Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska- Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 12 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi 1. Międzyosiedlowego Zespołu Interwencyjnego dla Osiedli nr [...], [...], [...] w K. 2. L. S. 3. Rady Osiedla nr [...] w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odrzucić skargi Międzyosiedlowego Zespołu Interwencyjnego dla Osiedli nr [...], [...], [...] w K. oraz Rady Osiedla nr [...] w K. . /-/ A. Kiersnowska-Tylewicz

Pismem z 16 czerwca 2022 r. L. S. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik Międzyosiedlowego Zespołu Interwencyjnego dla Osiedli nr [...], [...] [...] w K. oraz M. C. określając się jako przewodniczący Rady Osiedla nr [...] w K. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia

14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r.

poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia

29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076

i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia

16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422,

z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Natomiast jak stanowi art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej,

a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z 08 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

(Dz. U. z 2022 r. poz. 559 z późn. zm., dalej jako "u.s.g.") gmina może tworzyć jednostki pomocnicze, w tym osiedla. Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa rada gminy odrębnym statutem, po przeprowadzeniu konsultacji

z mieszkańcami, a statut jednostki pomocniczej określa w szczególności organizację

i zadania organów jednostki pomocniczej (stanowi o tym art. 35 ust. 1 i ust. 3 pkt 3 u.s.g.). Z kolei zgodnie z art. 37 § 2 u.s.g. organem wykonawczym w dzielnicy (osiedla) jest zarząd. Na czele zarządu stoi przewodniczący. Na podstawie przepisu art. 35 u.s.g. podjęto uchwałę nr [...] Rady Miejskiej w K. z dnia 28 sierpnia 2003 r. w sprawie uchwalenia statutów jednostek pomocniczych Miasta i Gminy K.. Załącznikiem nr [...] do ww. uchwały jest Statut samorządu Mieszkańców Osiedla nr [...]

w K..

Podkreślenia zatem wymaga, że w myśl art. 25 p.p.s.a.:

§ 1. Osoba fizyczna, osoba prawna lub organ administracji publicznej mają zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa).

§ 2. Zdolność sądową mają także państwowe i samorządowe jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej oraz organizacje społeczne nieposiadające osobowości prawnej.

§ 3. Zdolność sądową mają także inne jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, jeżeli przepisy prawa dopuszczają możliwość nałożenia na te jednostki obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów

i zakazów, a także stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

§ 4. Zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Rzeszowie

z 27 lutego 2008 r., II SA/Rz 1150/06, zgodnie z którym osiedle (Przewodniczący Rady Osiedla) jako jednostka pomocnicza gminy nie należy do żadnej z wymienionych

w art. 25 p.p.s.a. grup, w tym także nie jest samorządową jednostką organizacyjną. Za takie uważa się jednostki, które działają jako tzw. stationes communis, dysponując wyodrębnioną częścią majątku wyposażonej w osobowość prawną gminy, powiatu lub województwa. Brak osobowości prawnej i umocowania do samodzielnego występowania w obrocie prawnym skutkuje uznaniem, że przewodniczący rady osiedla nie ma zdolności sądowej, a więc nie może być stroną w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w tym także nie może wnieść skargi do sądu. Brak zdolności sądowej skutkuje z kolei odrzuceniem skargi w oparciu o art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.

Analogicznie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do dzielnicy w postanowieniu z 18 grudnia 2012 r., II OZ 1107/12, w którym wskazał, że Ustawa o samorządzie gminnym nie przyznaje jednostkom pomocniczym osobowości prawnej, ponieważ osobowość taką posiada tylko gmina (art. 2 u.s.g.), która niewątpliwie posiada także zdolność sądową. Jednostki pomocnicze tworzone są natomiast przez radę gminy w drodze uchwały po przeprowadzeniu konsultacji

z mieszkańcami (art. 5 ust. 2 u.s.g.). Do wyłącznej właściwości rady gminy należy również ustalenie zakresu działania jednostek pomocniczych, zasad przekazywania im składników mienia do korzystania oraz zasad przekazywania środków budżetowych na realizację zadań przez te jednostki (art. 18 ust. 2 pkt 7 u.s.g.). Ponadto rada gminy kontroluje ich działalność (art. 18a ust. 1 u.s.g.). Organizację i zakres działania jednostki pomocniczej określa odrębny statut, uchwalany przez radę gminy. Zakres zarządzania

i korzystania z mienia komunalnego oraz rozporządzania dochodami z tego źródła określa statut, który ustala również zakres czynności dokonywanych samodzielnie przez jednostkę pomocniczą w zakresie przysługującego jej mienia (art. 48 ust. 1 u.s.g.). Statut gminy określa również uprawnienia jednostki pomocniczej do prowadzenia gospodarki finansowej w ramach budżetu gminy (art. 51 ust. 3 u.s.g.).

