Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Sikorska (spr.) sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Powiatu Tatrzańskiego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Powiatem Tatrzańskim a Powiatem Wejherowskim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci umieszczonych w spokrewnionej rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Powiat Tatrzański jako organ właściwy w sprawie. 5

Wnioskiem z 23 września 2019 r. Powiat Tatrzański wystąpił o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy tym powiatem a Powiatem Wejherowskim w przedmiocie wskazania powiatu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dzieci umieszczonych w spokrewnionej rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu Powiat Tatrzański wskazał, że małoletnia E. D. jest córką B. S. i W. Z., którzy rozwiedli się 23 listopada 2011 r. W wyroku rozwodowym sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodziców oraz ustalił, że miejscem pobytu małoletniej E. jest każdoczesne miejsce pobytu jej matki. W 2016 r. matka zamieszkała wraz z kolejnym mężem – E. S. oraz córką w R., na terenie Powiatu Wejherowskiego. Postanowieniem z [...] kwietnia 2018 r. Sąd Rejonowy w Wejherowie wszczął z urzędu postępowanie w przedmiocie ograniczenia władzy rodzicielskiej B. S. nad małoletnią córką, z uwagi na podejrzenie molestowania jej przez ojczyma. Małoletnia pozostała z matką do końca roku szkolnego, a następnie wyjechała do P. do babci – S. D., która w lipcu 2018 r. wystąpiła do sądu w Zakopanem o ustanowienie jej rodziną zastępczą.

Postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. Sąd Rejonowy w Z. powierzył dziadkom małoletniej – A. i S. D. – w trybie zabezpieczenia pieczę nad E. D.. Decyzją z [...] sierpnia 2019 r. Starosta Tatrzański przyznał ww. rodzinie pomoc na pokrycie jej utrzymania.

Zdaniem Powiatu Tatrzańskiego z zebranego materiału dowodowego wynika, że matka małoletniej E. jest zameldowana na pobyt stały w P., jednakże od 2016 r. zamieszkiwała wraz z córką w R., gdzie było jej centrum życiowe. Mieszkały tam do końca roku szkolnego, tj. do 21 czerwca 2018 r., a następnie córka wyjechała do babci. W chwili rozpoczęcia postępowania sądowego o ograniczenie władzy rodzicielskiej małoletnia E. z matką mieszkały w R. Z jednej strony Powiat Tatrzański stwierdził, że okoliczności sprawy wskazują na to, że miejscem zamieszkania małoletniego dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej po raz pierwszy był Powiat Wejherowski, z drugiej zaś strony stwierdził, że ustalenie miejsca zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy nie jest możliwe.

W odpowiedzi na wniosek Powiat Wejherowski wskazał, iż nie jest właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie E. D. Brak jest bowiem podstaw do uznania, że miejscem jej zamieszkania przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej był ten powiat. Powiat Wejherowski przyznał, że małoletnia zamieszkiwała w R. do końca czerwca 2018 r., jednakże następnie matka przeprowadziła się do K. Aktualnie dziecko posiada adres stałego pobytu w P. Faktyczne umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej nastąpiło na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] sierpnia 2018 r., sygn. akt [...], czyli w czasie, w którym matka z dzieckiem nie zamieszkiwała już na terenie powiatu wejherowskiego. Oświadczeniem z 20 czerwca 2018 r. matka dziecka wskazała, że z dniem 30 czerwca 2018 r. zmienia miejsce zamieszkania z R. na K.. Informacja MOPS w K. z 7 czerwca 2019 r. potwierdza pobieranie przez matkę świadczeń rodzinnych oraz wychowawczych w okresie od 1 lipca 2018 r.

