Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2018 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 29 czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 4 maja 2018 r. nr [...].

Decyzją z dnia 29 czerwca 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 4 maja 2018 r., odmawiającą przyznania K. L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad pasierbem – O. L..

Z decyzji organu I instancji wynikało, że stwierdził on brak spełnienie przesłanek z art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ odwoławczy wskazał, że niepełnosprawność małoletniego istnieje od urodzenia, tj. od 3 stycznia 2012 r. Orzeczenie o niepełnosprawności zostało wydane do 31 marca 2021 r. Małoletni jest pasierbem wnioskodawcy. W sprawie nie zostały jednak spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, wobec czego organ I instancji zasadnie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.

K. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podał, że to on na co dzień opiekuje się małoletnim, zawozi i przywozi go do przedszkola, do lekarzy, podaje mu leki. Matka O. posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rodzinie nie ma też osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, które mogły sprawować nad dzieckiem opiekę. Dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności matki dziecka , z którego wynika, że orzeczony stopień niepełnosprawności jest znaczny.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie dodając , że z akt sprawy nie wynika, by na skarżącym ciążył obowiązek alimentacyjny, a nie może on zostać uznany za osobę będącą opiekunem faktycznym, bowiem jest to osoba faktycznie opiekująca się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem o przysposobienie dziecka, a okoliczność taka nie została stwierdzona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kwestię świadczenia pielęgnacyjnego normuje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( tj. Dz.U. z 2017 r., poz.1257 ze zm.), zwana dalej ustawą". Art.17 ustawy stanowi:

1. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

1a. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

1b. 20 Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Zauważyć należy, że świadczenia alimentacyjne ojczymów, matek, pasierbów unormowane zostały w art. 144 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , który znajduje się w Dziale III tegoż kodeksu , zatytułowanym "Obowiązek alimentacyjny". Choć przepis ten posługuje się sformułowaniem "świadczenia alimentacyjne", sformułowaniem takim ( "świadczenia alimentacyjne") posługują się również inne przepisy tego Działu – choćby art. 133 k.r.o. dotyczący obowiązków rodziców wobec dziecka czy art. 134 k.r.o., dotyczący rodzeństwa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 października 2015 r., sygn. akt I OSK 612/14 ( publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych) stwierdził, że obowiązek alimentacyjny może "dotyczyć także innych osób bliskich, niezwiązanych więzami krwi. Taka sytuacja przewidziana została w art. 144 k.r.o., który stanowi podstawę do żądania świadczeń alimentacyjnych od powinowatych. Wskazane uregulowanie poszerza przewidziany w art. 128 k.r.o. krąg osób uprawnionych i zobowiązanych do alimentacji". Analogiczne stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął w wyroku z dnia 9 marca 2012 r. , sygn. akt I OSK 1982/11 ( publ. CBOSA).

Ze zajętego w niniejszej sprawie stanowiska organów obu instancji, powołujących się na brak spełnienia przez skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1a ustawy wynika, że uznały one, że skarżącemu nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, bowiem choć ciąży na nim obowiązek alimentacyjny, nie zostały spełnione pozostałe przesłanki wymienione w tym przepisie – matka małoletniego żyje i nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej.

Dziwi w tej sytuacji stanowisko organu odwoławczego, zawarte w odpowiedzi na skargę, że z akt sprawy nie wynika, by na skarżącym ciążył obowiązek alimentacyjny, bowiem okoliczność tę organy obu instancji uznały za niewątpliwą.

Skarżący podawał w toku postępowania administracyjnego, że z matką małoletniego zawarł związek małżeński, że nadał dziecku swoje nazwisko, że wystąpił o "pełną adopcję" małoletniego. Trudno dopatrzeć się przeszkód w zgromadzeniu dokumentów dotyczących omawianych kwestii. Na organach administracji, z mocy art. 7 k.p.a., spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z przepisu art. 9 k.p.a. wynika natomiast, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Powyższym obowiązkom organy nie sprostały, o czym świadczy choćby złożenie przez skarżącego na etapie postępowania sądowoadministracyjnego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki małoletniego z dnia 6 grudnia 2000r.

Podkreślić należy, że organy obu instancji oparły swoje rozstrzygnięcie na ustaleniu, że skarżący nie spełnia wymogów art. 17 ust. 1a ustawy, by uzyskać przedmiotowe świadczenie , bowiem matka małoletniego żyje i nie została pozbawiona władzy rodzicielskiej. Legitymowanie się przez rodzica małoletniego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest natomiast, w myśl przywołanego przepisu, jedną z przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia niektórym z osób, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Organy nie poczyniły jednak w tym kierunku żadnych ustaleń.

Wynika z powyższego, że organy obu instancji dokonały ustaleń stanu faktycznego niezbędnego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy pobieżnie i wyciągnęły z nich co najmniej przedwczesne wnioski.

Mając na uwadze powyższe Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 p.p.s.a. uchylił decyzje organów obu instancji.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy dokonają dokładnych i pełnych ustaleń dotyczących okoliczności warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia, mając na uwadze stanowisko Sądu zawarte powyżej. Dokonane w ten sposób ustalenia pozwolą na wydanie właściwego rozstrzygnięcia.