II SA/Gl 489/25 - Wyrok

Data orzeczenia	2025-07-31	
Data wpływu	2025-04-09	
Sąd	Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach	
Sędziowie	Edyta Kędzierska /sprawozdawca/
Rafał Wolnik /przewodniczący/
Wojciech Gapiński	
Symbol z opisem	6139 Inne o symbolu podstawowym 613	
Hasła tematyczne	Ochrona środowiska	
Skarżony organ	Inspektor Ochrony Środowiska	
Treść wyniku	Uchylono zaskarżony akt	
Powołane przepisy	Dz.U. 2024 nr 0 poz 54;  art. 156 ust. 1 i 2; Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t. j.)
Dz.U. 2024 nr 0 poz 935;  art. 146 par. 1; Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)	
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi Parafii Rzymsko - Katolickiej [...] w B. na zarządzenie pokontrolne Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach z dnia 6 lutego 2025 r. nr DBIN.7023.1013.2024.PK w przedmiocie pomiaru hałasu i wykorzystywania instalacji nagłaśniającej 1. uchyla zaskarżone zarządzenie pokontrolne, 2. zasądza od Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Katowicach na rzecz strony skarżącej 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.	
Uzasadnienie
Śląski Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska, zaskarżonym zarządzeniem pokontrolnym z dnia 6 lutego 2025 r., wydanym na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 425 ) oraz ustaleń kontroli Parafii p.w. [...], ul. [...], [...], przeprowadzonej w dniach od 27 listopada 2024 r. do 10 stycznia 2025 r. z przerwami, zarządził aby przestrzegać zakazu używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających poza okazjonalnymi uroczystościami oraz uroczystościami i imprezami związanymi z kultem religijnym, wskazując termin realizacji: bezzwłocznie i na bieżąco. Jednocześnie organ wyznaczył termin przesłania pisemnej informacji o zakresie podjętych działań służących wyeliminowaniu wskazanych w zarządzeniu pokontrolnym naruszeń na dzień 20 marca 2025 r.

W uzasadnieniu zarządzenia organ wskazał, że w trakcie kontroli zostało ustalone, iż na terenie wymienionej parafii zainstalowanych jest 5 dzwonów mechanicznych o różnej wielkości, które użytkowane są m.in. w celu wezwania na mszę świętą lub nabożeństwo. Ponadto na wieży kościoła parafialnego znajduje się zegar. Godziny wybijane są za pomocą uderzenia w dzwon, znajdujący się na wieży. Godziny wybijane są w odstępach 15 minutowych od godziny 6:15 do godziny 21:45, informując o aktualnej porze w następujący sposób: - pełna godzina - zgodnie z godziną; - jeden kwadrans - jedno uderzenie dzwonu mechanicznego; - dwa kwadranse - dwa uderzenia dzwonu mechanicznego; - trzy kwadranse - trzy uderzenia dzwonu mechanicznego. W związku z powyższymi ustaleniami organ podniósł, że nie sposób uznać za wykorzystanie w ramach uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, wybijania godzin za pomocą dzwonu, nie jest to bowiem wezwaniem na mszę czy nabożeństwo, nie ma również związku z kultem religijnym. W tym czasie w parafii nie odbywają się Msze Święte, nabożeństwa czy inne uroczystości religijne, którym te dźwięki mogłyby służyć. Wykorzystywanie dzwonu do wybijania godzin od godziny 6:15 do godziny 21:45 odbywa się więc wbrew zakazowi ustawowemu, wyrażonemu w art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r. poz. 54, dalej zwanej również jako p.o.ś.). Z ustaleń kontroli wynika, że wybijanie godzin odbywa się regularnie również poza uroczystościami i imprezami związanymi z kultem religijnym.

