Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia del. WSA Cezary Kosterna (spr.) po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 22 września 2016 r., sygn. akt I SA/Ke 398/16 w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę kasacyjną.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 22 września 2016 r. o sygn. I SA/Ke 398/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę H. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach z [...] maja 2016 r.

nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Wydanie tego wyroku Sąd I instancji oparł na następujących ustaleniach:

Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach (dalej: Dyrektor ARiMR lub organ odwoławczy) decyzją z [...] maja 2016 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie(dalej Kierownik ARiMR) z dnia [...] kwietnia 2016 r. o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej

w łącznej wysokości 78 804,00 zł. W uzasadnieniu wskazano, że Kierownik ARiMR decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. wydaną na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich

w latach 2007 - 2013. (Dz. U. z 2007, Nr 109 poz. 750 ze zm., zwanego dalej rozporządzeniem) przyznał skarżącemu rentę strukturalną w wysokości 1 791,00 zł miesięcznie. W związku z decyzją KRUS z dnia [...] listopada 2012 r. stwierdzająca, że H. S. nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od [...] marca 1995 r. Kierownik ARiMR po wznowieniu postępowania wydał [...] sierpnia 2014 r. decyzję o uchyleniu decyzji ostatecznej oraz o odmowie przyznania renty strukturalnej. Na skutek wniesionego przez stronę odwołania decyzja ta została utrzymana w mocy przez Dyrektora ARiMR decyzją dnia [...] listopada 2014 r. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Ke 53/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił skargę wniesioną na ww. decyzję.

Zawiadomieniem z dnia [...] listopada 2015 r. Kierownik ARiMR wszczął

z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia H. S. kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych decyzją Kierownika ARiMR z dnia [...] stycznia 2011 r. W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, w dniu [...] kwietnia 2016 r. wydana została decyzja o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.

Dyrektor ARiMR po rozpatrzeniu odwołania utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR. Organ odwoławczy podniósł, że w przedmiotowej sprawie, nie znalazł zastosowania art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. oraz art. 5 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r., zgodnie z którymi: "obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika". Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności jest wynikiem wyjścia na jaw nowych okoliczności nieznanych Kierownikowi ARIMR

w dniu wydania decyzji z [...] stycznia 2011 r. Wynikało to nie z błędów organów, lecz z podania przez skarżącego nieodpowiadających rzeczywistości danych. Organ odwoławczy jednoznacznie stwierdził, że w sytuacji, gdy osoba występująca

o przyznanie renty strukturalnej nie podlegała na dzień złożenia wniosku ubezpieczeniu emerytalno–rentowemu, to nie spełniała jednego z wymogów niezbędnych do uzyskania renty strukturalnej określonego w § 4 ust. 3 rozporządzenia. Tym samym postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest wynikiem tego, iż wnioskodawca nie wykazał należytej rzetelności. Odnosząc się do dalszych twierdzeń strony wskazujących, że w sytuacji nie spełnienia warunków do uzyskania renty przez stronę, renta ta przysługuje małżonce w związku ze spełnieniem przez nią wszystkich wymagań przepisanych prawem, organ odwoławczy wskazał na treść § 4 ust.1 i § 12 ust.2 pkt. 2 rozporządzenia. W kontekście powołanych przepisów organ wyjaśnił, że na dzień złożenia wniosku małżonka strony nie miała ukończonego 55 roku życia, a dodatek dla współmałżonka jako składnik dodatkowy został przyznany na podstawie § 12 ust. 3 rozporządzenia. W ocenie organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie znalazł także zastosowania art. 73 ust 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004., gdyż skarżący nie działał w dobrej wierze, bo nie dopełnił tego obowiązku oraz nie poinformował KRUS i ZUS o prowadzeniu działalności gospodarczej. Wobec stwierdzenia, że strona nie działała w dobrej wierze organ odwoławczy uznał,

