Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz (spr.), Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska, Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur, po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.M. i G.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1328/15 w sprawie ze skargi J.M. i G.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] czerwca 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza solidarnie od J.M. i G.K. na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 120 (słownie: sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt: I SA/Wa 1328/15 oddalił skargę J.M. i G.K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] czerwca 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Wojewoda Śląski decyzją z dnia [..] kwietnia 2015 r., znak: [..] odmówił J.M. i G.K. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, w L. przy ul. [..], stwierdzając brak dokumentów potwierdzających pozostawienie nieruchomości na byłym terytorium RP, a także nieprzedstawienie dowodów z oświadczeń co najmniej dwóch świadków, które mogłyby potwierdzać pozostawienie nieruchomości na byłym terytorium kraju z przyczyn związanych z wojną.

Po rozpatrzeniu odwołania J.M. i G.K., w którym zarzucono naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a., Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [..] czerwca 2015 r., znak: [..] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [..] kwietnia 2015 r., działając w oparciu o przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j: Dz.U. z 2014 r., poz. 1090) - tzw. "ustawy zabużańskiej".

W uzasadnieniu Minister wskazał, że organ I instancji rozpoznając wniosek wezwał strony do uzupełnienia braków formalnych i złożenia dokumentów określonych w art. 6 ust. 6 ustawy zabużańskiej, świadczących o przysługującym prawie własności oraz o pozostawieniu nieruchomości poza obecnym obszarem Państwa Polskiego, a także wystąpił za pośrednictwem Konsula Generalnego w L. Archiwum Państwowego Obwodu L. oraz do Archiwum Akt Nowych w Warszawie celem pozyskania dokumentów dotyczących opuszczenia byłego terytorium RP i pozostawienia nieruchomości przez M.K. (K.-S.). W wyniku podjętych działań nie zostały odnalezione dokumenty potwierdzające prawo własności przysługujące M.K. do nieruchomości.

Organ podkreślił, że prawo do rekompensaty na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.) oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić, a także posiada obywatelstwo polskie. Tymczasem strony nie udowodniły podstawowej przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty - legitymowania się prawem własności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. W aktach sprawy brak jest bowiem jakiegokolwiek wiarygodnego dowodu świadczącego o tym, że M.K. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości pozostawionej.

Minister podzielił stanowisko organu I instancji, że z treści opisu mienia pozostawionego z dnia [..] października 1945 r. nie wynika, iż M.K. przysługiwał tytuł własności do opisanej w tym dokumencie nieruchomości, ponieważ została w nim ona określona jako osoba zgłaszająca do oszacowania przedmiotową nieruchomość, nie zaś jako jej właściciel. Minister podkreślił, że w niniejszej sprawie brak jest dowodów wskazujących na M.K. jako właścicielkę, natomiast szereg dowodów wskazuje na to, iż tytuł własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwał innym osobom. W opisie mienia pozostawionego z dnia [..] października 1945 r. wskazano, że M.K. zamieszkiwała w L. przy ul. [..], której to nieruchomości (kamienicy lub mieszkania) nie zgłosiła do oszacowania, a zatem nie stanowiła jej własności. W ocenie organu odwoławczego mało prawdopodobna jest sytuacja, w której osoba posiadając na własność 10 mieszkań w tym samym mieście, mieszka jednak w lokalu należącym do osoby trzeciej. Z kolei biorąc pod uwagę treść testamentu T.S. oraz dekretu dziedzictwa z dnia [..] marca 1925 r., organ II instancji stwierdził, iż po śmierci T.S., która zmarła [..] maja 1925 r., własność przedmiotowej nieruchomości przeszła na H.S. oraz I.S., natomiast H.K. (matka M.K.) miała jedynie otrzymać od nowych właścicieli równowartość 1/5 części przedmiotowej nieruchomości. H.S. oraz I.S. nie mogli sprzedać ani obciążyć przedmiotowej nieruchomości za życia T.P.D. oraz J.B.. Jak wskazują zaś wpisy w Księdze pogrzebów Cmentarza [..] w L. dotyczących pochówku członków rodziny F., T.D. zmarła w roku 1932, natomiast J.B. w 1944 r. Minister wyjaśnił, że kolejnym dowodem świadczącym o przysługiwaniu prawa własności innym osobom jest uchwała Sądu Grodzkiego Miejskiego w L. z dnia [..] lutego 1935 r. Dokument ten potwierdza, iż to H.S. oraz I.S. byli właścicielami nieruchomości położonej w L. przy ul. [..], woj. [..]. Ponadto Minister zauważył, że w piśmie stron z dnia 20 listopada 2014 r. wyjaśniono, iż rodzina F. miała zrzec się praw do przedmiotowej kamienicy na rzecz M.K., jednak "wojna uniemożliwiła babci J.M. oraz G.K. zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej". Zatem gdyby nawet przyjąć za wiarygodną niczym nie udokumentowaną okoliczność, iż właściciele nieruchomości mieli zamiar przekazać na rzecz M.K. przedmiotową nieruchomość pozostawioną, to zamiar ten, jak przyznają same strony, nie został zrealizowany.

