Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz,, Sędzia NSA Krystyna Sidor, Protokolant Starszy asystent sędziego Anna Ostrowska, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi H.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania sądowego w sprawie II SA/Lu 258/11 dotyczącej zasiłku stałego p o s t a n a w i a I. odrzucić skargę; II. przyznać [...] E. O. – M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Pismem nadanym w dniu 16 września 2011 r. skarżąca H. P. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę o wznowienie postępowania w sprawie sygn. akt II SA/Lu 258/11, zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 maja 2011 r.

Wyrokiem tym Sąd oddalił skargę H. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2011 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. odmawiającą skarżącej przyznania zasiłku stałego.

Skarżąca od powyższego wyroku nie wniosła skargi kasacyjnej. Przyznany skarżącej z urzędu profesjonalny pełnomocnik w dniu 9 września 2011 r. złożył do akt sądowych opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Po uprawomocnieniu się wyroku skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania, będącą przedmiotem niniejszego postępowania.

W skardze tej podniosła, iż w zakończonym postępowaniu sądowym zostały naruszone jej prawa "do swobody obywatelskiej i społecznej w przedmiocie samodzielnego gospodarowania i prowadzenia 1-osobowego gospodarstwa domowego".

W jej uzasadnieniu wskazała natomiast, że nie była należycie reprezentowana i broniona podczas rozprawy. Nadto dodała, iż brak akt administracyjnych uniemożliwił analizę i ocenę jej sprawy wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi.

W dalszej części skargi wyjaśniła, iż prowadzi samodzielnie jednoosobowe gospodarstwo domowe, gdyż sama dysponuje otrzymywaną emeryturą na własne potrzeby.

Z tych względów - w ocenie skarżącej - sprawa wymaga wznowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga H. P. o wznowienie postępowania sądowego podlega odrzuceniu.

Na wstępie należy zaakcentować, że instytucja wznowienia postępowania sądowego, której uruchomienia domaga się skarżąca, ma charakter wyjątkowy. Opiera się ona bowiem na przysługującej poza tokiem instancji skardze o ponowne przeprowadzenie procesu zakończonego prawomocnym orzeczeniem i zastąpienie zapadłego w sprawie orzeczenia nowym rozstrzygnięciem. Nadzwyczajny charakter tego środka prawnego, skierowanego przeciwko prawomocnemu, a więc niewzruszalnemu w drodze zwyczajnych środków odwoławczych orzeczeniu powoduje, że instytucja ta może być wykorzystana wyłącznie wtedy, gdy znajdzie to oparcie w prawie, a katalog podstaw wznowieniowych jest katalogiem zamkniętym, nie zezwalającym na rozszerzającą wykładnię wymienionych w nim przesłanek. Głównym powodem takiego ukształtowania instytucji wznowienia postępowania sądowego jest konieczność zapewnienia stabilności prawomocnych orzeczeń sądowych.

Zgodnie z treścią art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Tryb postępowania ze skargą o wznowienie postępowania reguluje natomiast art. 280 § 1 i art. 281 p.p.s.a. Pierwszy przepis stanowi, iż sąd właściwy do wznowienia postępowania bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga w tym przedmiocie została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. Badanie to polega jedynie na stwierdzeniu, czy skarżący wskazał podstawę wznowienia wymienioną w katalogu przesłanek wznowieniowych. O istnieniu wskazanej podstawy wznowienia rozstrzyga natomiast sąd na rozprawie o czym stanowi drugi z przywołanych przepisów.

Sąd administracyjny w pierwszej kolejności bada więc czy skarga opiera się na ustawowej przesłance warunkującej wznowienie (odrzucając skargę w przypadku stwierdzenia jej braku), a dopiero następnie bada, czy wskazane przez skarżącego podstawy wznowienia zaistniały w rzeczywistości. W rezultacie skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu zarówno wtedy, gdy nie opiera się na ustawowej podstawie wznowienia, jak i wtedy, gdy zostanie ustalone, że powołana w skardze ustawowa podstawa nie zachodzi (por. wyrok NSA z 23 maja 2006 r., I FSK 30/06, niepubl.). Samo sformułowanie podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisom regulującym omawiane kwestie nie oznacza bowiem oparcia skargi na ustawowej podstawie wznowienia. Innymi słowy brak ustawowej podstawy wznowienia o której mowa w art. 281 p.p.s.a. oznacza, że podstawa ta, mimo jej wskazania w skardze, w rzeczywistości nie istnieje.

W niniejszej sprawie tego typu sytuacja wystąpiła, albowiem w ocenie Sądu wskazana przez skarżącą podstawa wznowienia w rzeczywistości nie zachodzi.

Mianowicie, zgodnie z treścią art. 271 pkt 2 p.p.s.a., który jak wynika z analizy treści skargi jest podstawą żądania skarżącej stanowi, że można żądać wznowienia postępowania w sytuacji gdy strona:

- nie miała zdolności sądowej lub procesowej,

- nie była należycie reprezentowana,

- wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona była możności działania.

W skardze H. P. powołała się na drugą podstawę, podnosząc w skardze, iż "nie była należycie reprezentowana i broniona podczas rozprawy".

Dokonując oceny tych twierdzeń w kontekście przywołanej regulacji prawnej wskazać należy, iż w niniejszej sprawie niewątpliwie nie zachodziła przesłanka braku należytej reprezentacji strony skarżącej.

W tym miejscu wyjaśnić należy stronie, iż podstawa ta (braku należytej reprezentacji), jeżeli chodzi o osoby fizyczne, dotyczy tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych. Wskazuje też na to treść art. 277 p.p.s.a., gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony (J. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2009 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Wydanie IV, s. 684).