że w stosunku do pobranych przez H. S. i przypadających do zwrotu płatności z tytułu renty strukturalnej zastosowanie ma dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty wypłaty, który to okres jeszcze nie minął. Dla płatności zrealizowanych z budżetu wspólnotowego za lata 2010-2015, zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, określonej w art. 1 ust 1. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Uwzględniając treść ww. przepisu organ odwoławczy uznał, że datą dopuszczenia się nieprawidłowości o której mowa w tym przepisie jest data złożenia wniosku

o przyznanie płatności zawierającego niezgodne z prawdą informacje. Dodatkowo Dyrektor ARiMR stwierdził, że dochodzenie zwrotu płatności z tytułu renty strukturalnej nie podlega odstąpieniu w oparciu o art. 28 a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 173 ze zmianami, dalej: ustawa o w.r.o.w), gdyż każda z tych kwot przekracza równowartość 100 euro przeliczoną na złote według kursu euro ustalonego zgodnie

z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z pózn. zm.). Tym samym w odniesieniu

do w/w płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Na powyższą decyzję, H. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 97 § 1 k.p.a. poprzez nie zawieszenie toczącego się postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Ke 53/15, złożonej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, pomimo

że rozstrzygnięcie może mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy;

- naruszenie art. 7, 76 § 1, art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. polegające na błędnym ustaleniu na podstawie § 5 ust. 2 w zw. § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia że na podstawie § 5 ust. 2 renta strukturalna nie przysługuje małżonce odwołującego A. S., która spełniała wszystkie przesłanki do otrzymania renty strukturalnej w chwili wydawania decyzji o jej przyznaniu;

- naruszenie art. 7, art. 76 § 1, art. 77§ 1 i art. 80 k.p.a., polegające

na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się w tym, iż w ogóle organ nie wziął pod uwagę faktu,

że konieczność zwrotu nienależnego świadczenia nie wynika ze złej woli skarżącego, a jedynie jego niewiedzy. A tym samym nie wzięto pod uwagę słusznego interesu strony w tym postępowaniu;

- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie przez organ, dlaczego nie zachodzą negatywne przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, pomimo,

że zdaniem odwołującego występują, gdyż pobranie świadczenia wynika jego zdaniem z błędu KRUS, a nie z jego winy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach po przedstawieniu przebiegu postępowania na wstępie stwierdził, że skarga jest zasadna, zaś w konkluzji stwierdził, że skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. jako bezzasadna. Treść uzasadnienia w zakresie rozważań sądu nie budzi jednak wątpliwości co do tego, że dotyczy oddalenia skargi.

Uzasadniając swój wyrok Sąd I instancji stwierdził, że nie dopatrzył się naruszenia prawa przy wydawaniu zaskarżonej decyzji i zaakceptował ustalenia faktyczne dokonane w sprawie jako mające uzasadnienie w zgromadzonych dowodach. Stwierdził, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia kwestii zasadności ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w sytuacji, gdy Kierownik ARiMR wydał w dniu 19 sierpnia 2014 r. -

w oparciu o § 4 pkt 2 i 3 rozporządzenia - decyzję o uchyleniu decyzji ostatecznej oraz o odmowie przyznania H. S. renty strukturalnej. Decyzja

o uchyleniu decyzji ostatecznej oraz o odmowie przyznania renty strukturalnej H. S. jest ostateczna i może stanowić dowód tego, co w niej urzędowo stwierdzono, a to faktu braku podstaw do przyznania skarżącemu renty strukturalnej. Dowód ten ma przy tym istotnie znaczenie w sprawie ustalenia, czy świadczenia pobrane przez skarżącego są nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Jedyną przesłanką warunkującą wydanie decyzji w tym przedmiocie jest ustalenie przez organ, że środki pobrane przez beneficjenta są pobrane nienależnie, a więc w sposób nieuprawniony, albo też, że środki te pobrane są w nadmiernej wysokości, czyli beneficjant otrzymał je w wysokości wyższej niż rzeczywiście mu przysługująca.

