Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge -Lissowska(spr.) Sędziowie sędzia NSA Wojciech Chróścielewski sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 214/08 w sprawie ze skargi J.S. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa w przedmiocie realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz J.S. kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2009 r. sygn. akt I SAB/Wa 214/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J.S. na bezczynność Ministra Skarbu Państwa. J.S. domagała się zobowiązania Ministra do niezwłocznego wpisania jej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, które to prawa potwierdzała decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r., sprostowana postanowieniem Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] października 2006 r. oraz podjęcia czynności zmierzających do wypłaty rekompensaty i wskazania pracownika winnego niezalatwienia sprawy w terminie.

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd wyjaśnił:

W sprawie jest bezsporne, że J.S. jako uprawniona do rekompensaty prawo swoje częściowo zrealizowała, nabywając od Skarbu Państwa [...] marca 1988 r. własność lokalu mieszkalnego, zatem co do pozostałej części powinna uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty decyzją właściwego wojewody, wydaną na wniosek złożony w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), a konieczność złożenia takiego wniosku potwierdza art. 6 ust. 3 tej ustawy. Dopiero ostateczna decyzja wydana w ww. trybie stanowi podstawę wpisu do rejestru wojewódzkiego, a następnie centralnego, prowadzonego przez właściwego ministra. Bezsporne jest, że J.S. nie złożyła takiego wniosku, prawidłowo Minister Skarbu Państwa zakwestionował wpis dokonany przez Wojewodę Podkarpackiego na decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. orzekającej o ustaleniu wartości mienia pozostawionego za granicą, gdyż ww. regulacje ustawowe nie upoważniały Wojewody do takiego działania. Stosownie do przepisów tej ustawy Minister nie zamieścił danych skarżącej w rejestrze, natomiast poinformował jej pełnomocnika o przyczynach takiego postępowania i pouczył jakie działania należy podjąć celem realizacji pozostałej części uprawnienia do rekompensaty. Nie można zatem zarzucić Ministrowi bezczynności w sprawie. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem skargi, że decyzja Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r. stanowi podstawę do ujawnienia danych w rejestrze, gdyż może to mieć miejsce tylko co do osób, które w ogóle nie zrealizowały prawa do rekompensaty, jak też z zarzutem, że Minister Skarbu Państwa nie ma prawa do kontroli i podważania prawidłowości wpisów w rejestrze wojewódzkim. Art. 17 ust. 1 ww. ustawy uprawnia Ministra do takiego działania, ma on bowiem obowiązek kontroli by wypłata świadczenia nastąpiła zgodnie z prawem.

Reprezentowana przez radcę prawnego, J.S. wniosła skargę kasacyjną od tego wyroku domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ w związku z art. 145 § 2 ustawy P.p.s.a., polegające na oddaleniu skargi i pominięciu przez Sąd naruszenia przez Ministra Skarbu Państwa art. 8, art. 12 § 1 i § 2, art. 35 § 1 i § 2 K.p.a. oraz art. 7 ust. 3 i ust. 4, art. 17 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) poprzez brak niezwłocznego wpisania skarżącej do rejestru centralnego osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty oraz poprzez brak wypłaty J.S. rekompensaty,

2) art. 151 ustawy P.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi, gdy skargę należało uwzględnić.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wojewódzki Sąd naruszył zasadę domniemania zgodnie z prawem decyzji ostatecznej, pozostającej w obrocie prawnym, a skarżąca działając w zaufaniu do organów administracji i zapadłych decyzji oczekiwała wypłaty rekompensaty, jako do niej uprawniona, które to prawo potwierdziła ostateczna decyzja z 2[...] stycznia 2004 r. Na jej podstawie jej dane zostały wpisane do rejestru wojewódzkiego i przekazane do umieszczenia w rejestrze centralnym, zaś wbrew ocenie Wojewódzkiego Sądu dot. art. 19 ust. 7 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. cyt. w podstawach skargi, rola Ministra Skarbu Państwa została ograniczona do przekaźnika danych osób do rekompensaty, a nie do kontroli prawidłowości ostatecznej decyzji w tym przedmiocie. Błędne jest też stanowisko Sądu co do konieczności złożenia przez skarżącą wniosku na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy, gdyż jest ona już na kolejnym etapie realizacji swego prawa, wobec tego, że organy nie wzruszyły zapadłych w sprawie rozstrzygnięć. Dlatego zasadny jest zarzut bezczynności Ministra, który nie dokonał wpisu uprawnień skarżącej do rejestru.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę kasacyjną należało uwzględnić.