Organ wskazał, że w piśmie z dnia 15 stycznia 2025 r. proboszcz wymienionej parafii złożył pisemnie zastrzeżenia do protokołu kontroli podnosząc, że nadużyciem jest twierdzenie, jakoby wykorzystywanie dzwonu do wybijania godzin od godziny 6:15 do godziny 21:45 odbywało się wbrew zakazowi wyrażonemu w art. 156 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Podniósł, że w przypadku eksploatacji dzwonu, użytkowanie instalacji nagłaśniającej, o której mowa w art. 156 ust. 1 p.o.ś., w ogóle nie ma miejsca, emisja hałasu do środowiska następuje bowiem bez użycia dodatkowych środków technicznych służących odtworzeniu, czy wzmocnieniu dźwięku. Podkreślił, że dla przyjęcia odpowiedzialności w rozumieniu art. 156 ust. 1 p.o.ś., istotne jest precyzyjne ustalenie, czy w sprawie nastąpiło wykorzystanie instalacji lub urządzeń nagłaśniających, są to bowiem główne przesłanki odpowiedzialności, a przedmiotowy dzwon nie stanowi instalacji lub urządzenia nagłaśniającego, bowiem emituje dźwięk, a nie go nagłaśnia. W związku z tą argumentacją organ przytoczył wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2023 r., II SAB/Po 106/23, według którego "wykładnia zwrotu "instalacja lub urządzenia nagłaśniające" nie znajduje prawnego ani logicznego uzasadnienia. Jednym z celów regulacji p.o.ś. jest ochrona środowiska przed hałasem, zatem rozróżnienie źródła hałasu ma tu wtórne znaczenie. Przyjęcie przeciwnego stanowiska oznaczałoby, że należałoby inaczej traktować sytuacje i podmioty gdzie dźwięk jest mechaniczny a inaczej gdzie jest emitowany z instalacji, podczas gdy uciążliwość dla środowiska jednego i drugiego może być taka sama. W świetle przepisów prawa materialnego nie tylko instalację nagłaśniającą, ale i dzwony kościelne należy uznać za "instalację" w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., a parafię (kościół), w której się znajdują za "zakład" w rozumieniu art. 3 pkt 48 p.o.ś. Ponadto zgodnie z wyrokiem WSA w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2019 r., II SA/Gd 565/18 "Dzwony kościelne ("tradycyjne", a także elektroniczne) stanowią instalację w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 6 p.o.ś., a w konsekwencji parafia, na terenie której są one posadowione, jest zakładem w rozumieniu tych przepisów. Niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów, czy też sterowania pracą dzwonów (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania) całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś. ’’

Organ podkreślił, że w tym rozumieniu dzwon, za pomocą którego wybijana jest godzina, jest instalacją, co rodzi ten skutek, że emisja dźwięku - porównywalna z emisją hałasu z innych urządzeń elektronicznych - będzie podlegała rygorom przepisów p.o.ś. Wobec tego dzwon na wieży kościoła co do zasady, wynikającej z art. 156 ust. 1 p.o.ś., podlega zakazowi używania, albowiem znajduje się w publicznie dostępnym terenie miasta, wśród terenów zabudowanych (osiedla mieszkaniowe). Wskazał, że w tej sytuacji wyjaśnienia wymagało, czy sposób użytkowania instalacji, ustalony w trakcie kontroli, polegający na wybijaniu dźwięków co 15 minut oraz o pełnych godzinach, podlega wyłączeniu spod zakazu, zgodnie z art. 156 ust. 2 p.o.ś. W ocenie organu, o ile bicie dzwonów będące wezwaniem na mszę świętą podlega wyłączeniu spod zakazu zgodnie z art. 156 ust. 2 p.o.ś., o tyle wybijanie godzin za pomocą dzwonu, niezwiązane według ustaleń organu w jakikolwiek sposób z czynnościami o charakterze kultu religijnego, nie sposób uznać za wykorzystanie w ramach uroczystości i imprez związanych z tym kultem.