Sąd I instancji za niezasadne uznał również zarzuty skargi dotyczące pobierania świadczenia wskutek błędu organu, a nie z winy skarżącego. Organ pierwszej instancji wydając decyzję o przyznaniu stronie renty strukturalnej dysponował zaświadczeniem Placówki Terenowej KRUS w Opatowie o okresie podlegania przez H. S. ubezpieczeniu społecznym rolników. Okoliczność okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników była jednak inna, czego dowodzi prawomocna decyzja KRUS z dnia [...] listopada 2012 r. Wobec tego nie można mówić o błędach organów, a o danych nieodpowiadających rzeczywistości wskazanych przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o przyznanie płatności. Sąd I instancji nie zgodził się też z argumentacją skargi, że wykluczenie odwołującego z systemu ubezpieczeń społecznych KRUS, było również zawinione przez tą instytucję, gdyż to skarżący posiadał wiedzę o tym, że prowadzi działalność gospodarczą w postaci sklepu spożywczego. Sąd I instancji zauważył, że skarżący nie zrozumiał pouczenia udzielonego mu w biurze ARMiR w Opatowie co do tego, czy fakt prowadzenia sklepu spożywczego będzie kolidować z otrzymaniem renty. Informacja jaką skarżący otrzymał w ARMiR w Opatowie, była prawidłowa i zgodna

z treścią § 15 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W świetle tego przepisu fakt prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przez pobierającego rentę strukturalną sam w sobie, nie powoduje zawieszenia jej wypłaty. Natomiast przyczyną utraty prawa do renty strukturalnej nie był fakt prowadzenia przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej, a brak podleganiu ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu wobec niezgłoszenie do ubezpieczenia z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. W konsekwencji tego za niezasadny uznano zarzut naruszenia art. 107 § 1 K.p.a. poprzez nie wyjaśnienie przez organ, dlaczego nie zachodzą negatywne przesłanki, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, pomimo,

że zdaniem odwołującego występują, gdyż pobranie świadczenia wynika jego zdaniem z błędu KRUS, a nie z jego winy. Powołując się na przepisy art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 jak i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/201, Sąd I instancji uznał, że nie można w okolicznościach faktycznych sprawy przypisać błędu organowi w przyznaniu renty strukturalnej. Ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności było bowiem wynikiem wyjścia na jaw nowych okoliczności nieznanych Kierownikowi Biura Powiatowego ARIMR w Opatowie

w dniu wydania decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, zatem nie doszło

do naruszenia art. art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 jak i art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014. Za prawidłowe uznał też stanowisko organu, że skarżący nie działał w dobrej wierze jak również, iż w stosunku do pobranych przez H. S. i przypadających do zwrotu płatności z tytułu renty strukturalnej zastosowanie ma dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od daty wypłaty, który to okres jeszcze nie minął. Sąd I instancji zaakceptował też stanowisko organu odwoławczego dotyczące interpretacji art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, zgodnie z którym w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Uwzględniając treść ww. przepisu organ odwoławczy uznał, że datą dopuszczenia się nieprawidłowości, o której mowa w tym przepisie jest data złożenia wniosku o przyznanie płatności zawierającego niezgodne z prawdą informacje.

Wskazując na granice przedmiotowe postępowania wyznaczone przez art. 29 ust.1 ustawy o ARiMR, Sąd I instancji za bezzasadne uznał zarzut skargi odnoszący się do naruszenia: art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 15 K.p.a. - polegający na błędnym ustaleniu na podstawie § 5 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, że renta strukturalna nie przysługuje małżonce odwołującego A. S., która spełniała wszystkie przesłanki do otrzymania renty strukturalnej

w chwili wydawania decyzji o jej przyznaniu. Celem postępowania nie było bowiem badanie przesłanek przyznania renty strukturalnej na podstawie przepisów rozporządzenia, a jej odzyskanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR.

Za niezasadny został uznany zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez nie zawieszenie toczącego się postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wydanego w sprawie

o sygn. akt I SA/Ke 53/15 pomimo, że rozstrzygnięcie może mieć wpływ na wynik niniejszej sprawy.