Brakiem należytej reprezentacji nie jest zatem sytuacja, w której skarżąca, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, nie była reprezentowana przez pełnomocnika na rozprawie.

Z analizy akt sprawy II SA/Lu 258/11 wynika, że H. P. w toku sprawy składała pisma procesowe. Została również prawidłowo zawiadomiona o terminie rozprawy, na której zapadł wyrok oddalający skargę, o sporządzenie którego uzasadnienia skarżąca osobiście zawnioskowała. Następnie po otrzymaniu wyroku z uzasadnieniem skarżąca zwróciła się do Sądu o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienia adwokata. Wniosek te został uwzględniony i dla skarżącej został wyznaczony pełnomocnik w osobie adwokat E. O.-M.

W tej sytuacji wyznaczony pełnomocnik mógł zaskarżyć wydany w sprawie wyrok w drodze wniesienia skargi kasacyjnej po wcześniejszym złożeniu wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia, co jednocześnie wiązałoby się z koniecznością zażądania przez Sąd akt administracyjnych od organu. Jednakże jak wynika z akt sprawy pełnomocnik skarżącej, pismem z dnia 9 września 2011 r. poinformował Sąd o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Sądu z dnia 26 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 258/11, podnosząc dodatkowo, iż opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej przekazał stronie skarżącej. Nie można zatem uznać, iż brak akt administracyjnych, które zostały zwrócone do organu stanowił przeszkodę we właściwym ocenieniu sprawy.

Podsumowując brak reprezentacji strony na rozprawie przez profesjonalnego pełnomocnika (w sytuacji gdy strona pełnomocnika nie posiadała), jak również brak zaskarżenia przez tegoż pełnomocnika wydanego w sprawie orzeczenia w żaden sposób nie można utożsamiać z przesłanką nienależytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a.

Jak stanowi art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie jest przedmiotem skargi. Gdy skarżącym jest osoba fizyczna (jak to miało miejsce w przedmiotowej sprawie) samodzielnie występuje on przed sądem, przedstawiając swoje racje oraz podejmując określone czynności procesowe. Jedynie w sytuacji gdy strona skarżąca posiada pełnomocnika (z wyboru lub przyznanego z urzędu), to wówczas pełnomocnik ten działa przed sądem w imieniu strony. Jak wskazano powyżej skarżąca w dacie wydania przedmiotowego wyroku nie posiadała pełnomocnika, o którego ustanowienie z urzędu nawet nie wnioskowała, co uczyniła dopiero po otrzymaniu wyroku z uzasadnieniem. Pomijając nawet sytuację jakiej dotyczy omawiana przesłanka nie można przyjąć, że skarżąca nie była podczas rozprawy należycie reprezentowana i broniona.

Odnośnie zaś działań ustanowionego dla strony pełnomocnika, to podnieść należy, iż nienależyte reprezentowanie, o którym mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. nie dotyczy sytuacji, gdy za stronę działa prawidłowo ustanowiony pełnomocnik, nawet w sytuacji gdy swoje obowiązki wykonuje on w sposób, który prowadzi, do negatywnych dla reprezentowanej strony skutków. Tak przyjmuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, w tym sądów administracyjnych (zob. np. postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04).

Z tych względów w ocenie Sądu ta formalnie powołana przez skarżącą podstawa skargi o wznowienie postępowania w istocie nie istnieje. Skarżąca miała pełną zdolność do czynności prawnych i nie musiał ją reprezentować przedstawiciel ustawowy. Ponadto była pouczona o wszelkich wymaganych procedurach i uprawnieniach. Mogła podejmować samodzielnie czynności procesowe, co jak wynika z akt sprawy robiła.

W ocenie Sądu uzasadnienie skargi o wznowienie postępowania stanowi jedynie próbę polemiki z wyrokiem Sądu z dnia 26 maja 2011r. oddalającym jej skargę, a w szczególności z uzasadnieniem tego orzeczenia. Właściwym sposobem zakwestionowania ustaleń Sądu zawartych w uzasadnieniu wyroku jest jednak wniesienie zwykłego środka zaskarżenia, tj. skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a nie składanie skargi o wznowienie zakończonego prawomocnie postępowania.

Uznając, że skarżąca nie była nienależycie reprezentowana nie można także uznać, iż była pozbawiona możności działania. Warto wskazać, iż stosownie do utrwalonego w tej mierze orzecznictwa termin "pozbawienie możności działania" należy rozumieć ściśle. Wystąpi ono zatem jedynie w razie zaistnienia podstawowych uchybień procesowych dotyczących udziału strony w postępowaniu sądowym. Pozbawienie strony możności działania wystąpić może więc w szczególności w wypadku wydania wyroku bez zawiadomienia strony o rozprawie poprzedzającej jego wydanie (tak np. m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. II GSK 378/2005, niepubl.), jak też w przypadkach nie dopuszczenia strony do obrony jej praw.

W ocenie Sądu okoliczności takie w sposób oczywisty nie miały miejsca.

Jak już wskazano wyżej w trakcie postępowania sądowego poinformowano skarżącą o możliwości zapoznania się z aktami sądowymi, poinformowano też o terminie rozprawy, w której mimo tego nie uczestniczyła. H. P. miała zatem możliwość działania, w tym obrony swych interesów, z której to możliwości korzystała składając szereg pism i wniosków w tym o sporządzenie uzasadnienia wyroku i ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej. Kasacja nie została jednak wniesiona albowiem ówcześnie ustanowiony pełnomocnik przedłożył oświadczenie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Opisana wyżej aktywność strony ewidentnie przeczy zatem tezie o pozbawieniu jej możności działania.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że wniesiona przez H. P. skarga o wznowienie postępowania nie opiera się na ustawowych podstawach wznowienia i na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a. skargę odrzucił.

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na wniosek pełnomocnika skarżącej na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).