Proboszcz reprezentujący Parafię Rzymskokatolicką [...] w B. (zwany dalej skarżącym) - w skardze złożonej na powyższe zarządzenie pokontrolne, wniósł o jego uchylenie.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że wydając zarządzenie organ w ogóle nie uwzględnił tego, iż wybijanie godzin przez zegar odbywa się poprzez uderzanie młotka w jeden z dzwonów i trwa od 1 do 12 sekund, zaś wielkość natężenia dźwięku przy wybijaniu odmierzanego czasu mieści się - według firmy - wykonawcy zegara - w dopuszczalnych normach. Podniósł, że wobec tego art. 156 ustawy Prawo ochrony środowiska nie powinien mieć - co do zegara na wieży kościelnej i wybijanych przez niego godzin (odmierzania czasu) - w ogóle zastosowania. Zegar ten nie stanowi bowiem instalacji ani urządzenia nagłaśniającego, w rozumieniu art. 156 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska. Skarżący podkreślił, że art. 156 ustawy Prawo ochrony środowiska, na którym opiera się organ, nie dotyczy jakiejkolwiek instalacji lub urządzenia, lecz instalacji lub urządzenia nagłaśniającego - czym innym bowiem jest urządzenie, które samo w sobie emituje dźwięk, a czym innym jest urządzenie, które ten dźwięk nagłaśnia. Dodał, że znajdujący się na wieży kościelnej zegar, podczas wybijania godzin emituje dźwięk, ale go nie nagłaśnia. Wskazał, że czas wybijany jest w kościelnym zegarze nie poprzez uderzanie serca dzwonu w korpus (czyli bicie dzwonu), tylko poprzez młoteczek uderzający w korpus dzwonu z zewnątrz. Ponadto zarzucił, że w przedmiotowej sprawie nie zostało wykazane, iż mamy do czynienia z hałasem, bądź z uciążliwością dla środowiska - zegar odmierzając czas emituje dźwięk, ale czy mieści się to w pojęciu hałasu, nie zostało wykazane przez organ - żadne pomiary hałasu nie zostały bowiem przeprowadzone. Trudno zatem mówić o "ochronie przed hałasem", skoro nie zostało ustalone, że parafialny zegar taki hałas powoduje.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie z dnia 30 lipca 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej, będący radcą prawnym, podtrzymał skargę i wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów.

Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej, podtrzymał skargę i wnioski zawarte w piśmie z dnia 30 lipca 2025 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie jest zarządzenie pokontrolne z dnia 6 lutego 2025 r., wydane przez Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska, na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 1991r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 425), zwanej dalej również ustawą o Inspekcji Ochrony Środowiska lub u.i.o.ś.

Podkreślenia zatem wymagało, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 u.i.o.ś., na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej.

Natomiast według art. 12 ust. 2 tej ustawy, kierownik kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub kontrolowana osoba fizyczna, w terminie wyznaczonym w zarządzeniu pokontrolnym, mają obowiązek poinformowania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska o zakresie podjętych i zrealizowanych działań służących wyeliminowaniu wskazanych naruszeń.

Z przytoczonych przepisów wynika, że zarządzenie pokontrolne jest odrębną od decyzji administracyjnej prawną formą działania inspektora ochrony środowiska. Według utrwalonej linii orzecznictwa, zarządzenie pokontrolne jest aktem administracji publicznej, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a., ponieważ ma ono charakter władczy i rozstrzyga indywidualną sprawę konkretnego podmiotu. Zarządzenie to wpływa na prawa i obowiązki kontrolowanego, ponieważ niewykonanie tego zarządzenia lub niezgodne z prawdą poinformowanie o jego wykonaniu, zagrożone jest odpowiedzialnością karną, o czym stanowi art. 31a ust. 1 u.i.o.ś. W orzecznictwie przyjmuje się, że z uwagi na to, iż przepisy ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska uprawniają wskazany w nich organ do wydawania zarządzeń pokontrolnych na podstawie wyników dokonanych kontroli, a jednocześnie nie przewidują środka zaskarżenia tych zarządzeń do organu wyższego stopnia, to zarządzenie pokontrolne, stwierdzające istnienie po stronie podmiotu kontrolowanego, określonego obowiązku, a więc będące działaniem władczym w indywidualnej sprawie, podlega zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2011 r., II OSK 2036/09).

Natomiast charakter prawny zarządzania pokontrolnego powoduje, że – jak podkreśla się w orzecznictwie - Sąd rozpoznając skargę na takie zarządzenie dokonuje badania w zakresie sprawdzenia czy: kontrola została przeprowadzona przez właściwy, powołany do tego organ, czy treść zarządzenia koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli oraz czy treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa.

W wyniku przeprowadzenia oceny we wskazanym wyżej zakresie, stwierdzić należało, że zaskarżone zarządzenie zostało prawidłowo skierowane do proboszcza wyżej wymienionej parafii, a kontrola została przeprowadzona przez organ do tego uprawniony – co nie było kwestionowane w skardze.

