Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska sędzia del. WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 1148/23 w sprawie ze skargi A. J. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 marca 2023 r. nr DO.4.7613.36.2022.RF w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 października 2023r. sygn. akt I SA/Wa 1148/23 oddalił skargę A. J. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 marca 2023 r. nr DO.4.7613.36.2022.RF w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania,

Skargę kasacyjną od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła A. J.

W niniejszej sprawie skarżąca kasacyjnie zarzuciła kwestionowanemu rozstrzygnięciu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) i naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a. art. 174 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. w związku z przepisami art. 145 § 1 pkt 1 lit a) lit b) i lit c) p.p.s.a. i w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) poprzez ograniczenie się Sądu do oceny prawnej pisma Ministerstwa Rozwoju i Technologii z dnia 13.07.2022 r., przy jednoczesnym zaniechaniu uchylenia postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17.03.2023 r. oraz w konsekwencji postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25.10.2022 r., co skutkuje nie dającą się pogodzić z porządkiem prawnym sprzecznością między wyrokiem z dnia 19.10.2023r. a treścią pozostającego w mocy postanowienia z dnia 17.03.2023 r. i postanowienia z dnia 25.10.2022 r. i co ma istotny wpływ na wynik sprawy i dochodzenie przez skarżącą przysługujących jej roszczeń na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) lit b) i lit c) p.p.s.a.;

2. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i dotknięte jest nieważnością postępowania (art. 174 pkt 2 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), poprzez to, że WSA w Warszawie naruszył przepisy postępowania pomijając wniosek skarżącej zawarty w piśmie z dnia 3.10.2023 r., stanowiącym odpowiedź na skierowane do skarżącej zawiadomienie Sądu z dnia 12.09.2023 r., doręczone skarżącej w dniu 27.09.2023 r., w których to piśmie z dnia 3.10.2023 r. skarżąca:,, nie wyraziła zgody na rozpoznanie sprawy sygn. akt I SA/Wa 1148/23.... na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym" i wnioskowała: "..o rozpoznanie sprawy na rozprawie jawnej i powiadomienie mnie o terminie rozprawy" co zostało zignorowane przez WSA w Warszawie, a co jest uchybieniem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 174 pkt 2 p.p.s.a., i które to uchybienie dotknięte jest nieważnością postępowania, gdyż skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw, o czym stanowi art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.;

3. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) poprzez oddalenie skargi skutkujące jednoczesnym utrzymaniem w mocy postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17.03.2023 r. oraz w konsekwencji postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25.10.2022 r., gdy tymczasem na jaw wyszły nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody nieznane Organowi w dniu sporządzania pisma informacyjnego o umorzeniu postępowania z mocy prawa, tj. na dzień 13.07.2022 r. i przy wydawaniu postanowienia z dnia 25.10.2022 r., a Organ znając już później w pełni powyższe nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody do nich się nie ustosunkował merytorycznie, co spowodowało, że Sąd dopuścił do utrzymania w mocy w obrocie prawnym dwóch postanowień Ministra Rozwoju i Technologii wydanych z naruszeniem prawa, które z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a) lit b) i lit c) p.p.s.a. powinny być uchylone w całości;

4. naruszenie przez Sąd art. 45 Konstytucji RP poprzez pozbawienie skarżącej; "...prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd" oraz naruszenie innych podstawowych praw obywatelskich, o których mowa w art. 2, art. 32 ust. 1, art. 64 ust. 2 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz naruszenie przepisów art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz uchylenie postanowienia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 marca 2023 r. o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego i przekazanie sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego ze wskazaniem na uchylenie obydwu postanowień z dnia 25.10.2022 r. i z dnia 17.03.2023 r. Wniosła także o przekazanie sprawy do WSA w celem ustalenia, czy zachodzą przesłanki do uznania nieważności zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 4.12.1957 r. w sprawie zmiany przymusowego zarządcy państwowego nad przedsiębiorstwem Z[...] w Ś.w światle art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

Skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy.

Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, zatem podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu pierwszej instancji poddane zostało postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii, którym na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. odmówiono wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 4 grudnia 1957 r. nr 220 w sprawie zmiany przymusowego zarządcy państwowego nad przedsiębiorstwem Z[...] w Ś., pow. R. Wznowienie postępowania administracyjnego jest jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, który pozwala na wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji. Składa się z dwóch etapów. Na pierwszym etapie organ bada dopuszczalność wznowienia i ten etap postępowania kończy się wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.) lub postanowienia o odmowie jego wznowienia (art. 149 § 3 k.p.a.). Dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania organ przechodzi do drugiej fazy postępowania, kiedy to przeprowadza postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Zatem kontrolując powyższy akt Sąd obowiązany był rozważyć jedynie kwestię procesową, odnoszącą się do zweryfikowania warunków, od których zależy samo uruchomienie postępowania wznowieniowego. Tymczasem skarżąca powołała szereg zarzutów w oderwaniu od przedmiotu kontroli dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Zarzuty te w przeważającej ich części koncentrują się na wykazaniu wadliwości zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 4 grudnia 1957 r., które to kwestie nie były przedmiotem oceny ani organu, ani też sądu I instancji. Ponadto, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia nie oznacza automatycznie, że Sąd I instancji zgodził się i niejako "zatwierdził" każde zawarte w postanowieniu stwierdzenie organu co do stanu faktycznego i prawnego sprawy. Nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie postanowienia oznacza jedynie, że sąd nie stwierdził naruszeń prawa mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Poczynienie tych ogólnych uwag było konieczne ze względu na treść zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienie.

W niniejszej sprawie skarżąca oparła skargę kasacyjną na obu podstawach kasacyjnych wskazanych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z tym w pierwszej kolejności wymagają oceny zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, gdyż zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego mogą podlegać ocenie dopiero wówczas, gdy stan faktyczny przyjęty za podstawę zaskarżonego wyroku nie nasuwa zastrzeżeń.

Za niezasadny Naczelny Sąd Administracyjny uznał zawarty w skardze kasacyjnej najdalej idący zarzut, dotyczący pozbawienia skarżącej przez Sąd możliwości obrony swych praw poprzez rozpatrzenie złożonej skargi w tzw. trybie uproszczonym (naruszenie art. 174 pkt 2 i art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. oraz powołanych w skardze kasacyjnej przepisów Konstytucji, w tym między innymi art. 45). Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zaskarżone postanowienie o odmowie wznowienia stanowiło jeden z aktów wymienionych w ww. art. 119 § 3 p.p.s.a. Przepis ten obowiązuje od 15 sierpnia 2015 r. i stanowi odpowiedź ustawodawcy na postulaty społeczne, domagające się umożliwienia załatwiania określonego rodzaju spraw w postępowaniu odformalizowanym i pozbawionym zbędnych komplikacji. Również w piśmiennictwie zasadnie podnosi się, że ustawodawca słusznie dostrzegł, że w tego

typu sprawach bezwzględne pierwszeństwo powinna mieć zasada szybkości postępowania (zob. J. Wyporska-Frankiewicz Joanna, Gwarancje ochrony zobowiązanego w egzekucji administracyjnej obowiązków niepieniężnych, WKP 2019). Rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym we wskazanych okolicznościach nie jest uzależnione od woli skarżącego. Nawet więc złożenie przez skarżącego wniosku o rozpoznanie takiej sprawy na posiedzeniu jawnym nie pozbawia sądu ustawowego uprawnienia do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I OSK 4109/18, ten i niżej przywołane orzeczenia publik. CBOSA).

Natomiast nieważność postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Powszechnie przyjmuje się, że taki stan rzeczy występuje wówczas, gdy strona nie może brać udziału w postępowaniu lub jego istotnej części w następstwie uchybień procesowych, co oznacza, że nie uczestniczyła w postępowaniu z powodu nieprawidłowości, w tym także zaniechań sądu prowadzącego postępowanie, które doprowadziły do utraty możności skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2360/22). A jak wyżej zostało to wskazane, postępowanie uproszczone nie stanowi niedopuszczalnego ograniczania prawa do sądu, lecz stanowi jedynie element skracania i przyśpieszania procedur sądowych bez pozbawienia strony należnych uprawnień procesowych. Rozpoznanie sprawy w tym trybie nie prowadzi zatem do pozbawienia strony skarżącej prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, bowiem podnoszone przez nią argumenty, podobnie jak argumenty skarżonego organu, są rozważane w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę, a sprawa po wnikliwej analizie rozpoznawana jest przez Sąd w składzie trzech sędziów.

