Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku WR o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi WR na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 i 2009 r. oraz podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: umorzyć postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący WR w niniejszej sprawie już dwukrotnie występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu wypowiadał się referendarz sądowy (k. [...], k. [...] akt sądowych), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...], k. [...] akt sądowych), a także Naczelny Sąd Administracyjny (k. [...], [...] akt sądowych). Ponadto skarżący jeden raz wystąpił z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i w tej kwestii wypowiedział się referendarz sądowy (k. [...] akt sądowych), Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sądowych), a także Naczelny Sąd Administracyjny (k. [...] akt sądowych).

Naczelny Sąd Administracyjny oddalał zażalenia na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w przedmiocie prawa pomocy.

Skarżący R kolejny raz wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (k. [...] akt sądowych). W uzasadnieniu wniosku powołał się na chorobę psychiczną orzeczoną przez biegłego. Wnioskodawca oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że otrzymuje rentę w wysokości [...] netto oraz ma zobowiązania wobec A w wysokości [...]. Następnie w piśmie procesowym z dnia [...] podał, że nie posiada rachunków bankowych, wskazał, że uzyskuje jedynie świadczenie rentowe, w wysokości [...], które nie pokrywa kosztów utrzymania oraz kosztów leczenia. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach, nie uzyskuje innych dochodów oprócz renty, nie posiada również pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący podał, że pozostaje z żoną w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Mieszkanie stanowi własność Ogrodów Działkowych. Skarżący podał, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz opinie biegłych wykluczających jego uczestnictwo w jakiejkolwiek formie przed sądami. Skarżący nie podał natomiast w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonka uzyskuje miesięczne dochody, w jakiej wysokości ponosi ona koszty miesięcznego utrzymania, nie złożył zeznań rocznych podatkowych żony za [...], wyciągów z rachunków bankowych żony za ostatnie [...] miesiące, nie podał czy małżonka posiada nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 5.000,- zł, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak to jakie, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa.

W okolicznościach niniejszej sprawy nie może budzi żadnych wątpliwości, że strona świadomie uchyla się od złożenia pełnego i rzetelnego oświadczenia majątkowego. Skarżący ma bowiem świadomość braków składanych oświadczeń w tym zakresie, na co już wielokrotnie, nie tylko w tej sprawie, zwracał uwagę Naczelny Sąd Administracyjny oddalając zażalenia wnoszone przez skarżącego na orzeczenia dotyczące odmowy przyznania prawa pomocy. Skarżący natomiast konsekwentnie składa kolejne wnioski o prawo pomocy i pomimo dodatkowych wezwań, nie wyjaśnia sytuacji finansowej i majątkowej małżonki, w tym także na etapie składania środków zaskarżenia. W tym miejscu zauważyć należy, na co zwracano skarżącemu uwagę w postanowieniach wydawanych w zakresie prawa pomocy w niniejszej sprawie, jak również i w innych sprawach, w których składał takie wnioski, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm., dalej jako "K.r.o.") małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonka ma obowiązek udzielenia pomocy małżonkowi w zakresie prowadzenia przez niego procesów sądowych. Natomiast fakt, że pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, pozostają w separacji faktycznej, nie stanowi okoliczności, w której to żona nie może pomóc swojemu mężowi w uiszczeniu kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt I FZ 395/11, postanowienie NSA z dnia 18 kwietnia 2014 r. sygn. akt II FZ 519/14, postanowienie NSA z dnia 08 października 2014 r. sygn. akt I FZ 388/14, postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 42/12, postanowienie NSA z dnia 13 listopada 2014 r. sygn. akt I GZ 486/14, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć bowiem należy, że obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa bowiem dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61 ze znaczkiem 4 § 1 K.r.o.), a zatem bez względu na fakt pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej czy nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (por. postanowienie NSA z dnia 2 grudnia 2011 r. sygn. akt II OZ 1266/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stąd wysokość osiąganych przez małżonkę skarżącego dochodów, jej sytuacja materialna wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez każdego z małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy.

O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu musi być racjonalnie uzasadnione. Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej, jako wyraz zapewnienia podstawowej wolności jaką jest prawo do sądu, wymaga szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżącego. Nie może być zatem przyznane podmiotowi, który ze swego prawa czyni nienależny użytek.

Kolejne oświadczenie majątkowe skarżącego złożone w niniejszej sprawie nie pozwala ustalić jego rzeczywistej sytuacji materialnej pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżący nadal, konsekwentnie nie udziela odpowiedzi i nie przedkłada dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową jego żony. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych skarżącego. Ponawianie wniosków o prawo pomocy bez wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej małżonki skarżącego, a tym samym również sytuacji materialnej wnioskodawcy, uznać należy za nadużycie prawa procesowego. W konsekwencji rozpoznanie wniosku o prawo pomocy stało się zbędne w rozumieniu art. 249a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a."), co skutkuje umorzeniem postępowania w przedmiocie prawa pomocy.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 §1 i §2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.