Minister Skarbu Państwa zauważył, że skoro ustawodawca zadecydował, jakie dowody należy przedłożyć, aby ubiegać się o prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, nie można czynić zarzutu organowi I instancji, że wymaga, aby strona udowodniła stosownymi dokumentami fakt legitymowania się prawem własności nieruchomości położonych na tzw. kresach wschodnich oraz opuszczenia tych terenów, czy też żeby przedłożyła złożone w określonej formie (pod rygorem odpowiedzialności karnej i przed odpowiednim organem) oświadczenia świadków, którzy nie byli osobami bliskimi właściciela pozostawionej nieruchomości lub jego spadkobiercy oraz zamieszkiwali w miejscowości położenia mienia bądź w miejscowości sąsiedniej. Takie wymogi przewidują bowiem przepisy prawa - art. 6 ust. 1 pkt 1, ust. 4 pkt 1-3 i ust. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r., którymi organ I instancji jest związany.

Minister stwierdził również, że z uwagi na rozbieżności występujące w zgromadzonych dokumentach (takich jak figurowanie w dokumentach przechowywanych przez archiwum w L. O.B. de E. jako właścicielki przedmiotowej nieruchomości według stanu na 1936 r., pomimo że osoba ta zmarła [..] marca 1928 r.) nie można wykluczyć, że stan prawny przedmiotowej nieruchomości pozostawionej do wybuchu drugiej wojny światowej nie został uregulowany. Jednak przyjęcie takiego stanowiska również oznacza, iż M.K. (nie będącej spadkobiercą T.S.) nie przysługiwał tytuł własności w odniesieniu do nieruchomości położonej w L. przy ul. [..].

Na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [..] czerwca 2015 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli J.M. i G.K., zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisów art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. - polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu przez Ministra zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonanie jego oceny w sposób dowolny, wybiórczy, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego, jak również zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść strony skarżącej oraz przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Śląskiego z [..] kwietnia 2015 r., w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i potwierdzenie skarżącym prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez M.K. w L. przy ul. [..]. Zarzucono również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, poprzez jego niezastosowanie na skutek wadliwego przyjęcia, że M.K. nie przysługiwało prawo własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [..], co doprowadziło w następstwie do odmowy uchylenia przez Ministra Skarbu Państwa decyzji Wojewody Śląskiego z [..] kwietnia 2015 r., podczas gdy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w sposób jednoznaczny zaświadcza, że właścicielem nieruchomości była M.K., co powinno prowadzić do uznania spełnienia przesłanek do potwierdzenia prawa do rekompensaty w rozumieniu przepisów ww. ustawy.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę przyznał, że postępowanie dowodowe nie wykazało, aby M.K. była właścicielką zabudowanej budynkiem mieszkalnym nieruchomości położonej w L. przy ul. [..]. Ani przedstawione przez stronę dowody, ani dowody pozyskane przez organ nie potwierdziły posiadania przez M.K. tytułu własności. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Archiwum Państwowego Obwodu L. z dnia [..] czerwca 2014 r. właścicielem spornej nieruchomości była w 1929 r. O.B., następnie w 1930 r. jako właściciel figurowała T.P.D., a w 1936 r. właścicielem był B. (B.) de E. A. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom skargi organ I instancji dołożył właściwej staranności w zakresie pozyskania dowodów, które mogłyby świadczyć o przysługiwaniu M.K. tytułu własności do pozostawionego mienia, nie poprzestając jedynie na dokumentach przedstawionych przez skarżących, ale także zwracał się dwukrotnie do Konsulatu Generalnego w L. (pisma z dnia 10 stycznia 2014 r. i z dnia 13 maja 2014 r.) oraz do Archiwum Akt Nowych w Warszawie o pozyskanie dokumentów, z których wynikałyby prawa właścicielskie M.K. Również w tej kwestii zwracał się do pełnomocnika skarżących (wezwanie z dnia 19 września 2013 r. do uzupełnienia braków formalnych wniosku, pismo z dnia 21 października 2014 r.). Z wyżej omówionych dowodów nie wynikało, aby właścicielką była M.K. Nie wynikało to także z opisu minia pozostawionego z dnia [..] października 1945 r. M.K. w dokumencie tym nawet nie wspomina, że opuszczone mienie stanowiło jej własność, a przeczy temu dokumentacja archiwalna nadesłana z Archiwum z L.