Brak naruszenia art. 119 pkt 3 p.p.s.a. powoduje, że chybiony jest również zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 listopada 2023 r. sygn. akt II GSK 2178/22 wskazał, że "Minimalnym standardem proceduralnym, który zapewnia stronom możliwość skutecznej obrony swych praw jest zawiadomienie ich przez sąd o terminie posiedzenia jawnego lub niejawnego z co najmniej siedmiodniowym wyprzedzeniem. Powyższa regulacja gwarancyjna została ustanowiona expressis verbis w art. 91 § 2 zd. 33 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w odniesieniu do posiedzeń jawnych, natomiast stosownie do treści zasady jawności rozpoznawania spraw (art. 10 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz prawa podmiotowego do rzetelnego i sprawiedliwego proceduralnie postępowania sądowego (art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, art. 47 akapit 2 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej, art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych) ma ona odpowiednie zastosowanie także do posiedzeń niejawnych."

W badanej sprawie ten standard ochrony prawnej został zachowany, skoro strona została powiadomiona o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miała możliwość pisemnego zajęcia stanowiska w sprawie przed terminem posiedzenia (z której to możliwości skarżąca nota bene skorzystała). Dla spełnienia się przesłanki pozbawienia możności obrony swych praw przez stronę konieczne jest ustalenie, że uchybienie to musi w sposób realny, a nie tylko hipotetyczny, pozbawiać stronę możności obrony swych praw. Pozbawienie strony możności obrony należy zatem oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy. Z tych względów należało przyjąć, że mimo rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, strona skarżąca miała zapewnioną możliwość skutecznej obrony swych praw, a w szczególności przedstawienia swojego stanowiska w formie pisemnej. Z akt sprawy wynika, że przysługujące skarżącej prawo do rzetelnego i sprawiedliwego postępowania sądowego zostało właściwie zagwarantowane, a tym samym również zarzut naruszenia art. 45 Konstytucji okazał się chybiony.

Skoro zatem podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisów postępowania okazały się nieusprawiedliwione, należy przejść do oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego. Również i te zarzuty Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadne.

Za niezasadny Naczelnego Sądu Administracyjnego uznał zawarty w skardze kasacyjnej zarzut dotyczący sprzeczności treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji ze stanowiskiem organu zawartym w utrzymanym w mocy tym wyro-

kiem postanowieniu z dnia 17 marca 2023 r. w sprawie odmowy wznowienia postępowania nadzorczego. Faktycznie w zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny przychylił się do poglądu, zgodnie z którym w przypadku umorzenia postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. poz. 1491) właściwym postępowaniem organu jest wydanie decyzji deklaratoryjnej o umorzeniu z mocy prawa postępowania nieważnościowego. Tym samym Sąd I instancji zakwestionował prawidłowość stanowiska organu, że w takiej sytuacji wystarczające jest powiadomienie strony o umorzeniu postępowania jedynie pismem informacyjnym. Jednakże ta różnica poglądów, choć istotna, sama w sobie nie miała wpływu na ocenę prawidłowości zawartego w postanowieniu z dnia 17 marca 2023 r. rozstrzygnięcia. Postanowienie to nie dotyczyło bowiem oceny prawidłowości umorzenia postępowania nadzorczego. Postanowieniem tym organ odmówił wznowienia postępowania nadzorczego z wniosku m.in. skarżącej. Sąd I instancji oceniał zatem prawidłowość odmowy wznowienia postępowania administracyjnego, nie zaś prawidłowość jego umorzenia. W tym zakresie Sąd I instancji uznał, że organ prawidłowo odmówił wznowienia postępowania nieważnościowego. Z uzasadnienia kwestionowanego postanowienia wynika, że organ odmówił wznowienia postępowania uznając, że postępowanie administracyjne umorzone z mocy prawa nie może zostać wznowione. Natomiast zdaniem Sądu I instancji, uwzględnienie przez organ wniosku o wznowienie postępowania nie było możliwe z uwagi na brak decyzji kończącej postępowanie nieważnościowe. Takie stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjne znajduje bezpośrednie oparcie w treści art. 145 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowi, że "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli...". Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie istnienie odmiennej oceny prawnej dotyczącej sposobu zakończenia postępowania pomiędzy organem a Sądem I instancji nie oznacza, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest wadliwy. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. a lub c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwala bowiem Sądowi uwzględnić skargę i uchylić zaskarżone orzeczenie, jeśli stwierdzone naruszenia prawa odpowiednio miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Przedstawiona argumentacja prowadzi do wniosku, że sprawa co do istoty została prawidłowo rozpatrzona, a dokonana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny ocena prawidłowości zaskarżonego postanowienia odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.

Uzasadnienie zostało sporządzone stosownie do wymogów określonych w art. 193 zdanie 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.