H. S. złożył skargę kasacyjną na powyższy wyrok, domagając się zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji organu I i II instancji

i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji ewentualnie o uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Domagał się także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, oraz zwolnienia skarżącego w całości od pokrywania kosztów sądowych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił w trybie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie:

1) prawa materialnego, to jest:

a) art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE_ Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu

do wprowadzania procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich poprzez przyjęcie, że nie doszło do błędu organu, pomimo że KRUS wielokrotnie kontrolował skarżącego i nie uprzedził go o konieczności opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej,

a trudno jest wymagać od przeciętnego rolnika, że będzie na bieżąco śledził zmiany przepisów prawa, które w rzeczypospolitej zmieniają się regularnie kilkukrotnie w ciągu roku;

b) art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 r. z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Radu (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r.) poprzez przyjęcie, że nie można mówić o dobrej wierze skarżącego, pomimo że nie wiedział i nie zdawał sobie sprawy, że należy opłacać składki od prowadzonej działalności gospodarczej

2) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy:

c) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów przez organ w toku postępowania administracyjnego, to jest art. 97 § 1 K.p.a. poprzez nie zawieszenie toczącego się postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Kielcach z 23 kwietnia 2015 r. sygn. akt I SA/Ke 53/15;

d) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przepisów przez organ

w toku postępowania administracyjnego, o jest art.: 7, 76 1, art. 77 § 1

i art. 80 K.p.a. w zw. z art. 15 K.p.a. polegające na błędnym ustaleniu na podstawie § 5 ust. 2 w zw. z § 12 ust. 2 pk2 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej

w ramach działania "Renta Strukturalna" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2-13 (Dz. U. Nr 109 poz. 750 ze zmianami, dalej Rozporządzenie), że renta strukturalna nie przysługuje małżonce skarżącego A. S. spełniającej wszystkie przesłanki do otrzymania renty strukturalnej w chwili wydawania decyzji o jej przyznaniu,

e) art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia przez organ w toku postępowania art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się tym, że w ogóle organ nie wziął pod uwagę faktu, że konieczność zwrotu nienależnego świadczenia nie wynikała ze złej woli skarżącego,

a jedynie jego niewiedzy, a tym samym nie wzięły pod uwagę słusznego interesu strony w tym postępowaniu.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor podnosił, że ani organy, ani Sąd I instancji nie odniosły się do tego, czy małżonce skarżącej nie przysługiwała renta strukturalna na podstawie § 5 ust. 3 Rozporządzenia. Zauważył, że jednym

ze składników renty przyznanej skarżącemu była kwota 676 tzw. składnik dodatkowy na współmałżonka po ukończeniu 55 lat. Kasator podnosił też, że w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U Nr 98 poz. 634 ze zmianami, dalej: ustawa ARiMR) obowiązkiem organu jest nie tylko ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, ale również dokonanie oceny sprawy

z punktu widzenia regulacji prawnych zwalniających stronę z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zauważył, że pomimo uzyskania przez organ wiedzy na temat niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu już w dniu 29 listopada 2012 r., renta strukturalna była nadal wypłacana aż do [...] lipca 2014 r. Zarzucił też niespełnienia przez decyzję wszystkich wymogów określonych w art. 107 § 1 K.p.a. Autor skargi podnosił zaistnienie przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu płatności określonych w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 wskazując, że organ posiadał wiedzę o prowadzeniu przez niego działalności gospodarczej, a mimo to nie pouczył go o obowiązku opłacenia składek ZUS. Zarzucił też nieuwzględnienie czteroletniego przedawnienia wynikającego z przepisu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z uwagi na dobrą wiarę skarżącego co do pobierania świadczenia.

Skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie.

Dyrektor Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach nie wniósł odpowiedzi na skargę.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny do rozpoznaje sprawy w granicach skargi kasacyjnej. Sąd ten z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy. Stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej nie występuje żadna

z okoliczności stanowiących o nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna została oparta zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż zarzuty naruszenia prawa materialnego mogą być przedmiotem oceny wówczas, gdy zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania okażą się nieusprawiedliwione.

Nie jest uzasadniony zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo naruszenia art. 97 § 1 K.p.a. Sąd pierwszej instancji za nieuzasadniony uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., poprzez nie zawieszenie toczącego się postępowania do czasu rozstrzygnięcia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Kielcach z dnia 23 kwietnia 2015 sygn. akt I SA/Ke 53/15r. Sąd ten uznał, że decyzja o ustaleniu wysokości nienależnych płatności wydana była w oparciu o odrębną ostateczną, a więc

i wykonalną, decyzję o odmowie przyznania renty strukturalnej, którą organ był też związany na podstawie art. 110 K.p.a. WSA w Kielcach wyrokiem z 23 kwietnia 2015 r. sygn.. akt I SA/Ke 53/15 z 23 kwietnia 2015 r. oddalił skargę na powyższą decyzję. Rozstrzygniecie skargi kasacyjnej na ten ostatnio wymieniony wyrok nie było zagadnieniem wstępnym, o jakim mowa w art. 97 § 2 pkt 4 K.p.a wymagającym wcześniejszego rozstrzygnięcia i zawieszenia postępowania.

Nie zasługuje też na uwzględnienie wskazany w pkt 2 d petitum skargi kasacyjnej zarzut braku ustaleń co do tego, że żonie skarżącego mogła przysługiwać renta strukturalne na podstawie § 5 ust. 2 rozporządzenia. Trafnie Sąd I instancji wskazał, że celem postępowania w rozpoznawanej sprawie nie było badanie przesłanek przyznania renty strukturalnej na podstawie przepisów rozporządzenia, a jej odzyskanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR. Żona skarżącego nie była adresatem decyzji. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z § 17 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia postępowanie w sprawie przyznania renty strukturalnej wszczyna się na pisemny wniosek złożony przez rolnika ubiegającego się o rentę lub na wniosek małżonka spełniającego warunki określone w § 5 pkt 2 rozporządzenia. Organy nie mogą przyznawać renty strukturalnej z urzędu. Z akt sprawy nie wynika,

by na jakimkolwiek etapie postępowania administracyjnego małżonka skarżącego składała wniosek o przyznanie jej renty strukturalnej, dlatego też brak było podstaw

do rozpatrywania w ramach wniosku o rentę złożonego przez skarżącego, prawa do renty przysługującego jego małżonce. Takiej możliwości wobec braku wniosku organy nie miały, nie mógł też zajmować się tą sprawą Sąd I instancji związany granicami skargi zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w których to granicach nie mieściło się badanie prawa żony skarżącego do przyznania jej renty strukturalnej. Tym bardziej więc nie było podstaw do zajmowania się w rozpoznawanej sprawie kwestią, czy żonie skarżącego przysługiwała renta strukturalna.

Bezpodstawne są wreszcie zarzuty dotyczące nieuwzględnienia zarzutów naruszenia przepisów postępowania polegających na niewzięciu pod uwagę faktu,

że konieczność zwrotu nienależnego świadczenia nie wynika ze złej woli skarżącego, a jedynie z jego niewiedzy. Sąd I instancji rozważał stosowanie w sprawie art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i art.7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 r. o takiej samej treści i trafnie zauważył, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności nie powstaje, gdy do wypłaty doszło na skutek pomyłki organu przyznającego płatność. Wiedza organu w dacie przyznania renty strukturalnej była oparta na posiadanym zaświadczeniu z KRUS o okresie podlegania przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu rolników. Sąd I instancji dokonał oceny dobrej wiary skarżącego, którą to ocenę Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Obowiązki skarżącego jako beneficjenta zostały wyraźnie określone w przepisach ustawy z dnia 7 marca 2007 r.

o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. W szczególności z § 23 tego rozporządzenia wynika, że uprawniony do pobierania renty strukturalnej informuje kierownika biura powiatowego Agencji o zaistnieniu wszelkich okoliczności mających wpływ na prawo do wypłaty i wysokości renty strukturalnej. Obowiązki skarżącego jako beneficjenta zostały też określone w treści formularza wniosku o rentę strukturalną. Skarżący podpisał m. in oświadczenie (Dział E wniosku), że znane są mu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych. Nie może więc stanowić o pozostawaniu przez niego w dobrej wierze co do przysługiwania mu renty strukturalnej brak tak podstawowej wiedzy prawnej

co do tego, że niedokonanie ubezpieczenia w ZUS z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej stoi na przeszkodzie do uzyskania renty strukturalnej. Nie może też skarżący czynić zarzutu z tego, że dopiero w sierpniu 2014 r. wydano decyzję uchylającą decyzją ostateczną z [...] lutego 2011 r. w sprawie przyznania renty strukturalnej, skoro – co wynika z treści tej decyzji - oparta ona została na decyzji Prezesa KRUS z [...] listopada 2012 r., która stała się prawomocna [...] marca 2014r,

o czym Kierownik ARiMR dowiedział się [...].07.2014 r. Należy też zauważyć,

że przepisy ustawy w.r.o.w., w szczególności w art. 21 tej ustawy, wprowadzają szczególne w stosunku do przepisów wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego regulacje dotyczące procedowania w sprawach płatności takich jak m.in. renty strukturalne. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 organ udziela stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, ale tylko na ich żądanie. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 3 strony są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Nie są też trafne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego.

O kwestii uwzględnienia art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 wspomniano wyżej. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tego rozporządzenia co do zasady płatności nienależne podlegają zwrotowi. Zgodnie z art. 5 ust. 3 obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania tylko wtedy, gdy płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, przy czym jednocześnie błąd taki nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta. Organy prawidłowo ustaliły,

a Sąd pierwszej instancji trafnie to zaakceptował, że nadpłata nie powstała z winy organu, gdyż decyzja o przyznaniu renty strukturalnej była oparta

na dowodach przedstawionych przez skarżącego. A jak wyżej wskazano, zgodnie

z art. 21 ust.3 ustawy w.r.o.w. to na beneficjencie ciąży inicjatywa dowodowa. Z kolei organy ZUS nie mogły wiedzieć o obowiązku podlegania skarżącego ubezpieczeniu z tytułu działalności gospodarczej, jeśli tego sam nie zgłaszał, samo zaś prowadzenie działalności gospodarczej co do zasady nie wyklucza możliwości uzyskania renty strukturalnej. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę z obowiązujących przedsiębiorcę przepisów prawa, w szczególności

w zakresie ubezpieczeń społecznych.

Również zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 jest niezasadny. Zgodnie z art. 73 ust. 1 rozporządzenia w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone zgodnie z ust. 3. Z kolei z art. 73 ust. 5 rozporządzenia wynika, że obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał

w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Skarżący otrzymał płatność [...] stycznia 2011 r. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie o nieuzasadnionych charakterze płatności zapadła [...] sierpnia 2014 r., a więc skarżący został powiadomiony o nieuzasadnionym charakterze płatności znacznie przed upływem 4 lat od otrzymania pierwszej płatności. W okolicznościach tych zbędne więc było badanie kwestii dobrej wiary skarżącego. Tym niemniej dokonana przez Sąd I instancji a wcześniej organy w tym zakresie ocena braku dobrej wiary była prawidłowa. Jak wyżej wskazano odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) 65/2011 skarżący będąc zobowiązany jako rolnik korzystający ze środków pomocowych

i osoba prowadząca działalność gospodarczą do znajomości podstawowych przepisów prawa dotyczących tych działalności nie może się powoływać na brak znajomości tych przepisów jako uzasadnienia działania w dobrej wierze przez ich niestosowanie.

Skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie, a organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.. sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym.

Ponieważ wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, skarga kasacyjna wobec powyższego podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.