Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi W.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił W. G. przyznania zasiłku celowego na zakup leków. W uzasadnieniu decyzji organ ten stwierdził, że strona spełnia wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, ponieważ dochód strony jest poniżej kryterium dochodowego przewidzianego dla jednoosobowego gospodarstwa domowego, jak również występuje przesłanka wymieniona w art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Odmowa przyznania wnioskowanej formy pomocy wynika z tego, że strona nie przedłożyła do wniosku o dofinansowanie tej formy pomocy aktualnego zaświadczenia lekarskiego wraz z wyceną, potwierdzającą konieczność stosowania leków. W posiadaniu organu jest zaświadczenie z dnia 11 maja 2011 r., jednakże organ pierwszej instancji domaga się przedłożenia nowego z uwagi na konieczność aktualizacji sytuacji strony wynikającą z treści art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, a w przypadku osób stale korzystających ze świadczeń pomocy społecznej aktualizacja taka dokonywana jest nie rzadziej niż co 6 miesięcy. Nadto organ zaznaczył, iż skontaktował się z lekarzem wystawiającym powyższe zaświadczenie, który stwierdził, że nie ma ono charakteru bezterminowego i zasadne jest wystawienie nowego, przy czym aktualnie nie ma żadnych trudności z uzyskaniem takiego zaświadczenia. Dodatkowo wskazany organ zaznaczył, iż o ustaleniach z lekarzem strona została poinformowana i wyznaczono jej termin na dostarczenie takiego zaświadczenia, jednakże tego nie uczyniła. Tym samym jego zdaniem, przyznanie wnioskowanego świadczenia nie jest zgodne z celem pomocy społecznej, a tym samym z treścią art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Z powyższą decyzją nie zgodził się W.G., który wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. W odwołaniu tym zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przez ograniczenie przyznanej pomocy poprzez zastosowanie innego przypadku niż przewidziany w ustawie. Nadto, zarzucił naruszenie postanowień art. 3 tej ustawy, jak również naruszenie postanowień art. 68 Konstytucji RP zawierającego prawo do ochrony zdrowia. W motywach odwołania strona podniosła, że organ domaga się od niej przedłożenia zaświadczenia o niezbędnych lekach i ich wyceny bez podania podstawy prawnej wysuwania takiego żądania. W ocenie odwołującego się wystarczającą formą jest przedłożenie faktur i ta forma potwierdzenia jest dla niej mniej uciążliwa. Podkreślił, że odmowa przyznania zasiłku na leki jest formą naruszenia przepisów Konstytucji RP i zawartej w niej normy ochrony zdrowia obywateli oraz normy niesienia pomocy obywatelom jej potrzebującym. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia skutkuje pogorszeniem stanu zdrowia i stanowi barierę uniemożliwiającą ochronę zdrowia beneficjenta pomocy społecznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przywołano treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej. W dalszej części uzasadnienia, organ odwoławczy przybliżył działania podejmowane przez organ pierwszej instancji po wniesieniu przez stronę wniosku o przyznanie przedmiotowej formy pomocy. Podkreślono, że przeprowadzony został u strony wywiad środowiskowy, a w dniu 17 listopada 2011 r. pracownik socjalny skontaktował się z lekarzem, który wystawił zaświadczenie z dnia 11 maja 2011 r., a pismem z dnia 21 listopada 2011 r. organ ten przedłużył okres prowadzonego postępowania i zobowiązał stronę do przedłożenia zaświadczenia potwierdzającego konieczność stosowania leków i ich wycenę. Następnie organ odwoławczy przeprowadził analizę unormowań prawnych dotyczących celowości przyznawania zasiłku celowego i zasad obowiązujących w tym zakresie. Szczególna uwaga zwrócona została na zasadę pomocniczości i cele pomocy społecznej. Podkreślono, że organ pierwszej instancji zapewnił stronie niezbędną ilość czasu, aby mogła w sposób skuteczny przedłożyć wymagane zaświadczenie i zapewnił jej czynny udział w prowadzonym postępowaniu. W końcowej części uzasadnienia organ odwoławczy odniósł się do rozwiązania proponowanego przez stronę i doszedł do przekonania, że rozwiązanie takie mogłoby przyczynić się do przyznania świadczenia na cel niezgodny z celami pomocy społecznej.

