Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2012 r. wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy.

Przedmiotem skargi M.M. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygająca w przedmiocie wniosku o stwierdzenie nadpłaty w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych od wynagrodzeń wypłacanych na podstawie umów o dzieło w okresie od stycznia do grudnia 2007 roku.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi określonego na 1.842 zł (k. 16), skarżący wniósł o zwolnienie od tej opłaty (k. 37). W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie ma środków na pokrycie wpisu od skargi. Jest rolnikiem. Mieszka z żoną i trojgiem dzieci. Podał również, że spłaca należności wynikające z układu ratalnego zawartego z naczelnikiem urzędu skarbowego przy ratach miesięcznych wynoszących łącznie 48.000 zł. Zsumował również wartość wpisów obciążających go we wszystkich sprawach z jego skarg na 5.071 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że jego dzieci mają 18, 15 i 10 lat. Oświadczył również, iż z żoną są właścicielami nieruchomości rolnej o pow. 68,2312 ha zabudowanej szklarniami. Nieruchomości te są obciążone hipoteką kaucyjną na kwotę 56.330.000 zł. Skarżący i jego żona są również właścicielami samochodu [...] o wartości określonej na 50.000 zł oraz maszyn wykorzystywanych w produkcji rolnej. Swój dochód - w oparciu o normy szacunkowe - skarżący określił na 75.626,13 zł brutto miesięcznie.

Na podstawie zarządzenia z 25 kwietnia 2012 r., wobec uznania, że treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie jest wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności finansowych skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 poz. 270), wezwano skarżącego do złożenia w terminie 7 dni dodatkowo: wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego i jego żony za ostatnie trzy miesiące, odpisów deklaracji miesięcznych na podatek od towarów i usług za ostatnie trzy miesiące, zestawienia wszystkich płatności związanych z prowadzeniem i posiadaniem gospodarstwa rolnego otrzymanych w 2011 i 2012 roku, oświadczenia o wszystkich posiadanych samochodach, wartościowych ruchomościach oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania rodziny (wezwanie - k. 41).

Pismo sądowe zawierające powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 7 maja 2012 r. (k. 42).

W odpowiedzi na wezwanie, pełnomocnik skarżącego przedstawił m. in.:

- wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "struktura zakupów" z których wynika, że wartości zakupów za pierwszy kwartał 2012 r. wyniosła 3.400.977,33 zł, a za cały 2011 rok: 14.837.781,67 zł

- wydruki z ksiąg rachunkowych zatytułowane "struktura sprzedaży", z których wynika, że wartość sprzedaży za pierwszy kwartał 2012 roku wyniosła 577.509,86 zł, a za cały 2012 rok: 15.522.299,43 zł

- odpisy deklaracji VAT-7 (k. 45 - 51) za: styczeń 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 43.614 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.026.065 zł brutto); za luty 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 57.780 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.101.850 zł brutto); za marzec 2012 r. (wartość dostawy towarów i usług: 114.233 zł brutto, wartość nabycia towarów i usług: 1.174.560 zł brutto)

Skarżący przedstawił również oświadczenie, z którego wynikało, że wraz z żoną są dodatkowo właścicielami pięciu kilkunastoletnich oraz około dwudziestoletnich samochodów dostawczych oraz szczegółowo wymienionych w oświadczeniu maszyn i urządzeń rolniczych. Koszty miesięcznego utrzymania swojej rodziny określił skarżący na 5.000 zł (oświadczenie - k. 43 - 44).

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim jakiego przyznania domagał się skarżący, może zostać przyznane w razie wykazania, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z cytowanego przepisu wynika, że dla przyznania prawa pomocy konieczne jest niewątpliwe wykazanie, że poniesienie pełnych kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony.

W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (lub referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy.

Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu (lub referendarza sądowego) wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd (lub referendarz sądowy) nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo).

Z oświadczenia zawartego w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz pozostałych oświadczeń i przedstawionych dowodów nie wynikają przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie przedstawił bowiem dokumentów w pełni obrazujących jego stan posiadania, czym uniemożliwił poczynienie pełnych i niewątpliwych ustaleń w tej kwestii. Skarżący nie ustosunkował się w pełni do wezwania z 7 marca 2012 r. wystosowanego w trybie art. 255 p.p.s.a. Wśród złożonych dokumentów brak w szczególności zażądanego w wezwaniu oświadczenia o wysokości płatności uzyskiwanych w związku z posiadaniem i prowadzeniem gospodarstwa rolnego oraz - co szczególnie istotne - wyciągów z rachunków bankowych skarżącego i jego żony. Brak takich wyciągów tamuje możliwość oceny, czy istotnie nie posiada środków niezbędnych do sfinansowania należnych w sprawie kosztów sądowych.

Oceny powyższej nie zmienia podany w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt, że budżet domowy skarżącego obciąża spłata dwóch układów ratalnych zawartych z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w łącznej kwocie 48.000,00 zł miesięcznie. Ponoszenie tej wysokości rat układu stawia w wątpliwość wiarygodność oświadczenia skarżącego o braku środków koniecznych do poniesienia kosztów sądowych (wpis ustalono na 1.842 zł). Za możliwością uiszczenia przez skarżącego należnego w sprawie wpisu przemawia również analiza złożonych przez niego deklaracji VAT, z których wynika, że skarżący każdego miesiąca nabywa towary oraz usługi o wartości wielokrotnie przewyższającej wysokość ustalonego wpisu oraz sumy wpisów należnych we wszystkich sprawach prowadzonych z jego skarg.

We wniosku o prawo pomocy skarżący wskazał, że posiada jedynie nieruchomość rolną o powierzchni 68,2313 ha zabudowaną szklarniami, obciążoną hipoteką kaucyjną umowną na rzecz banków. Obciążenie nieruchomości hipoteką samoistnie nie przemawia za złą sytuacją finansową podmiotu. Jest bowiem jedynie formą zabezpieczenia wierzytelności, nie uprawniając automatycznie domniemania o złej sytuacji majątkowej.

Podobnie nie można uznać, by za całkowitym zwolnieniem od kosztów sądowych przemawiał fakt ponoszenia znacznych wydatków związanych ze spłatą kredytów, czego w niniejszej sprawie należy domniemywać na podstawie informacji o zabezpieczeniu hipotecznym na rzecz banku. Trzeba bowiem pamiętać, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny one być zaspokajana na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania takie jak rata kredytu nie mają przed nimi pierwszeństwa (zwrócił na to uwagę NSA w post. z 20 października 2011 r. I OZ 783/11 LEX 984400).

Sumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek prawa pomocy, w szczególności przez zaniechanie przedstawienia dokumentów obrazujących jego zasoby finansowe i to pomimo, że został wezwany do ich złożenia w trybie art. 255 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego, jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw, nie mógł zostać uwzględniony. Stąd orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).