Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda Sędzia WSA Tomasz Adamczyk Protokolant: Asystent sędziego Paweł Pijewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi C. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2004 r. oddala skargę.

Postanowieniem z dnia [...] r. ([...] ) Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. nadał rygor natychmiastowej wykonalności własnej decyzji nieostatecznej z [...] r. określającej C. I. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za czerwiec, lipiec, wrzesień, październik, listopad i grudzień 2004 r.

W tym samym dniu pracownicy Urzędu Skarbowego podjęli próbę doręczenia postanowienia podatnikowi, w miejscu jego zamieszkania. Podatnik odmówił przyjęcia korespondencji tłumacząc, że ustanowił pełnomocnika, a dokument pełnomocnictwa został złożony w Urzędzie. Doręczający poinformowali stronę, że Urząd nie dysponuje pełnomocnictwem. Wobec nieprzyjęcia przesyłki przez podatnika, organ uznał postanowienie za doręczone.

W dniu [...] r. C. I. udzielił pełnomocnictwa radcy prawnemu do reprezentowania w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych, w szczególności podatku od towarów i usług za 2004 i 2005 r., przed organami podatkowymi oraz Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Ł.. Pełnomocnictwo wpłynęło do Urzędu Skarbowego w Z. [...] r.

W dniu [...] r. pełnomocnik, za pośrednictwem poczty, wniósł zażalenie na wskazane na wstępie postanowienie dotyczące nadania rygoru natychmiastowej wykonalności wnioskując w nim o uchylenie postanowienia, w także o uznanie, że zaskarżone postanowienie zostało doręczone [...] r. W razie gdyby organ nie podzielił tego stanowiska, pełnomocnik wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia. W ocenie autora zażalenia pełnomocnictwo było skuteczne wobec organu już w dacie nadania go listem poleconym na adres Urzędu Skarbowego, czyli [...] r. Tym samym zaskarżone postanowienie winno być doręczone pełnomocnikowi, a nie bezpośrednio stronie. Ponieważ w dniu [...] r. organ wydał pełnomocnikowi wszystkie dokumenty dotyczące sprawy, w tym zaskarżone postanowienie, od tej daty należało liczyć termin na złożenia zażalenia.

Postanowieniem z dnia [...] r. ([...] ) Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w oparciu o art. 162 § 1 i § 2, art. 163 § 1, § 2 i § 3, art. 216 § 1 oraz art. 217 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej "O.p.") odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Organ wskazał, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało skutecznie doręczone podatnikowi, w miejscu jego zamieszkania, w dniu [...] r. Od tej daty biegł 7-dniowy termin na złożenie zażalenia, który upływał [...] r. Zażalenie zostało wniesione dopiero [...] r., a więc po terminie. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jego winy. Nie wskazał na żadne nadzwyczajne okoliczności usprawiedliwiające złożenie zażalenia po terminie. Powołał jedynie argumenty, które miały świadczyć o wadliwym doręczeniu postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności podatnikowi zamiast jego pełnomocnikowi. Wywodził też, że termin na wniesienie zażalenia powinien być liczony od [...] r., w tej bowiem dacie pełnomocnik faktycznie otrzymał zaskarżone postanowienie. Zdaniem organu powyższe okoliczności nie uzasadniają przywrócenia terminu wręcz przeciwnie, świadczą o braku należytej staranności w jego dochowaniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. pełnomocnik podatnika zarzucił naruszenie:

1. art. 162 § 1 i § 2 O.p. poprzez przyjęcie, że nie zostało uprawdopodobnione, iż uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło bez winy podatnika oraz że wniosek o przywrócenie terminu nie został wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi;

2. art. 145 § 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie i pominięcie zasady, że w przypadku, gdy strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi;

3. art. 153 O.p. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy podatnik nie odmówił przyjęcia pisma, a jedynie wskazał na konieczność jego doręczenia pełnomocnikowi;

4. art. 236 § 2 pkt 1 O.p. poprzez przyjęcie, że zażalenie zostało złożone po terminie, podczas gdy termin należało liczyć od [...] r.;

5. art. 122 i art. 187 O.p. wskutek braku wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebrania i nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego.

Pełnomocnik zarzucił też błędne oznaczenie strony (zamiast "C. I. S. 3, [...] W. " winno być "P.P.H.U.A ul. A 49/51, [...] Z.").