Skargę na powyższa decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniósł W. G., który zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej przez ograniczenie przyznanej pomocy poprzez zastosowanie innego przypadku niż przewidziany w ustawie. Nadto, zarzucił naruszenie postanowień art. 3 tej ustawy, jak również art. 68 Konstytucji RP zawierającego prawo do ochrony zdrowia. W motywach skargi W.G. podniósł, że organ domaga się od niego przedłożenia zaświadczenia o niezbędnych lekach i ich wyceny, bez podania podstawy prawnej wysuwania takiego żądania. W ocenie skarżącego wystarczającą formą jest przedłożenie faktur i ta forma potwierdzenia jest dla niego mniej uciążliwa. Podkreślił, że odmowa przyznania zasiłku na leki jest formą naruszenia przepisów Konstytucji RP i zawartej w niej normy ochrony zdrowia obywateli oraz normy niesienia pomocy obywatelom jej potrzebującym. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia skutkuje pogorszeniem stanu zdrowia i stanowi barierę uniemożliwiającą ochronę zdrowia beneficjenta pomocy społecznej. Wydana decyzja narusza nie tylko przywołane powyżej przepisy, ale także kartę osoby niepełnosprawnej, a ponadto podkreślił, że decyzja taka skutkuje wykluczeniem społecznym i brakiem możliwości pełnej asymilacji i funkcjonowania w społeczeństwie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia.

Pismem z dnia 9 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącego, radca prawny K.P., podtrzymał wniesioną skargę. Zdaniem pełnomocnika skarżącego decyzje organów administracji naruszają postanowienia art. 39 ustawy o pomocy społecznej ponieważ nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego. W szczególności brak jest podstaw dla domagania się przez organ pierwszej instancji przedkładania zaświadczenia przygotowanego przez organ pierwszej instancji w sytuacji, kiedy z przepisu prawa taki obowiązek nie wynika. Zwrócono uwagę na fakt, iż przygotowana przez organ pierwszej instancji tabela zawiera informacje o schorzeniach i musi być ona przedkładana w aptece, a tym samym następuje naruszenie zasady ujawnienia informacji o stanie zdrowia strony, a więc naruszenie art. 27 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, jak również art. 100 ustawy o pomocy społecznej. Nadto zauważono, że skarżący dołącza do tego pisma zaświadczenie z dnia 16 listopada 2012 r. wydane przez lekarza medycyny J.I., zawierające stwierdzenie, że strona jest w dalszym ciągu poddawana leczeniu, a tym samym ustalenia organu są błędne. Kolejnym zarzutem wobec działań organu pierwszej instancji jest to, że ustalenia z lekarzem organ ten poczynił telefonicznie, a tym samym dopuścił się naruszenia zasady pisemności postępowania administracyjnego. Dodatkowo brak jest w aktach ustaleń organu pierwszej instancji, które potwierdziłyby to, że zaświadczenie z dnia 11 maja 2011 r. utraciło moc wiążącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Stosownie do postanowień art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona kontrola rozstrzygnięć podjętych w ramach niniejszego postępowania nie wykazała, aby organy administracji dopuściły się naruszeń prawa materialnego jak i prawa procesowego w takim stopniu, który uzasadniałby uwzględnienie wniesionej skargi.

W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny nie wzbudza żadnych wątpliwości, zatem niezbędne będzie jedynie krótkie jego zobrazowanie. Otóż skarżący spełniający wymogi do otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej, wnioskiem z dnia 6 października 2011 r. uruchomił postępowanie zmierzające do uzyskania zasiłku celowego na zakup leków. W ramach tego postępowania ze skarżącym przeprowadzony został wywiad środowiskowy, jak również zobowiązano go do przedłożenia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego zasadność zażywania przepisanych leków. W trakcie tego postępowania W.G. takiego zaświadczenia nie przedstawił, a tym samym organ pierwszej instancji odmówił przyznania wnioskowanej formy pomocy, a następnie organ odwoławczy mocą zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy to rozstrzygnięcie. Na marginesie należy zaznaczyć, że strona w dniu 6 października 2011 r. złożyła wniosek o zaspokojenie innych potrzeb i w ramach tego samego postępowania organ pierwszej instancji zgłoszone przez nią potrzeby uwzględnił i przyznał jej stosowne świadczenia.

