Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Danuta Kania, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z późn. zm.); zwanej dalej K.p.a., odmówił małoletnim W. i A.M. reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego E. M. wszczęcia postępowania w sprawie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że decyzją z [...] października 2017 r. nr [...]na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.); zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS odmówiono małoletnim dzieciom prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z [...] stycznia 2018 r. nr [...] utrzymano w mocy powyższą decyzję. Od powyższego rozstrzygnięcia nie został wniesiony środek zaskarżenia, a zatem decyzja stała się ostateczna.

Wnioskiem z [...] lipca 2018 r. E. M. przedstawiciel ustawowy małoletnich dzieci wystąpiła o przyznanie im renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W ocenie organu skoro, sprawa uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci została w sposób ostateczny rozstrzygnięta decyzją z [...] stycznia 2019 r., a ponadto nie powołano żadnych nowych okoliczności faktycznych mających wpływ na zmianę stanowiska zajętego w tym przedmiocie, to brak jest podstaw do wszczęcia nowego postępowania w sprawie renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W.i A. M. reprezentowane przez przedstawiciela ustawowego E. M. zakwestionowały postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2018 r. wskazując, że organ przy jego wydaniu naruszył art. 61a § 1 K.p.a. poprzez zablokowanie możliwości merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku. Jednocześnie będąc zobowiązanym tym przepisem do załatwienia wniosku wyłącznie pod względem formalnym dokonał jednak merytorycznej oceny okoliczności powołanych przez stronę w nowym wniosku, które nie były w trakcie uprzedniego postępowania badane.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. W sprawie wyczerpana została przesłanka z art. 61a § 1 K.p.a. według, której postępowanie nie może być wszczęte z uzasadnionych przyczyn, ponieważ skarżącej prawomocnie odmówiono już świadczenia w drodze wyjątku dla jej dzieci, a obecny jej wniosek nie zawiera żadnych okoliczności przemawiających za ponownym badaniem sprawy przez organ. Organ podał, że podstawą odmowy przyznania świadczenia był fakt braku u zmarłego statusu osoby ubezpieczonej, zatem niezależnie od tego jak bardzo skarżąca wyeksponuje znane organowi z urzędu fakty, co do stanu jego zdrowia i uprawnień do renty socjalnej, nie zmieni to sytuacji będącej podstawą odmowy świadczenia w zakończonym prawomocnie postępowaniu, nie zostaną też ujawnione żadne nowe fakty i okoliczności, mogące skutkować ewentualnym wznowieniem postępowania. Niezależnie od tego organ stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła żadnych argumentów przemawiających za wznowieniem postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie wydane zostało na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61 K.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 K.p.a. do złożenia wniosku. Natomiast drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918).

Zaznaczyć również należy, że na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2015 r., sygn. akt II OSK 999/14, publ. LEX nr 1989306).

W rozpoznawanej sprawie, jako przesłankę zastosowania art. 61a § 1 K.p.a., organ powołał okoliczność uprzedniego rozstrzygnięcia sprawy przyznania skarżącym renty rodzinnej w drodze wyjątku poprzez wydanie ostatecznej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2018 r.

Z akt sprawy wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] października 2017 r. odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W następstwie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS decyzją z [...] stycznia 2018 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. Od decyzji tej nie została skierowana skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W związku z tym, decyzja Prezesa ZUS z [...] stycznia 2018 r. uzyskała przymiot ostateczności i prawomocności. Przepis art. 16 § 1 K.p.a. zawiera ustawową definicję decyzji ostatecznej, jako decyzji, od której nie służy środek zaskarżenia w administracyjnym toku instancji. Wydanie przez organ ostatecznej decyzji powoduje niemożność ponownego orzekania w tej sprawie w tzw. trybie podstawowym bez uprzedniego usunięcia z obrotu prawnego tej decyzji. Podkreślić należy, że wydanie decyzji w sprawie załatwionej już uprzednio decyzją ostateczną powoduje, że późniejsza decyzja obarczona będzie wadą nieważności, o której mowa art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (res iudicata). Przepis ten stanowi bowiem, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną.

Okoliczność, czy powaga rzeczy osądzonej w danym przypadku występuje, wymaga ustalenia tożsamości porównywanych spraw pod względem podmiotowym oraz przedmiotowym. Tożsamość podmiotowa ma miejsce wtedy, gdy w sprawie występują te same strony. Natomiast tożsamość w zakresie przedmiotu sprawy wyznacza tożsamość podstawy prawnej i faktycznej oraz treści żądania strony.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie zaistniała zarówno tożsamość podmiotowa, jak i przedmiotowa, a w konsekwencji, należało odmówić wszczęcia postępowania administracyjnego na zasadzie art. 61a § 1 K.p.a.

Zaznaczyć należy, że niniejsza sprawa zainicjowana została wnioskiem skarżących z [...] lipca 2018 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Motywując swe żądanie przedstawiciel ustawowy małoletnich skarżących powołała się na orzeczoną przez lekarza orzecznika ZUS [...] lutego 2004 r. wobec ojca dzieci całkowitą niezdolność do pracy i do samodzielnej egzystencji oraz wskazywała, że od [...] października 2003 r. miał przyznaną rentę socjalną. Powyższe jej zdaniem dowodzi istnienia szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Należy stwierdzić, że okoliczności te były przedmiotem oceny Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przy rozpatrywaniu wcześniejszego wniosku z [...] listopada 2017 r. oraz w toku postępowania zainicjowanego tym wnioskiem, które zakończyło się wydaniem decyzji z [...] stycznia 2018 r. Stan zdrowia ojca dzieci, pobieranie przez niego renty socjalnej, sytuacja materialna rodziny, były już zatem przez organ analizowane w kontekście przesłanek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku.

W tej sytuacji zasadnie organ stwierdził, że okoliczności, na które powołuje się działająca w imieniu małoletnich dzieci ich przedstawicielka ustawowa w swym żądaniu zostały wzięte pod uwagę w postępowaniu zakończonym ww. decyzją ostateczną. Nie stanowią one nowych, istotnych okoliczności, które należałoby wyjaśnić i które mogłyby spowodować wydanie innej w swej istocie decyzji niż ww. decyzja ostateczna z [...] stycznia 2018 r. Wydanie w tej sprawie decyzji administracyjnej, w której doszłoby do ponownej oceny, czy małoletnie skarżące spełniają przesłanki do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, spowodowałoby, że decyzja taka obarczona byłaby wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiada prawu, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.