Przedmiotem skargi J.S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie była bezczynność Ministra Skarbu Państwa, który, jej zdaniem, nie dokonał wpisania skarżącej do centralnego rejestru osób, którym przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Domaganie się przez J.S. od Ministra tego wpisu opierała ona o decyzję Prezydenta Miasta Rzeszowa z dnia [...] stycznia 2004 r., którą ustalona została na jej rzecz wartość mienia nieruchomego pozostawionego poza granicami Państwa Polskiego, jako różnica pomiędzy wartością pozostawionej nieruchomości, a kwotą zaliczoną na poczet nabycia lokalu mieszkalnego od Skarbu Państwa [...] marca 1988 r. Oddalając skargę na bezczynność Ministra, Wojewódzki Sąd stwierdził, iż w świetle ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 16,9, poz. 1418 ze zm.), dalej "ustawa o rekompensatach", J.S., jako osoba, która częściowo zrealizowała już prawo do rekompensaty, powinna wystąpić z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy, czego bezspornie nie uczyniła, a nadto, że Minister Skarbu Państwa jest uprawniony do kontroli prawidłowości wpisów do wojewódzkich rejestrów osób uprawnionych do rekompensaty. Z taką oceną sprawy przez Wojewódzki Sąd nie można się zgodzić.

Skarga na bezczynność organów służy, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej "P.p.s.a.", w sprawach wymienionych w pkt 1-4 § 2 art. 3 i rolą Wojewódzkiego Sądu było dokonanie oceny czy w stanie sprawy Minister Skarbu jest bezczynny, czy też nie. Wojewódzki Sad natomiast zajął się w przeważającej mierze kwestiami wykraczającymi poza przedmiot rozpoznania.

Przyznać trzeba, że ustawa o rekompensatach nie zawiera jasności co do trybu postępowania jeśli idzie o osoby, które już uzyskały potwierdzenia prawa do rekompensaty i je zrealizowały przed dniem jej wejścia w życie. O ile bowiem co do osób, które chcą ubiegać się o potwierdzenie prawa do rekompensaty (art. 5 ust. 1) lub które dokumenty potwierdzające posiadają, ale prawa nie zrealizowały (art. 7 ust. 3) jest jasny, o tyle, gdy idzie o osoby znajdujące się w sytuacji skarżącej, tj. posiadające potwierdzenie i częściową realizację prawa (art. 6 ust. 3) jasności takiej nie ma. Wydaje się bowiem prawidłowa interpretacja przepisów ustawy dotycząca art. 6 ust. 3 i art. 7 ust. 3 zaprezentowana przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23.10.2009 r. sygn. akt I OSK 60/09, J.S. należy zatem sytuować w normie art. 6 ust. 3. Jednak należy wziąć pod uwagę, że legitymuje się ona ostateczną decyzją administracyjną, wydaną na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów, potwierdzającą jej prawo do rekompensaty i ustalającą wysokość tego prawa, mało tego również wpisem do rejestru wojewódzkiego osób uprawnionych do rekompensaty. Z jej punktu widzenia słuszne jest domaganie się realizacji uprawnień wynikających z ostatecznej decyzji administracyjnej, w tym stosownego wpisu do centralnego rejestru. Ustawa o rekompensatach wprowadzająca unormowanie art. 6 ust. 3 powinna była przewidzieć jak należy odnieść się do ostatecznych rozstrzygnięć potwierdzających prawo do rekompensaty już częściowo zrealizowanej. Należy uznać, że jej art. 20 i art. 7 ust. 3a zawiera odpowiedź jak należy postępować z takimi rozstrzygnięciami. W przeciwnym bowiem wypadku osoby, o których mowa w art. 6 ust. 3, które postąpiłyby zgodnie z art. 5 ust. 1 legitymowałyby się dwoma ostatecznymi orzeczeniami w tym samym przedmiocie.

Rozpoznając skargę J.S. na bezczynność, Wojewódzki Sąd powinien być zwrócić uwagę na ww. aspekt sprawy, gdyż inaczej sprawa rekompensaty skarżącej nie będzie mogła być w ogóle załatwiona Skoro bowiem na podstawie ostatecznej decyzji, którą legitymuje się skarżąca, nie może ona zostać wpisana do rejestru, a konieczna jest nowa decyzja, wydana na podstawie ustawy o rekompensatach, a takie stanowisko prezentuje i organ i Wojewódzki Sąd, to należy podjąć stosowne czynności co do decyzji, z której na dzień dzisiejszy prawa J.S. wynikają.

Wojewódzki Sąd rozpatrując skargę na bezczynność organu w sprawie wpisu do rejestru centralnego przesądził natomiast, że J.S. nie złożyła w terminie wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy o rekompensatach i uznał, że jest to fakt bezsporny, do czego nie miał prawa w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przesłanki z art. 5 ust. 1 nie należą do przedmiotu postępowania o bezczynność w sprawie wpisu do rejestru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął się również uprawnieniem Ministra Skarbu Państwa do kontroli wpisów dokonywanych przez wojewodów do rejestrów przez nich prowadzonych. Jak wynika z art. 19 ust. 1 wojewoda dokonuje wpisów dotyczących decyzji lub zaświadczeń wydanych na podstawie ustawy o rekompensatach lub odrębnych przepisów, zatem ostatecznych aktów administracyjnych. Kontrola wpisów takich aktów i odmowa ich umieszczenia w rejestrze centralnym przez Ministra, tak jak to przedstawił Sąd, kwestionowałby ostateczność tych aktów w trybie do tego niedopuszczalnym, gdyż nie przewidzianymi w kpa. Ten aspekt sprawy również wykracza poza ramy postępowania o bezczynność.

Z powyższych względów Naczelny Sad Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a.