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że pracownicy organu nie poinformowali podatnika co zawiera przesyłka, którą chcą mu doręczyć. Ponadto doręczenia próbowano dokonać w miejscu zamieszkania strony, a nie w miejscy prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie autora skargi pełnomocnictwo udzielone 6 grudnia 2010 r. było skuteczne wobec organu z datą jego wysłania listem poleconym do Urzędu Skarbowego w Z., a mianowicie już 10 grudnia 2010 r. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie winno być doręczone pełnomocnikowi, nie zaś podatnikowi. Ponieważ organ tego nie uczynił, to termin do zaskarżenie postanowienia należało liczyć od 22 grudnia 2010 r., kiedy to wydano pełnomocnikowi postanowienie w Urzędzie Skarbowym. Wskazując na powyższe wnioskowano o uchylenie postanowienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącego dodatkowo wyjaśnił, że 10 grudnia 2010 r. strona poinformowała go o wizycie pracowników Urzędu Skarbowego i próbie doręczenia pism. Skarżący z kolei potwierdził, że tego dnia był w domu i pracownicy Urzędu próbowali doręczyć mu decyzje. Wskazał im jednak, że ma ustanowionego pełnomocnika, podał jego dane i oświadczył, że pisma należy doręczyć pełnomocnikowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 137 § 2 O.p. pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu. W przypadku pisemnego pełnomocnictwa, art. 137 § 3 zd. 1 O.p. stanowi, iż pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Kategoryczne brzmienie zacytowanego fragmentu przepisu nie pozostawia wątpliwości, iż pełnomocnik, chcąc występować w postępowaniu w takim charakterze, jest zobligowany do przedłożenia do akt konkretnej sprawy dokumentu potwierdzającego umocowanie do działania w cudzym imieniu i wyznaczającego jego zakres. Ordynacja podatkowa nie definiuje pojęcia pełnomocnictwa w tym więc zakresie, poprzez art. 137 § 4 O.p., odnieść należy się do zasad prawa cywilnego, na gruncie którego pełnomocnictwo jest określane jako jednostronna czynność prawna o charakterze upoważniającym (por. wyrok Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 8 maja 2001 r. IV CKN 354/2000, LexPolonica nr 384663). Oznacza to, iż udzielenie pełnomocnictwa stanowi dla pełnomocnika jedynie źródło kompetencji do działania w imieniu i ze skutkiem dla mocodawcy, w zakresie wyznaczonym treścią pełnomocnictwa. Pełnomocnik nie ma natomiast obowiązku działania w zastępstwie za osobę trzecią. Obowiązek taki może jednak wypływać z dodatkowego stosunku prawnego łączącego mocodawcę z umocowanym np. umowy zlecenia, z tym iż okoliczność ta z punktu widzenia przepisów postępowania podatkowego i wypływających z nich dla pełnomocnika obowiązków i uprawnień procesowych nie ma żadnego znaczenia. Organy w toku postępowania nie mają bowiem obowiązku badania tego, czy stronę postępowania i jej pełnomocnika wiąże umowa o określonej treści, mająca wpływ na sposób działania pełnomocnika. Powyższe pozwala na sformułowanie wniosku, iż bez względu na zakres udzielonego pełnomocnictwa, to pełnomocnik decyduje o tym, czy będzie zastępował stronę w zakresie, w jakim został umocowany.

Ponieważ pełnomocnictwo jest czynnością prawną, to wywołuje ono skutki prawne w stosunku do pełnomocnika z chwilą gdy oświadczenie o ustanowieniu go w takim charakterze dotrze do niego w sposób umożliwiający zapoznanie się z jego treścią. W odniesieniu do organu podatkowego pełnomocnictwo procesowe jest skuteczne i obliguje do przeprowadzania dalszych czynności w toku postępowania z udziałem pełnomocnika od momentu złożenia dokumentu pełnomocnictwa do akt sprawy bądź w przypadku pełnomocnictwa ustnego od chwili zgłoszenia go do protokołu. Twierdzenie pełnomocnika skarżącego, że samo poinformowanie przez stronę postępowania o ustanowieniu zastępcy procesowego jest wystarczające do uznania, że jest ona reprezentowana przez pełnomocnika, pozostaje w ewidentnej sprzeczności z treścią art. 137 § 3 O.p. Raz jeszcze podkreślić należy, że organ ma obowiązek uwzględnić fakt ustanowienia pełnomocnika, dopiero gdy będzie dysponował bądź pisemnym pełnomocnictwem złożonym do akt sprawy bądź ustnym oświadczeniem mocodawcy zgłoszonym do protokołu. Począwszy od tego momentu aktualizują się wszelkie obowiązki organu podatkowego względem pełnomocnika. Pełnomocnictwo, ażeby mogło wywrzeć skutki w postępowaniu, musi zostać uzewnętrznione, czyli informacja o jego istnieniu musi dotrzeć do organu podatkowego (por. wyrok NSA z dnia 31 maja 2000 r. sygn. akt I SA/Wr 2034/97, wyrok NSA z dnia 1 marca 1999 r. sygn. akt II SA 1533/98). Tym samym w rozpatrywanej sprawie o skuteczności nadesłanego przez pełnomocnika pełnomocnictwa nie może decydować data jego nadania listem poleconym, lecz data otrzymania tego dokumentu przez organ. Poza sporem pozostaje to, że pełnomocnictwo wpłynęło do Urzędu Skarbowego w Z. w dniu [...] r., a skoro tak, to do tej daty czynności podejmowane przez organ bezpośrednio z udziałem strony uznać należy za skuteczne.

Podatnik jest osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą P.P.H.U.A ".

