Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie NSA Marek Stojanowski (sprawozdawca) NSA Marian Wolanin po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku miasta D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy miastem D. a powiatem z. w przedmiocie wskazania jednostki samorządu terytorialnego właściwej do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletnich N.W. i J.W. umieszczonych w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać miasto D. jako właściwe w sprawie.

Pismem z 22 stycznia 2026 r. miasto D. (dalej: wnioskodawca), zastępowane przez profesjonalnego pełnomocnika wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego, o wskazanie jednostki samorządu terytorialnego właściwej w sprawie ponoszenia wydatków przeznaczonych na opiekę i wychowanie małoletnich N.W. oraz J.W. (dalej: zainteresowani) umieszczonych w rodzinie zastępczej.

W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że właściwy w sprawie jest powiat z. z uwagi posiadanie meldunku czasowego zarówno K.W. jak i jej dzieci na terenie miasta Z., przy jednoczesny braku adresu zameldowania na pobyt stały, pobieranie świadczeń z MOPS-u w Z., zarejestrowanie matki zainteresowanych w Powiatowym Urzędzie Pracy w Z., uczęszczania przez zainteresowanych do Placówki Opiekuńczo-Wychowawczej na terenie miasta Z., korzystanie z usług opieki zdrowotnej w Przychodni Lekarskiej w Z. Ponadto zainteresowana oświadczyła, że w D. zatrzymała się u matki bez zamiaru stałego pobytu, przebywała tu także w ramach wypoczynku wakacyjnego i docelowo zamierza wynajmować dom pod B. Tym samym w ocenie wnioskodawcy to w powiecie z. jest centrum życiowe matki zainteresowanych, a tym samym ich miejsca zamieszkania.

W odpowiedzi na wniosek Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Z., działający w imieniu powiatu z., wskazał, że właściwe do rozpoznania sprawy jest miasto D. Z oświadczenia matki zainteresowanych wynika, że ich rodzina na terenie powiatu z. mieszkała do 3 maja 2025 r. z uwagi na wypowiedzenie najmu wówczas zajmowanego domu. Rodzina nie planowała powrotu na teren powiatu z.. Zainteresowani zostali przepisani do szkół w D. Tym samym ich centrum życiowe znajdowało się w D. Ponadto ostaniem adresem zameldowania na pobyt stały zaadresowanych jest D.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny – art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025, poz. 1691). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest kognicją Naczelnego Sądu Administracyjnego, stosownie do art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W sprawie zaistniał negatywny spór o właściwość, albowiem wszystkie podmioty pozostające w sporze uważają się za niewłaściwe w sprawie.

Zgodnie z art. 191 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2025 r. poz. 49, dalej: u.p.z.) wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w pieczy zastępczej ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej (ust. 1 pkt 1-3). Jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały (ust. 2).

Jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3).

Stosownie do art. 191 ust. 16 u.p.z. w sprawach rozstrzygania sporów o właściwość powiatów oraz gmin obowiązanych do ponoszenia wydatków, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy k.p.a. Powyższe oznacza, że sprawa niniejsza jest sprawą administracyjną, a zatem zaistniał spór o właściwość, który może podlegać rozpoznaniu przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Stosownie do art. 191 ust. 1 u.p.z. w pierwszej kolejności należy podjąć próbę ustalenia miejsca zamieszkania dziecka przed jego umieszczeniem w pieczy zastępczej. Przez umieszczenie w pieczy zastępczej należy rozumieć wydanie orzeczenia sądu w tym przedmiocie (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2022 r., sygn. akt I OW 100/22). W rozpoznawanej sprawie nastąpiło to 8 lipca 2025 r. – zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w D, sygn. akt III Nsm 465/25, zmienionym postanowieniem tego sądu z 20 sierpnia 2025 r.

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsce zamieszkania". Dlatego też, wychodząc z zasady jednolitości systemu prawa, należy uwzględnić regulację zawartą w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm. dalej: "k.c."). Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Na miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. składają się zatem łącznie dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w danej miejscowości (corpus) i wola pobytu (animus). Miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska, lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 k.c.). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa, zaś jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 k.c.).

Z akt sprawy wynika, że przed umieszczeniem zainteresowanych w pieczy zastępczej, tj. przed 5 czerwca 2025 r. wraz z matką przebywali jedynie czasowo w D., zaś umowa najmu domu, w którym zajmowali przed czasowym pobytem u matki w D. została wypowiedziana. Z akt sprawy wynika, że w lipcu podczas interwencyjnego odebrania dzieci rodzina ta D. nie można jednak uznać, że spełniona jest przesłanka zamiaru stałego pobytu. Tym samym nie jest możliwe ustalenie właściwości w oparciu o art. 101 ust. 1 u.p.s.

W oparciu o tak ustalony stan faktyczny i trudności w ustaleniu rzeczywistego i ostatniego miejsca zamieszkania małoletnich przed umieszczeniem ich po raz pierwszy w pieczy zastępczej wskazać należy, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajdzie art. 191 ust. 2 u.p.z., zgodnie z którym jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Z rejestru udostępnienia danych jednostkowych z PESEL wynika, iż ostatnim adresem zameldowania małoletnich na pobyt stały jest w D. Zgodnie z art. 191 ust. 2 u.p.z. właściwe w sprawie będzie zatem miasto D.

Z tych względów na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.