Zdaniem Powiatu Wejherowskiego w momencie umieszczania dziecka w pieczy zastępczej nie wystąpiła przesłanka "przebywania", jak również "zamiaru stałego pobytu" na terenie Powiatu Wejherowskiego. Tym samym powiat ten nie jest właściwy do ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Okoliczności wskazują, że takim miejscem jest K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (DZ. U. z 2018 r. poZ. 1302), "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór o właściwość ma miejsce wtedy, gdy rozbieżność poglądów co do zakresu działania organów administracji publicznej zachodzi w odniesieniu do rozpoznania i rozstrzygnięcia tej samej sprawy, którą zajmują się dwa organy administracji publicznej (spór pozytywny) lub której organy administracji publicznej odmawiają przyjęcia do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, powołując się na brak podstaw do ustalenia swej właściwości (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Istota niniejszego sporu dotyczy ustalenia miejsca zamieszkania małoletniej E. D. przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie bowiem z art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (DZ. U. z 2019 r. poz. 1111) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki określone w punktach 1-3 tego przepisu. Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (art. 191 ust. 2 ww. ustawy). Z kolei gdyby w powyższy sposób nie można było ustalić powiatu właściwego, to właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (art. 191 ust. 3 ww. ustawy).

Ustawa o systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też w tym kontekście należy odnieść się do regulacji zawartej w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. DZ. U. z 2019 r. poZ. 1145 ze zm.), "k.c.". Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c., jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.)

W niniejszej sprawie bezspornym jest, że do 21 czerwca 2018 r. małoletnia E. przebywała wraz z matką na terenie Powiatu Wejherowskiego, a następnie wyjechała do swoich dziadków do P., gdzie mieszka aż do dziś. Z kolei matka małoletniej po pobycie w R. zamieszkała bez córki E. w K. Z orzeczenia rozwodowego z [...] listopada 2011 r. wynika, że władza rodzicielska przysługiwała w tamtym czasie obojgu rodzicom, jednak miejsce pobytu dziecka zostało ustalone przy matce.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie nie można ustalić miejsca zamieszkania dziecka, stosownie do art. 191 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z materiałów dowodowych przedstawionych Naczelnemu Sądowi Administracyjnego wynika bowiem, że małoletnia E. nie przebywała faktycznie u matki w okresie poprzedzającym umieszczenie dziecka w pieczy. Matka przebywała w K., zaś dziecko w P., a ich oddzielne zamieszkiwanie miało charakter stały i zamierzony. Nie można więc zastosować art. 26 § 2 k.c. Zwrócić należy również uwagę, że nawet gdyby zastosować w sprawie normy prawa cywilnego, to nie sposób jednoznacznie stwierdzić, czy faktycznie miejscem zamieszkania B. S. był K..

Z uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z [...] sierpnia 2018 r. wynika, że matka wprawdzie przebywała przed umieszczeniem dziecka w pieczy w K., nie miała jednak stałego miejsca zamieszkania, spała w ogródkach działkowych albo u znajomych, ewentualnie zamieszkiwała ze swoim mężem. Trudno taki pobyt w K. scharakteryzować jako "zamiar stałego pobytu". Nadto, trudno pominąć fakt, że córka faktycznie przebywała w tym czasie w P. u swoich dziadków. W międzyczasie toczyło się również postępowanie o ograniczenie matce władzy rodzicielskiej nad małoletnią E.. Wbrew twierdzeniom Starosty, data wszczęcia tego postępowania nie ma znaczenia dla niniejszego sporu o właściwość. Istotne jest bowiem miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go w pieczy zastępczej, a więc przed [...] sierpnia 2018 r.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając powyższe na uwadze, trudno przyjąć, by miejscem zamieszkania małoletniej E. D. przed umieszczeniem jej po raz pierwszy w pieczy zastępczej była R. znajdująca się w powiecie wejherowskim. Tam bowiem zarówno matka, jak i dziecko przebywali tylko do końca czerwca 2018 r. Następnie matka nie miała w istocie miejsca zamieszkania, zaś dziecko przebywało u dziadków w P. Na tej podstawie nie sposób również przyjąć, że miejscem zamieszkania dziecka był K., bądź też P. Przyjęcie miejsca zamieszkania dziecka w P. kłóciłoby się z treścią norm prawa cywilnego, z kolei ich zastosowanie nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym sprawy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w niniejszej sprawie nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka.

W tej sytuacji właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat ostatniego zameldowania E. D. na pobyt stały, zgodnie z art. 191 ust. 2 ustawy o systemie pieczy zastępczej. Powiatem tym jest Powiat Tatrzański, na terenie którego małoletnia ma miejsce pobytu stałego w P. przy ul. J. [...] od 29 listopada 2006 r. (dane z rejestru mieszkańców i rejestru PESEL – akta administracyjne)

Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 4 oraz art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.

-----------------------

2