W myśl art. 148 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy (§ 1), siedzibie organu podatkowego (§ 2) oraz każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). W pierwszym rzędzie doręczenie powinno nastąpić w miejscach określonych w § 1 i 2, czyli w mieszkaniu adresata lub w miejscu pracy ewentualnie w siedzibie organu podatkowego. Dopiero w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w innych uzasadnionych przypadkach pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. Z wyjątkiem sposobu określonego w § 3 art. 148 O.p. pozostałe sposoby doręczeń wskazane w tym przepisie mają charakter równorzędny. Doręczenie decyzji podatnikowi w miejscu zamieszkania nie naruszało art. 148 O.p. tym bardziej, że taki adres skarżący podał w toku postępowania, między innymi w odwołaniu od decyzji wymiarowej.

Nie ulega wątpliwości, że w dniu 10 grudnia 2010 r. skarżący nie przyjął korespondencji z Urzędu Skarbowego, w tym postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, czego sam nie kwestionuje. Zgodnie z art. 153 § 1 i § 2 O.p. jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata. W niniejszej sprawie jest to 10 grudnia 2010 r. Od tej daty należało liczyć termin na złożenie zażalenia, wskazany w art. 236 § 2 pkt 1 O.p. i wynoszący 7 dni. Organ słusznie stwierdził, że termin ten upływał 17 grudnia 2010 r., a zatem pełnomocnik wniósł zażalenie z przekroczeniem tego terminu, skoro wysłał je dopiero 29 grudnia 2010 r.

Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. w przypadku uchybienia terminu, na wniosek zainteresowanego należy przywrócić termin, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Wniosek taki winien być złożony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (§ 2 art. 162).

Mając na uwadze powyższy przepis, kwestią pierwszoplanową jest ustalenie, czy strona uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Przy czym, jeżeli strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, to należy ustalić, czy ewentualne uchybienie terminu nastąpiło bez winy pełnomocnika.

O braku winy można mówić wówczas, gdy powodem przekroczenia terminu była przeszkoda nie do przezwyciężenia. Musi zatem wystąpić takie zdarzenie, które uniemożliwiło zainteresowanemu, bądź jego pełnomocnikowi, dochowanie terminu, a którego zainteresowany lub jego pełnomocnik nie wywołał, któremu nie mógł zapobiec, ani którego nie mógł przezwyciężyć. Zatem chodzi tu o przeszkodę, która zaistniała w czasie trwania biegu terminu do dokonania czynności procesowej, a której strona, bądź jej pełnomocnik, nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do tego rodzaju przeszkód zalicza się np. powódź, pożar, przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą.

Żadna z wymienionych wyżej sytuacji nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie.

Warto zwrócić uwagę, że instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu oparta jest na założeniu, że został przekroczony termin, co spowodowało dla zainteresowanego negatywne konsekwencje, a strona (jej pełnomocnik), wnioskując o restytucję tego terminu, przyznaje, że termin został faktycznie uchybiony i jednocześnie wskazuje na okoliczności usprawiedliwiające takie uchybienie.

Specyfika niniejszej sprawy polega na tym, że w ocenie pełnomocnika strony skarżącej, czynność polegająca na złożeniu zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności została dokonana z zachowaniem ustawowego terminu. Cała argumentacja powoływana przez pełnomocnika zmierza do wykazania tej tezy i zwalczania stanowiska organu o skuteczności doręczenia zaskarżonego postanowienia w dniu [...]r. Jednocześnie, przy takim założeniu, pełnomocnik nie powołuje żadnych okoliczności (w szczególności nadzwyczajnych) usprawiedliwiających wniesienie zażalenia po terminie. W tej sytuacji organ trafnie ocenił, że nie zachodzą przesłanki do przywrócenia tego terminu.

Niewątpliwie w niniejszej sprawie doszło do przekroczenia terminu do zaskarżenia postanowienia o rygorze natychmiastowej wykonalności, a zatem istniały podstawy do tego by wnioskować o jego przywrócenie. Z pewnością jednak o uwzględnieniu wniosku w tym zakresie nie mogła decydować okoliczności braku wiedzy podatnika o tym jakiego rodzaju pisma pracownicy organu chcieli mu doręczyć w dniu 10 grudnia 2010 r., jak i to, że o postanowieniu w sprawie rygoru pełnomocnik strony dowiedział się dopiero 22 grudnia 2010 r. Z przyczyn wyżej już wyjaśnianych, dopóki pełnomocnictwo nie zostało złożone do akt, dopóty organ nie miał podstaw prawnych by dopuścić do udziału w sprawie w charakterze pełnomocnika wskazywaną przez podatnika osobę i to jej doręczyć korespondencję pierwotnie adresowaną bezpośrednio do strony. Konsekwencje przesłania przez pełnomocnika do Urzędu Skarbowego dokumentu pełnomocnictwa dopiero 10 grudnia 2010 r. (choć pełnomocnictwo zostało udzielone cztery dni wcześniej), a więc w dacie, w której pełnomocnik dowiedział się od mocodawcy o podjętej próbie doręczenia korespondencji stronie, obciążają pełnomocnika podatnika, nie zaś organ.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę.

P.Z-C.