Jednostki pomocnicze gminy, do jakich niewątpliwie zaliczają się osiedla nie mają zdolności do samodzielnego występowania w obrocie prawnym, nie mogą być samodzielnym podmiotem praw i obowiązków z zakresu materialnego prawa administracyjnego, a zatem nie mają zdolności prawnej w postępowaniu administracyjnym i zdolności sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym

[K. Bandarzewski (w:) K. Bandarzewski i in., Komentarz do ustawy o samorządzie gminnym..., s. 184, a także wyroki NSA: z 29 kwietnia 2003 r., IV SA 2841/01, Wspólnota 2004, nr 9, s. 59, i z 20 września 2001 r., II SA 1539/00, LEX nr 53449, wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2008 r. II SA/Rz 1150/06, LEX nr 587334]. Jakiekolwiek przepisy prawa nie dopuszczają także możliwość nałożenia na jednostki pomocnicze gminy w postaci osiedli obowiązków lub przyznania uprawnień lub skierowania do nich nakazów i zakazów.

Ponadto, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, jednostka pomocnicza gminy nie jest organizacją społeczną. Organizacja społeczna jest bowiem dobrowolnym zrzeszeniem osób urzeczywistniającym wąskie przedmiotowo cele statutowe

w interesie swoich członków. Tymczasem jednostka pomocnicza gminy (osiedle, dzielnica) nie jest dobrowolnym, lecz przymusowym zrzeszeniem osób zamieszkałych na określonym terytorium, które realizuje, podobnie jak gmina, cele ogólne określone ustawą i statutem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 września 2002 r. sygn. akt III RN 144/01, OSNP z 2003, Nr 15, poz. 349, wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2003 r. sygn. IV SA 2841/01, wyrok NSA z dnia 26 marca 1992 r., SA/WR 300/92, Wspólnota

z 1992 r. Nr 33, poz. 21).

Wobec tego skarga Rady Osiedla nr [...] w K. podlegała odrzuceniu.

Co się tyczy skargi Międzyosiedlowego Zespołu Interwencyjnego wskazać należy, iż nie posiada on osobowości prawnej, ani nie stanowi organizacji społecznej. Jak już wyżej wskazano, w myśl art. 25 § 4 p.p.s.a. zdolność sądową mają ponadto organizacje społeczne, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "organizacja społeczna" ani też nie odsyła do sposobu jego rozumienia w innych ustawach. Przez organizacje społeczne w rozumieniu ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozumieć wszelkie trwałe zrzeszenia osób fizycznych i prawnych, powołane do wypełniania określonych, ważnych społecznie celów, posiadające stałą więź organizacyjną, niewchodzące w skład aparatu organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej.

Do kategorii organizacji społecznych mogą być zaliczone podmioty, które charakteryzują się takimi cechami, jak pewien poziom zorganizowania (posiadanie organów, aktu statutowego, instytucji członkostwa) oraz trwałość organizacyjna w znaczeniu trwałości oraz celu.

Takich cech nie ma niewątpliwie Międzyosiedlowy Zespół Interwencyjny dla Osiedli nr [...], [...] i [...] w K., nie dysponuje cechami pozwalającymi zakwalifikować go do kategorii organizacji społecznej, takimi jak pewien poziom zorganizowania (posiadanie organów, aktu statutowego, instytucji członkostwa) oraz trwałość organizacji w znaczeniu trwałości celu (wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2363/13, LEX nr 1675934; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2008 r., IV SA/Wa 711/08, LEX nr 522647), co oznacza, iż nie można uznać go za organizację społeczną w rozumieniu art. 25 § 4 P.p.s.a.

Na poparcie powyższego stanowiska przywołać nadto należy dorobek orzeczniczy sądów gdzie zdolności sądowej odmawia się między innymi komitetom społecznym (np. wyrok WSA w Warszawie z 19 sierpnia 2008 r., IV SA/Wa 711/08, LEX nr 522647; wyrok NSA z 12 marca 2015 r., I OSK 2363/13, LEX nr 1675934), komitetom rodzicielskim (uchwała SN z 7 lipca 1966 r., III PZP 11/66, OSNCP 1966, nr 11, poz. 189, z aprobującą glosą W. Siedleckiego, OSPiKA 1967, poz. 139), społecznemu komitetowi pracowników powołanemu w celu realizacji we własnym zakresie budownictwa mieszkaniowego (orzeczenie SN z 10 kwietnia 1985 r., I CZ 89/84, OSNCP 1986, nr 1–2, poz. 16), komitetowi budowy świetlicy (orzeczenie SN z dnia 1 grudnia 1987 r., III CZP 71/87, OSNCP 1989, nr 5, poz. 70, z aprobującą glosą W. Broniewicza, OSP 1990, z. 10–12, s. 784 i n.), radzie rodziców (postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 421/12, LEX nr 1333132.

Nadto w orzecznictwie przyjmuje się, że warunkiem uznania zdolności sądowej organizacji społecznej jest stwierdzenie, że jej działalność znajduje oparcie w przepisach rangi ustawowej, regulujących byt prawny określonej grupy podmiotów (postanowienie NSA z 21 listopada 2012 r., I OZ 822/12, LEX nr 1247206), co także wskazuje, iż charakteru tego nie ma Międzyosiedlowy Zespół Interwencyjny dla Osiedli nr [...], [...] i [...] w K. będący jedynie doraźną platformą współpracy jednostek pomocniczych gminy i mieszkańców poszczególnych osiedli.

Mając wszystko powyższe na uwadze Sąd odrzucił skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 p.p.s.a.

/-/ A. Kiersnowska-Tylewicz