Organy wskazały także i poddały analizie dekret dziedzictwa z dnia [..] marca 1925 r. sporządzony w Sądzie Powiatowym w L., z którego wynika, że M.K. nie należała do kręgu spadkobierców po T.S. Spadkobiercy po objęciu spadku mieli jedynie wypłacić H.K. - matce M.K. 1/5 równowartości nieruchomości. Zdaniem Sądu I instancji miała więc ona jedynie roszczenie o zapłatę. Z kolei jak wynika z pisma pełnomocnika skarżących z dnia 20 listopada 2014 r. (str. 2 pisma) rodzina F. zrzekła się praw do kamienicy na rzecz babci skarżących (tj. M.K.), jednakże wojna uniemożliwiła jej zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej. Tym samy Sąd stwierdził, że organy prawidłowo uznały, kierując się zasadami doświadczenia życiowego, iż jednostronne oświadczenie M.K. z dnia [..] grudnia 1975 r., które nie zawiera informacji o przedłożeniu wraz z tym oświadczeniem innych dokumentów świadczących o przysługującym jej prawie własności, nie zasługuje na wiarę.

Odnosząc się do zarzutu jakoby Minister Skarbu Państwa pominął przy dokonywaniu oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [..] października 2013 r. o umorzeniu postępowania w części dotyczącej M.W. oraz zawierającej stwierdzenie, że właścicielem nieruchomości w L. przy ul. [..] była M.K., Sąd wskazał, że stwierdzenie zawarte w tej decyzji odnośnie do przysługującego M.K. prawa własności niepoprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, nie mającym potwierdzenia w zebranych dokumentach nie stanowi dowodu na okoliczność tytułu własności do nieruchomości położonej w L. Przedmiotowa decyzja, na którą powołują się strony jest jedynie decyzją umarzającą postępowanie w części dotyczącej M.W. poprzez ustalenie, iż nie jest ona spadkobierczynią zmarłej M.K. Stwierdzenie zawarte w tej decyzji odnośnie do przysługującego M.K. prawa własności niepoprzedzone postępowaniem wyjaśniającym, niemającym potwierdzenia w zebranych dokumentach nie stanowi dowodu na okoliczność tytułu własności do nieruchomości położonej w L. Ponadto sam pełnomocnik skarżących stwierdził, że rodzina F. miała zrzec się praw do przedmiotowej kamienicy na rzecz M.K., jednak wojna uniemożliwiła babci J.M. oraz G.K. zalegalizowanie umowy i dokonanie zmian w księdze wieczystej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli J.M. i G.K. zaskarżając powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz zarzucając:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 w związku z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dowody złożone do akt sprawy w tym w szczególności urzędowy opis mienia sporządzony przed Pełnomocnikiem Rządu Tymczasowego w L. na gotowym formularzu pod nr [..], operat szacunkowy sporządzony przez biegłych rzeczoznawców przy udziale M.K. oraz R.F. oraz oświadczenie z dnia [..] grudnia 1975 r., nie są dowodami zaświadczającymi o prawie własności M.K. do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [..] w L., a tym samym skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty, podczas gdy powołane wyżej dokumenty stanowią potwierdzenie dla stanu prawnego nieruchomości w zakresie prawa własności przysługującego M.K.;

