Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Dnia 19 sierpnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w dniu 19 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy od lutego do grudnia 2005 roku postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 14 listopada 2013 r. Skarżący – S. J. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do grudnia 2005 r. W skardze został zawarty wniosek o udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Postanowieniem z dnia 12 marca 2014 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W wyniku złożonego przez Skarżącego sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ponownie rozpoznał przedmiotowy wniosek i postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2014 odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Pismem z dnia 29 kwietnia 2014 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie z dnia 7 kwietnia 2014 r., które postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2014 r. zostało oddalone.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, Skarżący złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu, a tym samym ponowny wniosek w tym przedmiocie jest uprawniony. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, iż ma zasądzone alimenty w wysokości 2.000 zł miesięcznie na rzecz małoletnich dzieci, których od ponad roku nie reguluje. Z żoną znajduje się w separacji faktycznej od kilku lat. W związku z wyrokiem sądu z 30 maja 2014 r. jego sytuacja ulega systematycznemu pogorszeniu. Skarżący oświadczył, że mieszka w pokoju wynajętym od znajomych. Nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Nie posiada żadnego majątku. W przeszłości skarżący utrzymywał się z drobnych prac dorywczych. W chwili obecnej nie czerpie już dochodów z tych prac.

Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego został on wezwany do: nadesłania kopii swojego zeznania podatkowego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2013 r., uprawdopodobnienia, że rzeczywiście pozostaje z żoną w separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nadesłania zaświadczenia o zaleganiu z alimentami na rzecz dzieci (oświadczenie matki dzieci, ewentualna dokumentacja komornicza), wskazania komu i jakie tytuły prawne przysługują od lokali położonych w T., [...] i G. ul. [...], wyjaśnienia i udokumentowania okoliczności związanych z utratą majątku zgromadzonego w trakcie prowadzenia w latach poprzednich dochodowej działalności gospodarczej, wskazania, jakie miesięczne wydatki na utrzymanie ponosi Skarżący (z wyszczególnieniem ich rodzaju) oraz źródeł ich finansowania (nadesłanie w tym zakresie stosownych oświadczeń ewentualnych darczyńców, ze wskazaniem kwot, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy), wskazania źródeł finansowania ustanowionych w sprawie dwóch profesjonalnych pełnomocników.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że skarżący w 2013 r. nie składał zeznań podatkowych, ani nie pozostawał z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast o fakcie, iż Skarżący pozostaje w separacji faktycznej z żoną świadczy złożony odpis postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie podziału majątku dorobkowego małżonków. Pełnomocnik wskazał również, że to komornik dysponuje dokumentami dotyczącymi zaległości alimentacyjnych Skarżącego. Tym samym, zwrócił się o wystąpienie o te dokumenty przez Sąd. Skarżący oświadczył również, że nieruchomość położna przy ul. [...] jest własnością jego żony, a nieruchomość położna w G. przy ul. [...] została zlicytowana przez komornika, mimo że nigdy nie była jego własnością. Pełnomocnik wskazał, że przedmiotowe postępowanie nie ma na celu określenia przyczyn, dla których działalność gospodarcza skarżącego przestała przynosić dochody. Skarżący nie mógł zapobiec pogorszeniu koniunktury gospodarczej. Wyjaśnił również, że Skarżący utrzymywał się z prac dorywczych, natomiast w chwili obecnej nie jest w stanie pokryć kosztów swojego utrzymania i kosztów alimentów. Nie ma również środków na wynagrodzenie dwóch pełnomocników, którzy pomagają mu bezpłatnie.

Do pisma załączono sentencję postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] maja 2014 r. dokonującego podziału majątku dorobkowego skarżącego i jego żony (na własność żony przyznano nieruchomość położną w P. z obowiązkiem spłaty w ratach na rzecz skarżącego kwoty 45.000 zł) oraz sentencję wyroku Sądu Rejonowego w G. z [...] czerwca 2011 r. zasądzającego od skarżącego alimenty na rzecz czwórki jego dzieci w łącznej wysokości 2.000 zł.

Postanowieniem z dnia 22 lipca 2014 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący wskazał, że referendarz sądowy bezpodstawnie uznał, iż jego twierdzenia dotyczące mieszkania u znajomych, brak jakichkolwiek dochodów oraz fakt bezpłatnego reprezentowania go przez dwóch profesjonalnych pełnomocników, nie zasługują na uznanie. Wyjaśnił, że niewielkiej pomocy w zakresie wyżywienia udziela mu A. N. Skarżący przyznał, iż istotnie nie odniósł się do wszystkich punktów zarządzenia dotyczących uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednakże taka postawa wynikała z przeświadczenia, iż przedstawione dowody w postaci dokumentów, w szczególności orzeczeń sądów w stopniu wystarczającym przekonają sąd do uznania, że sytuacja Skarżącego nie pozwala mu na uiszczenie kwoty wpisu od skargi. Ponadto zdaniem Skarżącego za chybiony należy uznać zarzut, iż zaniechał on wykazania, że nie jest w stanie regulować zobowiązań alimentacyjnych. Strona wskazała, że nie posiada dokumentacji komorniczej świadczącej o zadłużeniu z tytułu alimentów, a zatem wniosek o zwrócenie się bezpośrednio przez Sąd do Komornika Sądowego o udostępnienie tej dokumentacji był uzasadniony i usprawiedliwiał nie złożenie żądanych dokumentów. Skarżący wskazał również, że dla oceny jego obecnej sytuacji nie ma znaczenia jakie w przeszłości decyzje gospodarcze podejmował, bowiem w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia od kosztów ocenie podlega obecna sytuacja majątkowa. Wezwanie zatem do złożenia wyjaśnień dotyczących powodów dla których wcześniej dochodowa działalność prowadzona przez Skarżącego przestała przynosić dochody nie znajduje podstaw prawnych. Końcowo pełnomocnik skarżącego, powołując się na dyspozycje art. 141 § 4 i 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) – (dalej: p.p.s.a.), wskazał, że zaskarżone postanowienie nie zawiera pouczenia Skarżącego o możliwości wniesienia sprzeciwu, co stanowi uchybienie o charakterze formalnym i winno skutkować jego uchyleniem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu co do jego treści.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym.

Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną określone przesłanki.

W niniejszej sprawie, Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którym jest wpis sądowy od skargi w kwocie 6.268 zł.

Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony skarżącej leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05, niepubl.). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu.

Stosownie do art. 252 § 1 p.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 p.p.s.a.).

Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 p.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie.

W niniejszej sprawie takich informacji zabrakło. Skarżący wykonał w sposób wybiórczy wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 czerwca 2014 r. do przedłożenia dodatkowej dokumentacji oraz złożenia wyjaśnień. Nie wykazał przede wszystkim kosztów swojego utrzymania, ani jakichkolwiek źródeł dochodu. W ocenie Sądu okoliczności, iż niewielkiej pomocy w zakresie wyżywienia udziela Skarżącemu A. N. oraz fakt zajmowania pokoju u znajomych, w żaden sposób nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji Strony, i nie wyjaśniają przede wszystkim wątpliwości dotyczących ponoszenia kosztów związanych z codzienną egzystencją. Z oświadczeń Skarżącego wynika, iż nie posiada on żadnych środków finansowych, nie uzyskuje żadnego dochodu, nie wskazał, aby korzystał z pomocy socjalnej, co powoduje, że oświadczenia w tym przedmiocie są niewiarygodne. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika Skarżącego, złożone orzeczenia Sądu Rejonowego w G., nie przedstawiają w sposób wyczerpujący sytuacji majątkowej jego klienta.

Jak wskazano na wstępie to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tym samym uznano, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane wobec uchylania się wnioskodawcy od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2005 r., sygn. akt I SA/Gd 523/04, publ. LEX 203331).

Zaakcentować zatem trzeba, że na stronie ciążyły obowiązki, których niewykonanie mogło zostać potraktowane - zgodnie zresztą z zawartym w wezwaniu pouczeniem - jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Natomiast na podstawie przedstawionych przez Skarżącego okoliczności nie jest możliwe rozpoznanie wniosku. Pełnomocnik Skarżącego miał przy tym świadomość, że bierna postawa może skutkować niekorzystnym rozstrzygnięciem, tak jak miało to miejsce w skutek rozpoznania poprzedniego wniosku Skarżącego o udzielenie prawa pomocy najpierw przez referendarza sądowego, kolejno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 7 kwietnia 2014 r.) i w konsekwencji przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie z dnia 27 maja 2014r.). Strona skarżąca winna zapoznać się z zarzutami zawartymi w ww. orzeczeniach i uwzględnić je przy składaniu kolejnego wniosku w tym przedmiocie.

Reasumując, z uwagi na brak niezbędnych dokumentów, nie sposób ocenić, czy w stosunku do Skarżącego spełnione zostały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy.

Za bezpodstawny należy również uznać zarzut naruszenia przepisów art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który wykonuje zawód adwokata. W przedmiocie udzielenia stronie pouczeń dotyczących terminu i sposobu wniesienia środka odwoławczego od postanowień wydanych na posiedzeniu niejawnym, zastosowanie ma art. 140 § 3 w zw. z art. 166 p.p.s.a. Natomiast art. 141 § 4 p.p.s.a., na który powołał się pełnomocnik Skarżącego, nie zawiera dyspozycji co do pouczania strony o przysługujących jej środkach zaskarżenia orzeczeń.

Mając na względzie powyższą argumentację, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.