Mając na uwadze przedstawiony stan faktyczny przyjdzie odnieść się do stanu normatywnego w sprawie, otóż jak zostało to zaznaczone strona spełnia wymogi określone treścią art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ dochód jej był niższy niż kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania tego typu świadczenia, jak również występuje jedna z okoliczności przewidzianych art. 7 tej ustawy, a mianowicie niepełnosprawność i długotrwała choroba. Stosownie do postanowień art. 39 ust. 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jednocześnie po myśli art. 11 ust. 2 powoływanej ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień stanowi przesłankę odmowy przyznania świadczenia. Nadto, po myśli art. 3 ust. 4 przywoływanej ustawy, potrzeby osoby korzystającej z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Przywołany powyżej stan normatywny wymaga rozwinięcia w zakresie występowania przesłanek dotyczących odmowy przyznania określonego świadczenia. Jak wynika to z treści art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zaspokojenie potrzeb osoby korzystającej z pomocy społecznej ma miejsce wtedy, jeżeli jest to zgodne z celami i możliwościami pomocy społecznej. Oznacza to, że spełnianie wymogów formalnych do otrzymania świadczenia pieniężnego nie oznacza jeszcze otrzymanie takiego świadczenia, ponieważ zgłoszona potrzeba musi być zgodna z celami pomocy społecznej, jak również musi mieścić się w jej możliwościach. Okoliczność ta odgrywa w rozpatrywanej sprawie istotną rolę, ponieważ organ pierwszej instancji obligując stronę do przedłożenia stosownego zaświadczenia lekarskiego kierował się właśnie tymi przesłankami. Przyznanie zasiłku celowego na zakup leków nie może być równoznaczne z przyznaniem zasiłku na zakup wszystkich leków, lecz jedynie tych, które z punktu widzenia medycznego są niezbędne i konieczne dla prowadzonego procesu leczenia. W świetle powyższych ustaleń przyjdzie uznać, że domaganie się przez organ pierwszej instancji przedmiotowego zaświadczenia było zasadne, i co więcej miało umocowanie zarówno w unormowaniach ustawy o pomocy społecznej, jak również w przepisach postępowania administracyjnego. Stosownie bowiem do postanowień art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, obowiązkiem organu administracji jest podejmowanie wszelkich działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sprawie. Na marginesie prowadzonych rozważań można zauważyć, że skarżący przedkładał już takie zaświadczenie i nie mógł być zaskoczony obowiązkiem złożenia go sformułowanym przez organ administracji.

Skarżący w swojej skardze zarzucił organom administracji naruszenie treści art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez ograniczenie przyznania pomocy w przypadku innym niż wymieniony w tym przepisie. Zarzut skarżącego nie może być uwzględniony, ponieważ skarżący nie zwrócił uwagi na fakt, iż w stosunku do jego sytuacji prawnej zastosowanie posiada art. 11 ust. 2 powyższej ustawy, którego treść została powyżej przywołana i przepis ten zawiera podstawę umożliwiającą organowi odmowę przyznania świadczenia osobie wykazującej brak współpracy w trudnej sytuacji życiowej, jak również nie realizującej postanowień zawartego kontraktu socjalnego. Nadto, skarżący zarzucił organom administracji naruszenie art. 3 powoływanej ustawy poprzez naruszenie celu i zakresu niesionej pomocy, w tym działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Jak było to już powyżej sygnalizowane zarzut ten również nie mógł być uwzględniony, ponieważ celem podstawowym pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, przy czym, zapewnienie tego celu musi wiązać się z dopełnieniem innych unormowań tej ustawy i zamieszczonych w niej celów. Realizacja celu głównego ustawy o pomocy społecznej wyrażonego w art. 3 ust. 1 nie jest równoznaczna z tym, ze osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej takie świadczenie otrzyma w wysokości i w formie przez siebie oczekiwanej. W tym zakresie organ administracji obowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy zgłoszona potrzeba występuje i jaki jest jej zakres. Działania podjęte przez organ pierwszej instancji i podtrzymane przez organ odwoławczy właśnie w tym kierunku były ukierunkowane. W świetle powyższego zgłoszony zarzut nie mógł być uwzględniony. Skarżący w swojej skardze dostrzegł naruszenie ustawy zasadniczej, a w szczególności art. 68 i zamieszczonego w nim prawa do ochrony zdrowia. Skład orzekający w niniejszej sprawie nie dopatrzył się w działaniu organów administracji publicznej naruszenia przywołanego przepisu ustawy zasadniczej. Organy pomocy społecznej nie pozbawiły skarżącego możliwości otrzymania wnioskowanego świadczenia, a jedynie zobowiązały go do przedłożenia dokumentu potwierdzającego zasadność zażywania przepisanych leków. Podkreślić należy, że w ramach prowadzonego postępowania dowodowego organ pierwszej instancji kontaktował się z lekarzem prowadzącym skarżącego, który nie widział żadnych przeciwwskazań w wystawieniu żądanego dokumentu. Zatem w tym przypadku, nie przedłożenie żądanego dokumentu wynikało jedynie z braku aktywności po stronie W.G. Podnieść w tym miejscu trzeba, że pełnomocnik skarżącego ustanowiony przez tutejszy Sąd, przekazując pismo procesowe dołączył do niego nowe zaświadczenie wystawione przez tegoż lekarza.