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 2 i 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez oddalenie skargi na decyzję organu II instancji i uznanie, że skarżący nie wykazali aby M.K. przysługiwało prawo własności spornej nieruchomości, a tym samym skarżącym nie przysługuje prawo do rekompensaty, pomimo że decyzja organu II instancji została wydana bez wyczerpującego rozważenia całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nadto jego ocena została dokonana w sposób dowolny i wybiórczy, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego, a wątpliwości pojawiające się w sprawie zostały zinterpretowane na niekorzyść strony skarżącej,

- art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zakresie, w jakim zarzut dotyczył nieuzasadnionego pominięcia oraz błędnej interpretacji twierdzeń pełnomocnika strony zawartych w piśmie z dnia 20 listopada 2014 r., zawierającego wyjaśnienia strony skarżącej w przedmiocie przekazania własności nieruchomości położonej przy ul. [..] M.K., a to poprzez uznanie, że przeniesienie własności nieruchomości na M.K. było nieskuteczne, podczas gdy wpis w księdze wieczystej ma charakter deklaratoryjny i potwierdza stan rzeczywisty, a brak tego rodzaju wpisu nie zaprzecza faktycznemu przejściu własności nieruchomości, a także nieskonfrontowanie ww. zarzutów ze stanowiskiem organu oraz zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono (odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa materialnego), że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie błędnie uznał, że postępowanie dowodowe nie wykazało, aby M.K. była właścicielką nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonym w L. przy ul. [..]. Organ administracyjny orzekający w sprawie błędnie stwierdził brak istnienia tego rodzaju dowodów, podczas gdy materiał dowodowy zebrany do akt sprawy wskazuje na prawo własności M.K. do spornej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, podzielając argumentację przedstawioną przez Sąd w uzasadnieniu wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.).

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy.

W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz naruszenie prawa materialnego. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.

W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113).

Przypomnieć należy, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116). Dla poprawności zarzutu sformułowanego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej konieczne jest wskazanie przepisów procedury sądowoadministracyjnej naruszonych przez sąd w powiązaniu z właściwymi przepisami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej. Podstawą skargi kasacyjnej może być m.in. "naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", nie chodzi tutaj jednak o wszelkie naruszenia przepisów proceduralnych, ale o naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów procedury sądowoadministracyjnej, uregulowanej przepisami p.p.s.a., co oczywiście może wiązać się z zarzutami naruszenia k.p.a. w sposób pośredni.

Ocena skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania uzależniona jest od wyszczególnienia przez wnoszącego skargę kasacyjną naruszonych - jego zdaniem - przepisów postępowania sądowego, a nie przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej. Przedmiotem zaskarżenia jest bowiem orzeczenie sądu, a nie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej. Działanie sądu administracyjnego podlega regulacji ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Z tego punktu widzenia istotne jest zatem, aby skarżący zawarł w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów, które mogły być i były stosowane przez Sąd I instancji w procesie orzekania. Rolą sądu administracyjnego, rozstrzygającego w granicach sprawy i na podstawie akt sprawy jest bowiem przeprowadzenie procesu kontroli działania organu administracji z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Proces ten obejmuje: kontrolę rekonstrukcji i zastosowania przez organy administracji publicznej norm proceduralnych określających prawne wymogi ustalania faktów, kontrolę sposobu prawnej kwalifikacji tych faktów, co odnosi się do materialnoprawnych podstaw rozstrzygnięcia administracyjnego, w tym kontroli ich wykładni i zastosowania przez pryzmat zaś przepisów ustaw procesowych określających prawne wymogi odnośnie do uzasadnienia decyzji administracyjnej, kontrolę konkretnego sposobu ustalenia w konkretnej sprawie faktycznych i prawnych podstaw rozstrzygnięcia (por. L. Leszczyński, Orzekanie przez sądy administracyjne a kontrola wykładni prawa, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" z 2010 r., nr 5-6, s. 267 i nast.).

Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przepisów postępowania wymaga uprawdopodobnienia istnienia związku przyczynowego między tym naruszeniem a treścią rozstrzygnięcia (por. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. 3, Warszawa 2008, s. 426), polegającego na tym, że gdyby do tego uchybienia nie doszło, to treść rozstrzygnięcia podjętego wyrokiem byłaby inna (por. B. Gruszczyński (w:) B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 387).

W skardze kasacyjnej w ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w pierwszej kolejności wskazano na uchybienie przepisom art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Zauważyć należy, że przepis art. 1 p.p.s.a. wskazujący na zakres przedmiotowy zastosowania ustawy, nie został podzielony na mniejsze jednostki redakcyjne. Wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest natomiast spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (por. wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2008 r., II FSK 557/07; Lex nr 422065; wyrok NSA z dnia 7 marca 2014 r., II GSK 2019/12, LEX nr 1495144; wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2013 r., II OSK 552/12, LEX nr 13562450; wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2013 r., II GSK 1573/12, LEX nr 1354882; wyrok NSA z dnia 27 marca 2012 r., II GSK 218/11, LEX nr 1244607; wyrok NSA z dnia 8 marca 2012 r., II OSK 2496/10, LEX nr 1145608; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2012 r., II OSK 2232/10, LEX nr 1138117). Można przypuszczać, że skarżący kasacyjnie powołując przepis art. 1 § 1 i 2 omyłkowo wskazał regulację ustawy p.p.s.a. zamiast ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych powyżej regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych jest o tyle istotne, że zakres kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego wyznaczają sformułowane przez skarżącego zarzuty, oparte na ustawowych podstawach i uzasadnione w treści skargi kasacyjnej. Z tych względów, skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym, obwarowanym m.in. przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 p.p.s.a.).

Niedokładność w sporządzeniu skargi kasacyjnej nie mogła prowadzić do rozpoznania zarzutu "naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a.", chociaż Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze pogląd wyrażony w uchwale pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 sprowadzający się do stanowiska, że zgodnie z zasadą falsa demonstratio non nocet, nie ma przeszkód, dla których Naczelny Sąd Administracyjny nie mógłby samodzielnie zidentyfikować zarzutu naruszenia prawa przez Sąd I instancji w sytuacji, gdy uzasadnienie skargi kasacyjnej zawiera wskazanie sposobu rozumienia zarzutu pozwalające na jego merytoryczne rozpoznanie. W realiach niniejszej sprawy nie było podstaw do rekonstrukcji tego zarzutu w oparciu o treść zawartą w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Na uznanie nie zasługiwał także zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Przepis ten jest tzw. przepisem wynikowym, mającym zastosowanie w razie zajścia wskazanych w nim okoliczności, a więc stwierdzenia przez Sąd I instancji naruszenia przepisów postępowania, o istotnym wpływie na wynik sprawy, pozwalającego na uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub w części. Generalnie reguluje on formę rozstrzygnięć w przypadkach pozwalających na uwzględnienie skargi. Przede wszystkim przepis ten nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia Sądu I instancji, którym oddalono skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Ponadto przepis ten nie może także, co do zasady, stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. należy powiązać z innymi przepisami postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Tymczasem w skardze kasacyjnej powiązano zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. z zarzutem naruszenia przepisów art. 2 i 3 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.: Dz.U. z 2014 r., poz. 1090), tj. przepisów zawierających normy prawa materialnego, co w konsekwencji czyniło nieskutecznym w tym zakresie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Wprawdzie zarzut naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. powiązano następnie również z zarzutem naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., jednakże tak skonstruowany zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. mógłby osiągnąć skutek wtedy, gdyby Sąd I instancji uchylił decyzję w wyniku uwzględnienia skargi, mimo braku naruszeń przez organ przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy, czyli w przypadku zastosowania przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. wbrew dyspozycji normy prawnej w nim zawartej. W realiach niniejszej sprawy Sąd I instancji nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. trafnie nie znajdując ku temu podstaw. Wskazać należy, że działanie organu zostało przez Sąd I instancji poddane skrupulatnej kontroli pod kątem naruszenia wskazanych przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. i w odniesieniu do argumentów podnoszonych w skardze, a prowadzącej do prawidłowego stwierdzenia, że postępowanie dowodowe było wnikliwe, obejmowało ocenę całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie i nie wykazało, aby M.K. była właścicielką zabudowanej nieruchomości położnej w L. przy ul. [..].

