Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 860/15 o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 września 2015 r. w sprawie ze skargi Z.K. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Rzeszowie z dnia 29 kwietnia 2015 r. nr [..] w przedmiocie odmowy wprowadzenia zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków postanawia: oddalić zażalenie.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 września 2015 r., którym przyznano Z.K. prawo pomocy w zakresie częściowym, zwalniając go od kosztów sądowych w ½ części.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż w związku z tym, że wniosek o prawo pomocy, a tym samym sytuacja materialno-bytowa skarżącego, była już w toku postępowania oceniana, a postanowienie referendarza sądowego z 10 września 2015 r. jest prawomocne, rozpatrzenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w tym samym postępowaniu, bez względu na jego zakres, wymaga uwzględnienia dyspozycji art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.

Oceniając sytuację majątkową wnioskodawców Sąd I instancji podkreślił, że rodzina dysponuje stałym comiesięcznym dochodem wynoszącym 3 460,54 zł (poprzednio 3 304,50). Nie uległ on zmniejszeniu w stosunku do wcześniej ocenianego wniosku, lecz jest wyższy. Zadeklarowane wydatki, które w istocie nie odbiegają od poprzednio deklarowanych, nie pochłaniają wszystkich posiadanych środków. W pewnych obszarach się one zwiększyły, jak np. na gaz czy środki opatrunkowe i higieniczne, ale w innych uległy zmniejszeniu, jak np. utrzymanie studiującej córki. Poprzednio, tak w tym, jak i w innych postępowaniach zawisłych przed WSA w Rzeszowie z udziałem skarżącego, deklarowano, że wynosiły one około 1800 – 2000 zł, podczas gdy obecnie ma to być 1200 zł. Sąd wskazał, że podobnie jak w innych sprawach, także i w niniejszej wydatki te nie zostały w żaden sposób uprawdopodobnione. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący winien zatem wykazać, że od 10 września 2015 r. doszło do takiej zmiany jego sytuacji materialno-bytowej, że obecnie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, tj. także w zakresie nieobjętym poprzednio przyznanym prawem pomocy. Okoliczności takich jednak nie wykazano.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Z.K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw.

Art. 165 ustawy P.p.s.a. stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 10 września 2015 r. Omawiany wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał wcześniejszy wniosek skarżącego złożony w tej sprawie.

Zwracając się z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa, finansowa czy rodzinna uległa zmianie, a tylko w takim przypadku możliwa byłaby zmiana orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy, bowiem tylko te okoliczności są badane jako przesłanki do przyznania takiego prawa lub odmowy uwzględnienia wniosku. Skoro zatem strona nie wykazała zmiany okoliczności sprawy, to zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany postanowienia z dnia 10 września 2015 r.

Należy wyjaśnić, iż przez pojęcie ,,zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu art. 165 P.p.s.a. należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy.

Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika zatem, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zawsze zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Z powyższego wynika więc, że instytucja ta ma charakter szczególnie wyjątkowy i może zostać stosowana jedynie wobec osób o skrajnie trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wykazanie, iż sytuacja majątkowa strony jest właśnie tak trudna, że uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy spoczywa na niej samej, zaś Sąd nie ma podstaw do podejmowania z urzędu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistych możliwości finansowych i stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.