Wskazany powyżej pełnomocnik skarżącego pismem procesowym z dnia 9 stycznia 2013 r. podtrzymał wniesioną skargę, jak również przedstawił dodatkowe zarzuty kierowane pod adresem rozstrzygnięć organów administracji. W pierwszej kolejności podniósł, że mocą kwestionowanych decyzji organy dopuściły się naruszenia art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz postanowień art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego domagając się od strony przedłożenia zaświadczenia w przygotowanej przez siebie formie. Podniesiony zarzut zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie może być uwzględniony, ponieważ faktem jest, iż za przebieg postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym odpowiedzialność ponosi organ administracji, jednakże pełnomocnik skarżącego pominął istotny fakt, iż nowa treść art. 7 powyższego Kodeksu przewiduje, iż organ z urzędu lub na wniosek strony podejmuje wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia okoliczności sprawy. Oznacza to, że w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ administracji strona jest aktywnym uczestnikiem, a w przypadku szeregu dowodów jest wyłącznym źródłem ich uzyskania. Z tego typu sytuacją organy administracji spotkały się w rozpatrywanej sprawie, ponieważ przedmiotowe zaświadczenie może otrzymać wyłącznie osoba ubiegająca się o świadczenie z pomocy społecznej. Natomiast zadaniem organu jest stworzyć stronie możliwie najlepsze warunki jego uzyskania i przedłożenia. Analiza akt administracyjnych pozwala uznać, że w tym zakresie organ pierwszej instancji dochował wszystkich wymogów wynikających z przepisów prawa i z jednej strony zapewnił niezbędny czasokres na udostępnienie takiego dokumentu, a z drugiej skontaktował się z lekarzem i dysponował przyrzeczeniem wystawienia takiego dokumentu bez zbędnej zwłoki. W dalszej części skargi pełnomocnik skarżącego podniósł zarzuty odnoszące się do merytorycznej treści wystawianego zaświadczenia, a w szczególności podniósł to, że na tej podstawie będzie można rozeznać schorzenia, na które choruje skarżący. Stanowisko takie wskazuje na nie zrozumienie istoty działań organu pomocy w omawianym zakresie, ponieważ organ administracji przeprowadzając wywiad środowiskowy uzyskuje również informację o chorobach osoby ubiegającej się od świadczenie, nadto z wykazu leków przedkładanych przez strony postępowania także można wysunąć wnioski, o których pisze pełnomocnik skarżącego. Jednakże najistotniejsze jest to, że wskazany dokument jest elementem prowadzonego postępowania dowodowego i jako taki podlega ochronie przewidzianej postanowieniami ustawy o pomocy społecznej. Zatem wszystkie osoby mające kontakt z jego treścią, obowiązane są do zachowania stosownej tajemnicy.

Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż istotne informacje dla prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji uzyskał z naruszeniem zasady pisemności, ponieważ na tę okoliczność przeprowadzono rozmowę telefoniczną. Stanowisko pełnomocnika skarżącego jest o tyle zasadne, że faktycznie w ramach postępowania dowodowego w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada pisemności, jednakże podkreślić należy, że wskazana zasada nie jest bezwzględna, ponieważ przepisy Kodeksu dopuszczają możliwość sporządzania adnotacji urzędowych, a po wtóre informacja, która została uzyskana przez organ administracji w trakcie rozmowy telefonicznej została skarżącemu udostępniona, a tym samym zaistniałe uchybienie nie miało jakiegokolwiek wpływu na wynik prowadzonego postępowania, jak również nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniesionej skargi.

W końcowej części pisma pełnomocnik skarżącego podniósł, że decyzja organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego nie zawiera motywów podjętego rozstrzygnięcia. Ze stanowiskiem prezentowanym przez pełnomocnika nie można się zgodzić, ponieważ zwłaszcza organ pierwszej instancji w sposób rozbudowany przedstawił argumentację, którą się kierował podejmując swoją decyzję. Zamieszczone w decyzji tego organu motywy mają umocowanie w treści postanowień ustawy o pomocy społecznej oraz oddają w całości istotę postępowania dowodowego w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Dodatkowo podkreślić należy, że w sprawach pomocy społecznej osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia obowiązana jest ściśle współpracować z organem administracji w zakresie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, brak aktywności w tym zakresie nie może stanowić parawanu dla takiej osoby i przerzucania na organ odpowiedzialności za nie wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W tym zakresie to na stronie ciążył obowiązek udokumentowania występowania określonej sytuacji i bierność w tym zakresie wywołuje negatywne konsekwencje dla strony i nie może być przenoszona na organ. Brak wykazania przez stronę występowania określonej okoliczności uzasadnia podjęcie decyzji odmownej, a zatem organy administracji publicznej podjęły prawidłową decyzję.

Na marginesie niniejszej sprawy przyjedzie dostrzec, że organ pierwszej instancji w dniu [...] r. wydał na rzecz skarżącego szereg rozstrzygnięć, mocą których zaspokoił większość zgłoszonych przez niego potrzeb. Zatem przedmiotowej sprawy nie można ujmować w taki sposób, jakby organy administracji nie dostrzegały złożoności sytuacji skarżącego, jednakże również to nie może oznaczać, że każde żądanie strony niezależnie od tego czy będzie wywiązywał się z ciążących na nim obowiązków w ramach prowadzonego postępowania będzie zaspokajane.

Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.

mw