Nie mógł być również uwzględniony zarzut naruszenia "art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a." w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na całkowitym braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionego przez skarżącego w skardze zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. w zakresie, w jakim zarzut dotyczył nieuzasadnionego pominięcia oraz błędnej interpretacji twierdzeń pełnomocnika strony zawartych w piśmie z dnia 20 listopada 2014 r.

W kontekście przedstawionego wyżej zarzutu skargi kasacyjnej należy podkreślić, że w orzecznictwie NSA wielokrotnie sygnalizowano, że przepis art. 3 p.p.s.a. wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji i żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 cyt. ustawy nie odnosi się, przynajmniej wprost, do obowiązku sądu administracyjnego w zakresie sposobu procedowania przed tym sądem (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r., I OSK 266/08, LEX nr 490087). Jednakże mimo, że art. 3 § 1 p.p.s.a. ma zasadniczo charakter ustrojowo-procesowy i bezpośrednio nie podpada wprost pod żadną z dwóch podstaw kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., to jednak z uwagi na fakt, że w wyniku działania danego organu w oparciu o przepisy prawa ustrojowego mogą powstać, ustać lub przekształcić się stosunki prawne, uprawnione jest przyjęcie, że zarzuty naruszenia przepisów ustrojowych mogą być powołane w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 30 maja 2012 r., I GSK 748/11, LEX nr 12439680), o ile zarzut naruszenia art. 3 p.p.s.a. powiązany jest z innymi przepisami procesowymi (por. postanowienie NSA z dnia 9 grudnia 2009 r., II OSK 1375/09, LEX nr 582850, wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., I FSK 277/07, LEX nr 481336; wyrok NSA z dnia 11 maja 2012 r., I OSK 70/12, LEX nr 1166069).

Zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. został przez autora skargi kasacyjnej powiązany w pierwszej kolejności z zarzutem naruszenia "art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a.", co w związku z wyżej wskazaną nieskutecznością zarzutu naruszenia "art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a.", czyniło również w tym zakresie nieskutecznym zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a.

Zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. został w skardze kasacyjnej powiązany również z zarzutem naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.

Również tak skonstruowany zarzut nie mógł osiągnąć skutku zamierzonego przez strony skarżące kasacyjnie. Należy bowiem podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, LEX nr 552012; wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto uchybienie to musi uniemożliwiać kontrolę kasacyjną zaskarżonego wyroku. Za pomocą zarzutu naruszenia powyższego przepisu nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz rozpoznał sprawę sądowoadministracyjną zgodnie z jego kontrolnymi kompetencjami. Z wywodów Sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze, a zatem konstrukcja uzasadnienia wskazuje, że zaskarżony wyrok poddaje się kontroli sądowoadministracyjnej. Podnoszone w ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie tego przepisu przez sąd tylko wówczas może zostać uwzględnione przez Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli zawarta w uzasadnieniu relacja jest niepełna, niejasna, niespójna lub zawierająca innego rodzaju wadę, która nie pozwala na dokonanie kontroli kasacyjnej (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2012 r., I FSK 1696/11; z dnia 16 sierpnia 2012 r., II GSK 285/12; z dnia 19 grudnia 2013 r., II GSK 2321/13). Sąd I instancji odniósł się do treści pisma pełnomocnika skarżących z dnia 20 listopada 2014 r. wyjaśniając, że w kontekście dokumentacji sprawy, z której nie wynika prawo własności M.K. do przedmiotowej nieruchomości, oświadczenie M.K. zawarte w piśmie z dnia [..] grudnia 1975 r. o przysługującym jej prawie własności oraz stanowisko skarżących o tym, że wojna uniemożliwiła M.K. zalegalizowanie umowy z rodziną F. i dokonanie zmian w księdze wieczystej – są niewystarczające dla przyjęcia, że M.K. przysługiwało prawo własności przedmiotowej nieruchomości. Jak wyżej już wskazano, w ramach zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować stanowiska Sądu w zakresie oceny przyjętego przez ten Sąd stanu faktycznego sprawy.