Jednakże stwierdzić należało, że przy wydaniu zarządzenia pokontrolnego doszło do naruszenia, wymienionego w nim jako jego podstawa – art. 156 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r. poz. 54, zwanej dalej p.o.ś.).

Podkreślenia wymagało, że zgodnie z art. 156 ust. 1 p.o.ś., zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe.

Natomiast art. 156 ust. 2 p.o.ś. wyłącza powyższy ustawowy zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających w stosunku do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu.

W niniejszej sprawie, w trakcie kontroli przeprowadzonej w wymienionej parafii, organ stwierdził, że na jej terenie, instalacja nagłaśniająca w postaci głośników uruchamiana jest okazjonalnie, wyłącznie w celach związanych ze sprawowaniem kultu religijnego, co mieści się w dyspozycji art. 156 ust. 2 p.o.ś.

Ponadto podczas kontroli organ ustalił, że na wieży kościoła parafialnego znajduje się zegar i wybijane są godziny i kwadranse za pomocą uderzenia w dzwon, znajdujący się na wieży, a zatem bez użycia dodatkowych środków technicznych służących odtwarzaniu, czy wzmacnianiu dźwięku.

W związku z tymi ustaleniami stwierdzić należało, że w przedmiotowej sprawie – przy wybijaniu godzin i kwadransów - w ogóle nie ma miejsca używanie instalacji lub urządzenia nagłaśniającego, o którym mowa w art. 156 ust. 1 p.o.ś., gdyż emisja dźwięku do środowiska następuje w wyniku uderzenia w dzwon – jak ustalił organ – a więc bez zastosowania wzmocnienia tego dźwięku.

Podobną ocenę zawarł Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanym w skardze wyroku z dnia 5 listopada 2024 r. sygn. akt III OSK 405/24 (dostępny na stronie; orzeczenia.nsa.gov.pl.). Podkreślił w nim ponadto, że "dzwony (zwłaszcza dzwony kościelne usytuowane w dzwonnicach, sygnaturkach, wieżach kościelnych itd.), aby realizować swoją podstawową funkcję tj. generować dźwięk muszą być tam w odpowiedni sposób umieszczone, zamontowane oraz wprawione w ruch. Niezależnie od sposobu uruchamiania dzwonów (ręcznie lub automatycznie), czy też sterowania ich pracą (fazą rozruchu, pełnej pracy i hamowania) całość niewątpliwie tworzy stacjonarne urządzenie techniczne, a więc instalację w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., którego eksploatacja może spowodować emisję, o której mowa w art. 3 pkt 4 lit. b p.o.ś., czyli hałas." W tym miejscu dodać należało, że w trakcie przedmiotowej kontroli nie przeprowadzano pomiarów poziomu hałasu, parafia nie ma decyzji o dopuszczalnym poziomie hałasu emitowanego do środowiska.

W podsumowaniu podkreślenia zatem wymagało – w związku z treścią zaskarżonego zarządzenia - że dla zastosowania art. 156 ust. 1 p.o.ś., konieczne jest zaistnienie podstaw do zakwalifikowania instalacji jako instalacji nagłaśniającej, a nie - tylko instalacji, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Zasadnie w tym zakresie podniósł skarżący w uzasadnieniu skargi - że art. 156 ustawy Prawo ochrony środowiska, na którym opiera się organ, nie dotyczy jakiejkolwiek instalacji lub urządzenia, lecz instalacji lub urządzenia nagłaśniającego - czym innym bowiem jest urządzenie, które samo w sobie emituje dźwięk, a czym innym jest urządzenie, które ten dźwięk nagłaśnia. Podkreślił przy tym, że znajdujący się na wieży kościelnej zegar, podczas wybijania godzin emituje dźwięk, ale go nie nagłaśnia.

Wobec tego nie było podstaw do zastosowania art. 156 ust. 1 p.o.ś, który zakazuje używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe.

Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżone zarządzenie pokontrolne zostało wydane z naruszeniem wyżej wymienionego przepisu, a wobec tego, na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a, zarządzenie powyższe należało uchylić.

Przepis art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowił podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu stronie skarżącej kosztów postępowania, na które składał się wpis, wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł, a także opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).