Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędziowie: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński Protokolant sekretarz sądowy Joanna Ołdakowska po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 kwietnia 2017 r. sygn. akt II SA/Po 74/17 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy prawa do świadczenia alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 74/17, oddalił skargę J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] grudnia 2016 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy prawa do świadczenia alimentacyjnego.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

J. G. – w dniu 4 grudnia 2015 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę W. G.

Burmistrz Miasta Turku decyzją z dnia [...] grudnia 2015r. przyznał prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę W. G., ur. 26 października 1998 r. – od dnia 1 grudnia 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. w wysokości 400 zł miesięcznie.

Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Burmistrz Miasta Turku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5, art. 147, art. 149 § 1 i 2 oraz art. 150 § 1 K.p.a. w zw. z art. 9 ust. 1 i ust. 2, art. 19 ust. 1, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), mając na uwadze fakt, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję dnia [...] grudnia 2015 r., wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 grudnia 2015 do 30 września 2016.

Decyzją z dnia [...] października 2016 r. Burmistrz Miasta Turku, na podstawie art. 9 ust. 2 ust. 4a, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz. 169 ze zm.), uchylił od dnia 1 grudnia 2015 r. w/w decyzję z dnia 14 grudnia 2015 r. przyznającą prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ze względu na niezgłoszenie przez J. G. dochodu uzyskanego w firmie [...] od dnia 17 października 2015r.

W uzasadnieniu organ podał, że dnia 29 sierpnia 2016 r. J. G. składając wniosek o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę W. na nowy okres świadczeniowy 2016/2017, dostarczyła do organu – oprócz zaświadczenia o zatrudnieniu na umowę o pracę w firmie [...] Spółka z o.o. – zaświadczenie z firmy [...] Spółka z o.o. o świadczeniu usług w 2015 r., na podstawie umowy zlecenia od dnia 17 października 2015 r. do nadal.

Organ podał, że łączny dochód wnioskodawczyni, po przeliczeniu na jednego członka dwuosobowej rodziny, wynosi 825,86 zł miesięcznie, a zatem przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia z funduszu wynoszące 725 zł. Tym samym wniosek złożony przez J. G. powinien być rozpatrzony odmownie.

Od powyższej decyzji J. G. złożyła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie, zarzucając jej naruszenie art. 9 ust. 4a w związku z art. 2 pkt 18 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, polegające na błędnym wyliczeniu dochodu rodziny, poprzez uznanie, że wynagrodzenie w kwocie 305,05 zł za miesiąc listopad 2015 roku jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 2 pkt 18 tej ustawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję .

Organ wskazał, że z niekwestionowanych ustaleń wynika, iż skarżąca była zatrudniona w 2015 r. w następujących okresach: od 15 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r., od 15 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015r. i od 17 października 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., a wynagrodzenie za miesiąc listopad 2015 r. wyniosło 305,05 zł netto. Podano, że z zaświadczenia z 8 września 2016 r. wystawionego przez firmę [...] Sp. z o.o. wynika, że J. G. od dnia 1 sierpnia 2016r. do nadal świadczy usługi. W dniu 12 września 2016 r. do organu I instancji dostarczono kopię PIT- 11 za 2014 rok z firmy [...] Sp. z o.o. oraz [...] Spółka z o.o.

Kolegium podało, że miesięczny dochód rodziny w 2014 r. w przeliczeniu na osobę to 1.346,84 zł na 2 osoby. Do tak obliczonego dochodu należało doliczyć nowo uzyskany dochód przez J. G. w 2015 r. z tytułu umowy zlecenia w firmie [...] Sp. z o. o. za pierwszy pełen przepracowany miesiąc, tj. listopad 2015 r, w wysokości 305,05 zł – zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. SKO wskazało, że po doliczeniu w/w dochodu, dochód, miesięczny rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 825,94 zł (1.346,84 zł + 305,05 zł: 2 osoby) i tym samym przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. 725,00 zł uprawniające do otrzymywania przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Organ zaznaczył, że ustawodawca zastrzegł, iż świadczenie z funduszu alimentacyjnego przysługuje jedynie wnioskodawcom, którzy nie osiągają dochodu wyższego niż opisany w unormowaniu art. 9 ust. 2 ustawy z 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przekroczenie przedmiotowego kryterium oznacza, iż organ nie może uwzględnić wniosku strony bez względu na wielkość tego przekroczenia czy też inne, towarzyszące sprawie okoliczności, takie jak chociażby sytuacja rodzinna strony.