Niezasadny okazał się również zarzut naruszenia prawa materialnego.

Naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch postaciach: jako błędna wykładnia albo jako niewłaściwe zastosowanie określonego przepisu prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2013 r., II GSK 717/12, LEX nr 1408530; wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I GSK 934/12, LEX nr 1372091).

Błędnej wykładni przepisów art. 2 i art. 3 w związku z art. 6 ust. 1 i 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej strony skarżące kasacyjnie upatrują w wadliwym przyjęciu, że wskazane w skardze kasacyjnej dowody znajdujące się w aktach sprawy nie są dowodami poświadczającymi prawo własności M.K. do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [..] w L.

W kontekście tak skonstruowanego zarzutu błędnej wykładni prawa materialnego należy wskazać, że podnosząc zarzut błędnej wykładni wskazanych wyżej przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej strona skarżąca kasacyjnie nie tylko nie wykazała, na czym polega błędne rozumienie tych przepisów przez Sąd I instancji, ani też jaka powinna być prawidłowa wykładnia, lecz w ogóle nie odniosła się do kwestii ich określonego rozumienia. Ponadto strona skarżąca kasacyjnie zarzucając wadliwe przyjęcie, że wskazane w skardze kasacyjnej dowody znajdujące się w aktach sprawy nie są dowodami poświadczającymi prawo własności M.K. do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym przy ul. [..] w L., kwestionuje w istocie ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy i jego ocenę.

W związku z tym należy podkreślić, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania, zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Co do zasady nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego (również w wyniku jego błędnej wykładni), o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1171/12, LEX nr 1298298). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd I instancji nie może nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (zob. wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2013 r., I OSK 2747/12, LEX nr 1269660; wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2327/11, LEX nr 1340137). Ocena zarzutu prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie konkretnego stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2013 r., II GSK 2328/11, LEX nr 1340138; wyrok NSA z dnia 14 lutego 2013 r., II GSK 2173/11, LEX nr 1358369). Jeżeli skarżący uważa, że ustalenia faktyczne są błędne, to zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie jest co najmniej przedwczesny. Zarzut naruszenia prawa materialnego nie może opierać się na wadliwym (kwestionowanym przez stronę) ustaleniu faktu (zob. wyrok NSA z dnia 13 marca 2013 r., II GSK 2391/11, LEX nr 1296051). Błędne zastosowanie (bądź niezastosowanie) norm prawa materialnego odkodowanych w procesie wykładni z przepisów prawnych zawierających te normy zasadniczo każdorazowo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też szerzej - dowiedzenia ich wadliwości. Gdy skarżący nie podważa skutecznie okoliczności faktycznych sprawy zarzuty niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w wyniku jego błędnej wykładni są zarzutami bezpodstawnymi (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., I FSK 1092/12, LEX nr 1372071; wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2010 r., II FSK 1506/09, LEX nr 745674; wyroki NSA: z dnia 11 października 2012 r., I FSK 1972/11; z dnia 3 listopada 2011 r., I FSK 2071/09). Skoro strona skarżąca kasacyjnie w ramach podstaw kasacyjnych nie podważyła skutecznie okoliczności faktycznych sprawy, a ze skargi kasacyjnej wynika, że okoliczności te kwestionuje w ramach zarzutów naruszenia prawa materialnego, to w konsekwencji podniesiony zarzut naruszenia prawa materialnego jest zarzutem bezpodstawnym.

Dodatkowo zauważyć należy, że także w przypadku zarzutu naruszenia prawa materialnego autor skargi kasacyjnej nie dopełnił staranności w zakresie dokładnego wskazania przepisu, który uznał za błędnie przez Sąd zrozumiany. Wskazany przepis art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej podzielony jest na dwa punkty, w tym punkt pierwszy na trzy litery. Podobnie art. 6 ust. 1 i ust. 5 cyt. ustawy niezależnie od tego, że zawiera unormowania z zakresu postępowania administracyjnego, a nie normy materialnoprawne, to w zakresie ust. 1 podzielony jest na 5 punktów, a w zakresie ust. 5 tego przepisu na dwa punkty.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 204 pkt 1 p.p.s.a.