobec czego za organizację odbioru pism ponosi odpowiedzialność profesjonalny pełnomocnik.

Na marginesie wskazać należy, że z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego NSA z 3 lipca 2023 r. (sygn. akt II GPS 3/22) jednoznacznie wynika, że podanie numeru PESEL w skardze do sądu administracyjnego, będącej pierwszym pismem w sprawie, jest wymogiem formalnym. Brak wskazania nr PESEL w skardze stanowi brak formalny, który sąd powinien wezwać do uzupełnienia, a w przypadku nieuzupełnienia, skarga zostanie odrzucona. Bezpośredni brak oświadczenia, iż skarżącemu nie został nadany numer PESEL, obciąża profesjonalnego pełnomocnika strony.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz odnosząc się do zarzutów zawartych w zażaleniu wskazać należy, że nie zawiera ono usprawiedliwionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując zaskarżone postanowienie wydane na podstawie art. 88 P.p.s.a., bada wyłącznie dopuszczalność zastosowanego przepisu, tym samym poza granicami sprawy pozostają pozostałe kwestie podnoszone w zażaleniu.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji