Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sikorska Sędziowie Sędzia NSA Mirosław Wincenciak (spr.) Sędzia del. NSA Jacek Hyla po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta K. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.L. o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego postanawia: wskazać Prezydenta Miasta L. jako organ właściwy w sprawie.

Pismem z dnia [...] listopada 2018 r. Prezydent Miasta K. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.L. o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego.

W uzasadnieniu powyższego wniosku Prezydent Miasta K. wskazał, że wnioskująca o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego K.L. jest osobą bezdomną. W okresie letnim przebywa ona w prowizorycznej altanie działkowej mieszczącej się na terenie ogródków działkowych im. A. w K., nie mając tam dostępu do ogrzewania, węzła sanitarnego, bieżącej wody, energii elektrycznej ani żadnych innych mediów. W okresie występowania niskich temperatur zainteresowana przebywa w świetlicy dla osób bezdomnych "B.", noce zaś spędza w Ogrzewalni. Obie placówki mieszczą się w K. przy ul. [...]. Prezydent Miasta K. zaznaczył, iż ostatnie miejsce zameldowania wnioskodawczyni na pobyt stały znajduje się w L. przy ul. [...].

Organ ten powołując się na art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", wskazał, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo w tych sprawach, w których bezdomny jest osobą ubiegającą się o świadczenie z pomocy społecznej, jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Zwrócił również uwagę na definicję pojęcia osoby bezdomnej zawartą w art. 6 pkt 8 u.p.s. oraz podkreślił, że Prezydent Miasta L. uznał się za niewłaściwy w sprawie.

W odpowiedzi na powyższy wniosek Prezydent Miasta L. wskazał, że wbrew stanowisku zawartemu we wniosku o rozstrzygnięcie sporu o właściwość, prawo do pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego i zapewnienia posiłków dla K.L. jest ustalone od kilku lat.

Organ wskazał, że decyzje w tej kwestii wydawane są przez gminę K. - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w K. i refundowane były przez gminę L. - Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. do lipca 2018 r. Refundacja kosztów została natomiast wstrzymana od sierpnia 2018 r. z uwagi na powzięte wątpliwości, czy K.L. jest w dalszym ciągu osobą bezdomną. Prezydent Miasta L. wskazał również, że rozliczenia między gminami nie są załatwiane w formie decyzji administracyjnej, tym samym nie można mówić o wystąpieniu w tych sprawach sporu o właściwość w rozumieniu art. 22 § 1. ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 poz. 1257 ze zm.), dalej jako "k.p.a.". W jego ocenie w sprawie zaistniał spór o zwrot wydatków, który nie ma charakteru administracyjnego, lecz stanowi sprawę cywilną. Organ wniósł o odrzucenie wniosku jako nie stanowiącego przedmiotu sporu o właściwość.

Dodatkowo na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. "z ostrożności procesowej" organ wniósł o umorzenie postępowania, jako bezprzedmiotowego, gdyż Prezydent Miasta L. uznał się organem właściwym do dalszej refundacji kosztów udzielonej K.L. pomocy finansowej przez gminę jej aktualnego miejsca pobytu tj. gminę K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, niemającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 k.p.a.). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta K. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K.L. o udzielenie pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego, albowiem organy tych jednostek uznają się w sprawie za niewłaściwe miejscowo.

Właściwość miejscową gmin w sprawach z zakresu pomocy społecznej reguluje art. 101 u.p.s. W ust. 1 art. 101 ustawy ustanowiono zasadę, zgodnie z którą, właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od zasady tej przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych. W myśl art. 101 ust. 2 u.p.s., w stosunku do tych osób właściwą miejscowo jest gmina ostatniego ich miejsca zameldowania na pobyt stały.

Ustawodawca zdefiniował przy tym pojęcie osoby bezdomnej, wskazując w art. 6 pkt 8 u.p.s., że jest to osoba niezamieszkująca w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy oraz niezameldowana na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także niezamieszkała w lokalu mieszkalnym i zameldowana na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Zgodnie z regulacją art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266 ze zm.), do której odsyła art. 6 pkt 8 u.p.s., pod pojęciem lokal mieszkalny rozumieć należy lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki.

Jak wynika z informacji zebranych w przedmiotowej sprawie przez organy administracji publicznej, ubiegająca się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, przebywa w miejscu, którego nie można uznać za lokal mieszkalny w rozumieniu ww. przepisów. Jej ostatnie miejsce zameldowania na pobyt stały znajdowało się w L. przy ul. [...]., przy czym w chwili obecnej nie posiada ona meldunku na pobyt stały. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę fakt, że K.L. nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w rozumieniu w/w przepisów i nie posiada meldunku na pobyt stały, spełnia ona przesłanki, aby uznać ją za osobę bezdomną, stosownie do art. 6 pkt 8 u.p.s.

Należy również zaakcentować, że w przypadku osoby bezdomnej, z oczywistych względów, nie może być mowy o miejscu zamieszkania. Nie bada się zatem jej zamiaru co do stałego pobytu, lecz ustala się gminę ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Ostatnim miejscem zameldowania K.L. na pobyt stały była, jak wskazano powyżej, L. ul [...].

Wbrew zaś ocenie Prezydenta Miasta L., w przedmiotowej sprawie zaistniał spór o właściwość. Zawiadomieniem z dnia 3 września 2018 r. MOPS w L. odesłał wniosek zainteresowanej uznając się za niewłaściwy w sprawie. Stwierdził w nim, iż wobec faktu zamieszkiwania przez zainteresowaną przez ostatnie 15 lat na terenie gminy K., miejsce to można uznać za centrum jej życiowych interesów i aktywności. Dalej wskazano, że co prawda altana w której przebywa zainteresowana nie ma ogrzewania i prądu, ale "mimo tego Pani L. od lat w niej przebywa i nie wyraża zgody na pobyt w schronisku. Można zatem domniemywać, ze lokal w którym przebywa od lat, zaspokaja jej potrzeby życiowe". Również w odpowiedzi na pismo z 12 września 2018 r., które jest datowane na 28 września 2018 r. wyrażono, iż "właściwą miejscowo do przyznania pomocy finansowej, o jaką ubiega się pani K.L. jest gmina K.". Refundacja kosztów udzielonej K.L. pomocy finansowej przez gminę jej aktualnego miejsca pobytu, została udzielona po raz ostatni w lipcu 2018 r.

Z uwagi na powyższe, organem właściwym do rozpatrzenia jej wniosku o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego jest Prezydent Miasta L.

Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.