SKO podało, że w niniejszej sprawie z dokumentów bezspornie wynika, iż skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umowy zlecenia od dnia 17 października 2015r., a zatem należało uwzględnić dochód osiągnięty za miesiąc listopad 2015 r. Wobec tego Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo i zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów uwzględnił poszczególne źródła dochodu. Z powodu przekroczenia dochodu powyżej ustawowego kryterium dochodowego skarżącej nie przysługuje prawo do wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Na powyższą decyzję J. G. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

Powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Po 74/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę.

Sąd wskazał, że regulacje art. 9 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów rozróżniają sytuacje uzyskania dochodu przez członka rodziny, gdy następuje to w roku poprzedzającym okres świadczeniowy oraz po roku poprzedzającym okres świadczeniowy. Podano, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 stycznia 2014 r., I OSK 2094/13 wskazał, że zestawienie treści art. 9 ust. 4a z ustawowymi definicjami pojęć "dochód rodziny" i "dochód członka rodziny" prowadzi do wniosku, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku poprzedzającym okres świadczeniowy, przeciętny miesięczny dochód osiągnięty przez niego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy należy powiększyć o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty. Ustalając natomiast wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, trzeba ustalić dochód każdego z członków rodziny, następnie dochody te zsumować i podzielić przez liczbę osób w rodzinie.

Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie osiągnięcie dochodu miało miejsce zarówno w roku poprzedzającym, jak też po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy. Organy prawidłowo zatem dokonały wyliczenia, że dochód w rodzinie skarżącej wyniósł 825,94 zł i tym samym przekroczył ustawowe kryterium dochodowe ustalone na kwotę 725 zł.

W ocenie Sądu skarżąca nie ma racji zarzucając błędne ustalenie dochodu z tej racji, że uzyskała tylko jednorazowo dochód w wysokości 305,05 zł za godziny nadliczbowe. Sąd wskazał, że z przedłożonych zaświadczeń jednoznacznie wynika, iż w 2014 i 2015 r. skarżąca faktycznie była zatrudniona w dwóch zakładach. Jeden o nazwie [...] spółka z o.o., a drugi o nazwie [...] spółka z o.o. Powyższa okoliczność ujawniła się już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego, zatem organ prawidłowo wznowił z urzędu postępowanie w sprawie ostatecznej decyzji przyznającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aby decyzję tę uchylić i odmówić przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Od powyższego wyroku skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, złożyła skargę kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w wysokości dwukrotnej stawki minimalnej przewidzianej w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, które nie zostały opłacone nawet w części.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145 § 1pkt 1 lit. c), a w konsekwencji art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 20174 r., poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu I instancji,

2) przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię tj. art. 2 pkt 18 lit. c) w zw. z art. 2 pkt 15a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów, poprzez przyjęcie, że praca w godzinach nadliczbowych wykonywana w ramach stosunku pracy, rozliczana w narzuconej przez pracodawcę formie – umowy zlecenia – jest jednoznaczna z uzyskaniem zatrudnienia i dochodu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że nie doszło do podjęcia odrębnego zatrudnienia, czy pracy zarobkowej. W rzeczywistości skarżąca świadczyła godziny nadliczbowe w ramach obowiązującego stosunku pracy. Skarżąca wskazała, że organy administracyjne nie ustosunkowały się do tej kwestii, natomiast Sąd I instancji nie dostrzegł tych naruszeń.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach określonych w art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. W tej sytuacji należy w pierwszej kolejności odnieść się do zarzutów procesowych. Zarzuty te zostały sprecyzowane jako "naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, a w konsekwencji art. 151 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy i ostateczny kształt orzeczenia Sądu I instancji". Odnośnie do tak określonego zarzutu zauważyć należy, że przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. to normy wzajemnie się wykluczające. Pierwszy z przepisów stanowi podstawę uwzględnienia skargi, jeżeli sąd administracyjny stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, natomiast art.151 p.p.s.a. stanowi o oddaleniu skargi. Nie jest zatem prawidłowe powoływanie obu tych przepisów, jako wzajemnie się wykluczających. Wystarczające było powołanie art.151 p.p.s.a. w zw. ze wskazanymi przepisami k.p.a. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów art.7,8,77 § 1 i 80 k.p.a. autor skargi kasacyjnej przytoczył ich treść i dokonał omówienia na czym polegają zasady, które przepisy te wyrażają. Odnośnie natomiast wyjaśnienia na czym polegało naruszenie wskazanych przepisów w tej konkretnej rozpoznawanej sprawie stwierdził, że organy administracji mogły zwrócić się do właściwej Państwowej Inspekcji Pracy w celu wyjaśnienia i przeprowadzenia kontroli, czy zawarta przez skarżącą umowa zlecenia z firmą [...] sp. z o.o. była zgodna z przepisami kodeksu pracy. To jedynie wskazał autor skargi kasacyjnej jako konkretne uchybienie organów administracji w ramach zarzutów naruszenia przepisów procesowych. Wyjaśnić zatem trzeba, że z ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że podstawowym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie o przyznanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest przede wszystkim ustalenie dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, w szczególności czy dochód ten nie przekracza wskazanej przez ustawodawcę kwoty tzw. kryterium dochodowego, w sprawie niniejszej kwoty 725 zł. ( art.9 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów). Z akt sprawy wynika, że we wznowionym postępowaniu organ administracji wypełnił powyższy obowiązek zwracając się do pracodawcy skarżącej, uzyskując kopie PIT-ów 11 za 2014 r. oraz dokonując weryfikacji informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie systemu informatycznego ZUS. Z zaświadczenia pracodawcy [...] Sp. z o.o. wynika, że skarżąca była zatrudniona w 2015 r. na podstawie umowy zlecenia w okresach od 15 stycznia 2015 r. do 28 lutego 2015 r., od 15 czerwca 2015 r. do 30 czerwca 2015 r. i od dnia 17 października 2015 r. nadal trwało zatrudnienie (k.17 akt adm.). Z informacji o składkach na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie systemu informatycznego ZUS wynika, że pracodawca [...] Sp. z o.o. zgłosił skarżącą do ubezpieczenia zdrowotnego 17 października 2015 r., które trwało do dnia wydania decyzji. Na podstawie tych dokumentów, które nie zostały w toku postępowania skutecznie podważone przez skarżącą, organ ustalił kryterium dochodowe na członka rodziny. Z dokumentów tych w sposób jednoznaczny wynika, że skarżąca była zatrudniona w dwóch zakładach w [...] sp. z o.o. i [...] sp. z o.o. Na taki sposób zatrudnienia skarżąca się godziła. W tych okolicznościach sprawy, dysponując wskazanymi dokumentami organu nie miał, jak uważa autor skargi kasacyjnej, obowiązku zwrócenia się do Państwowej Inspekcji Pracy w celu przeprowadzenia kontroli, czy zawarta przez skarżącą umowa zlecenia z firmą [...] sp. z o.o. była zgodna z przepisami kodeksu pracy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że wydanie kwestionowanej decyzji poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, mających znaczenie dla podejmowanego rozstrzygnięcia ( art. 7 i 77 k.p.a.), zaś ocena ta nie nosi cech dowolności ( art. 80 k.p.a.). Z tych względów zarzuty procesowy nie mogły być uwzględnione.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również wskazanych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 2 pkt 18 lit. c) w zw. z art. 2 pkt 15a) ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów. Pierwszy ze wskazanych przepisów zawiera objaśnienie pojęcia uzyskania dochodu i stanowi, że uzyskanie dochodu - oznacza uzyskanie dochodu spowodowane: uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Natomiast zgodnie z art.2 pkt 15a omawianej ustawy ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło, kontraktu menedżerskiego albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Z treści wskazanego przepisu wynika bezspornie, że umowa zlecenia mieści się w pojęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Naruszenia wskazanych wyżej przepisów prawa materialnego autor skargi kasacyjnej upatruje w "przyjęciu, że praca w godzinach nadliczbowych wykonywana w ramach stosunku pracy, rozliczana w narzuconej przez pracodawcę formie – umowy zlecenia – jest jednoznaczna z uzyskaniem zatrudnienia i dochodu". Jak już zostało wyżej wskazane, z dokumentów przedłożonych do akt sprawy wynika, że formą zatrudnienia skarżącej w spółce [...] była umowa zlecenia i na taką formę zatrudnienia skarżąca się godziła. Z uwagi na to dodatkowe zatrudnienie organ uznał, że znajduje zastosowanie art.9 ust.4a ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów. Ten właśnie przepis stanowił podstawę do doliczenia kwoty 305,05 zł za miesiąc listopad 2015 r. do dochodu uzyskanego. Przepisu tego jednak skarga kasacyjna nie zarzuca, co oznacza nie zakwestionowanie jego wykładni, dokonanej przez organa administracji i Sąd pierwszej instancji, a co skutkuje tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może do tej kwestii się odnieść z uwagi na związanie zarzutami skargi kasacyjnej ( art.183 §1 p.p.s.a.).

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art.184 p.p.s.a. orzekł, jak w wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej kasacyjnie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.