Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 630/06 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego w sprawie ze skargi H. Ś. i S. Ś. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 3 października 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 630/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił H. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie rzecznika patentowego.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że H. Ś. w dniu 4 lutego 2016 r. wniósł na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. Z informacji zawartych na formularzu nie wynikało, jaki jest stan majątkowy Skarżącego, jakie uzyskuje dochody i jakie ponosi wydatki na utrzymanie.

Zarządzeniem z dnia 15 lutego 2016 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie siedmiu dni poprzez:

- nadesłanie wyciągów z posiadanych przez niego rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, ewentualnie do złożenia oświadczenia o nieposiadaniu rachunków bankowych,

- nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanego dochodu (świadczenia rentowego),

- wskazanie wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne (przeciętnie w miesiącu),

- złożenie oświadczenia, jaki skarżący ma tytuł prawny do mieszkania, w którym aktualnie przebywa oraz czy i ewentualnie jakie koszty ponosi miesięcznie z tego tytułu; w przypadku wynajmowania mieszkania - do przedstawienia kopii umowy najmu.

Wezwanie zostało doręczone w dniu 29 lutego 2016 r. Termin do uzupełnienia wniosku upłynął zatem 7 marca 2016 r. Skarżący w wymaganym terminie nie nadesłał żądanych informacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmawiając przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że wnioskodawca w złożonym na formularzu wniosku nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF podał, że źródłem jego utrzymania jest renta, ale nie wskazał jej wysokości. Nie przedstawił także wysokości miesięcznych wydatków na swe utrzymanie. W tej sytuacji zasadnym było wezwanie w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do nadesłania dodatkowych dokumentów. Skarżący nie wykonał tego wezwania, uniemożliwiając tym samym ocenę wysokości jego dochodów i stanu majątkowego.

Zdaniem Sądu brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku również z tego powodu, że rozpoznawana sprawa nie należy do spraw z zakresu własności przemysłowej, w których stronę mógłby reprezentować rzecznik patentowy. Zaskarżone rozstrzygnięcie zostało bowiem wydane w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł H. Ś.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia z urzędu postępowania w celu wyjaśnienia wątpliwości co do sytuacji majątkowej, w sytuacji gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych, albo gdy przedstawia je w sposób nierzetelny i niejasny, a przede wszystkim nie czyniący zadość wezwaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a.

W rozpoznawanej sprawie H. Ś. został wezwany zarządzeniem z dnia 15 lutego 2016 r. do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz wyjaśnienia nieścisłości dotyczących jego sytuacji majątkowej. Pomimo prawidłowego doręczenia ww. pisma wnioskodawca nie nadesłał dokumentów, które wykazałyby jego sytuację finansową.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że udzielone informacje nie były wystarczające do oceny sytuacji finansowej skarżącego. Zaniechanie wykonania wezwania z dnia 15 lutego 2016 r. uniemożliwiło Sądowi dokonanie oceny sytuacji majątkowej pod kątem spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie trafnie wywiódł, że w sprawie nie zachodziły przesłanki do zastosowania wobec wnioskodawcy art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a w konsekwencji, że wniosek H. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.