Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 21 kwietnia 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2020 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 1828/19 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] 2019 r., znak [...] w przedmiocie skierowania na badania psychologiczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), odmówił J. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z [...] 2019 r.

W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że powoływane przez skarżącego okoliczności, iż skierowaną do niego przesyłkę odebrała osoba sporadycznie wykonująca prace porządkowe w jego domu, a następnie jej nie przekazała, nie stanowią okoliczności stanowiących o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na wskazaną wyżej decyzję. Zdaniem Sądu, skarżący nie dopełnił staranności w prowadzeniu swoich spraw, gdyż chociażby nie upewnił się, czy jakakolwiek korespondencja została w czasie jego nieobecności odebrana. W okolicznościach sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została prawidłowo doręczona dorosłemu domownikowi w dniu 25 kwietnia 2019 r. Sam zaś fakt, że domownik ten nie przekazał przesyłki nie świadczy o spełnieniu przesłanki do przywrócenia terminu.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył J. S. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1. naruszenie art. 87 § 5 p.p.s.a. poprzez uznanie, że w każdej okoliczności przywrócenie terminu może być dokonane tylko w sytuacjach wyjątkowych, podczas gdy wyjątkowe okoliczności dla przywrócenia terminu są wymagane wyłącznie do przywrócenia terminu po roku, natomiast od wydania zaskarżonej decyzji upłynęło w dacie wniosku niecałe 3 miesiące, wobec czego przywrócenie terminu mogło być dokonane bez konieczności wykazania, że przyczyną niedokonania czynności w terminie jest wyjątkowy przypadek;

2. naruszenie art. 81 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że wnioskodawca ze swojej winy nie dokonał w terminie czynności w postępowaniu sądowym albowiem rzekomo nie dochował staranności w prowadzeniu swoich spraw tj. nie upewnił się czy osoba sprzątająca jego dom nie otrzymała korespondencji, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że pismo adresowane do wnioskodawcy odebrała Pani B. L., która nie mieszkała w domu wnioskodawcy i przebywała tam sporadycznie (w przeszłości wykonywała sporadycznie prace porządkowe w domu wnioskodawcy) oraz nie powinna była odbierać korespondencji, przy czym odebrała korespondencję bez zgody wnioskodawcy, wbrew wyraźnej instrukcji, aby tego nie robiła (adres zamieszkania wnioskodawcy to adres pod którym wnioskodawca i jego żona prowadzą kancelarie adwokackie i informowali kilkukrotnie Panią B.L., aby nie odbierała korespondencji z sądów i urzędów), zatem zarzuty, że wniskodawca nie dopełnił staranności i nie upewnił się, czy przypadkiem Pani B. L. odebrała korespondencję danego dnia są bezzasadne;

3. naruszenie art. 45 Konstytucji RP, art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej polegające na naruszeniu prawa wnioskodawcy do sądu z uwagi na formalistyczne i biurokratyczne podejście do wniosku wnioskodawcy, któremu przysługuje prawo do sądu i prawo (domagania się – dop. Sądu) uchylenia decyzji wydanych z rażącym naruszeniem prawa, które powinny zostać uchylone, przy czym takie podejście i stanowisko Sądu zamieszczone w zaskarżonym postanowieniu skutkuje odebraniem wnioskodawcy prawa do sądu w niniejszej sprawie;

4. wypaczenie sensu i celu instytucji przywrócenia terminu.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wśród załączników do zażalenia skarżący przedłożył oświadczenie B. L., iż odebrany list polecony "zapomniała przekazać w dacie odbioru i przekazała dopiero jak o niego zapytał".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek ten powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności,

z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, gdyż okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Stwierdzenia powyższego nie sposób jednak podzielić. Trudno przyjąć, aby odebranie decyzji przez osobę postronną, przebywającą okazjonalnie w domu adresata, uznane zostało za skuteczne doręczenie zastępcze w rozumieniu art. 43 k.p.a., implikując dalszą konstatację, że po stronie skarżącego doszło do zawinienia w uchybieniu terminu, gdyż mógł zapytać tę osobę czy odebrała jakąkolwiek korespondencję kierowaną do niego.

Podkreślić w tym miejscu wypada, że ustawodawca, regulując w art. 43 k.p.a. tryb doręczenia pośredniego, określił kilka przesłanek, których łączne spełnienie umożliwia zastosowanie tej instytucji. Jednym z takich wymogów jest nieobecność adresata w mieszkaniu. Drugim istotnym warunkiem jest oddanie pisma za pokwitowaniem do rąk wskazanych osób, to jest dorosłego domownika, sąsiada lub dozorcy domu. Pojęcie "dorosłego domownika" nie zostało w art. 43 k.p.a. zdefiniowane. W orzecznictwie i doktrynie zgodnie jednak przyjmuje się, że termin "dorosły" w rozumieniu art. 43 k.p.a. oznacza to samo co "pełnoletni". Dominuje też pogląd, że status "domownika" mają zamieszkujący z adresatem w jednym mieszkaniu lub domu jego dorośli krewni i powinowaci. Oznacza to, że nawet nie każdą pełnoletnią osobę spokrewnioną można uznać za dorosłego domownika, któremu można oddać przesyłkę przeznaczoną dla określonego adresata. Warunkiem koniecznym bowiem jest, aby osoba spokrewniona z adresatem pisma zamieszkiwała pod wskazanym adresem, nawet jeżeli nie jest tam zameldowana. Natomiast osoby obce adresatowi nie są jego domownikami nawet, gdy mieszkają w tym samym domu lub mieszkaniu (np. jako lokatorzy czy sublokatorzy), chyba że zostały przez adresata włączone do wspólnoty domowej i prowadzą z nim (jego rodziną) wspólne gospodarstwo domowe.

W rozpoznawanej sprawie, skarżący podniósł, że B. L. nie była osobą upoważnioną do odbioru korespondencji kierowanej do niego. Sąd I instancji nie negował twierdzenia, że sporadycznie wykonuje ona prace porządkowe w domu skarżącego, jednocześnie zaś przyjął, że jest ona dorosłym domownikiem – tak jak zostało to odnotowane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W tym miejscu przypomnieć jednak należy, że dokument urzędowy, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru, korzysta z domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone, co nie oznacza że informacje w nim zawarte nie mogą być podważone. W rozpoznawanej sprawie uwzględnić należy, że skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi negował uprawnienie B. L. do odbioru korespondencji kierowanej do niego, wywodząc z tego dalsze konsekwencje w postaci braku spodziewania się uzyskania od niej informacji o odbiorze korespondencji oraz jej przekazania. Pogłębiona w zażaleniu argumentacja poparta oświadczeniem B.L. o przebywaniu w tym dniu w domu skarżącego, odbiorze decyzji i nieprzekazaniu jej skarżącemu, pozwala na podważenie domniemania wynikającego z dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzenie odbioru. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi przybliżając okoliczności, w jakich dowiedział się o doręczeniu skarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając wszystkie okoliczności sprawy, mając na uwadze, że odmienna ocena wiązałaby się z ograniczeniem stronie konstytucyjnego prawa do sądu, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP i uniemożliwiałaby stronie ochronę jej praw, stwierdził, że skarżący uprawdopodobnił brak swojej winy w niedochowaniu terminu do złożenia środka zaskarżenia z racji tego, że wyłączną przyczynę jego uchybienia stanowiło nieprawidłowe działanie doręczyciela w zakresie doręczania przesyłki zawierającej rozstrzygnięcie organu oraz brak odpowiedniej postawy osoby, która odebrała tę przesyłkę.

Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.