Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz Sędzia del. WSA Tomasz Smoleń (spr.) po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 października 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 1448/21 w sprawie ze skargi (...) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz (...) w (,,,)240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z dnia 4 października 2021 r. sygn. VI SA/Wa 1448/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi (..) w (...) na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia (...) r. nr (..) w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w punkcie 1. uchylił zaskarżoną decyzję, w punkcie 2. umorzył postępowanie administracyjne, w punkcie 3. zasądził od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz (...) w (...)zwrot kosztów postępowania.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że ww. decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 109 ust. 1, 3, 4 i 6 w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1398 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej) po rozpatrzeniu wniosku z dnia 8 października 2020 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Olsztynie uznał, że (...) (uczestnik postępowania), podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej - zawartej z (...) w (...)w okresie od 25 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. - do której stosuje się przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks Cywilny (tekst jedn. Dz.U. 2020 r. poz. 1740 ze zm.; dalej: k.c.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - powołując w podstawie prawnej wyroku art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U z 2019 r. poza. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - uznał, że organ w niniejszej sprawie wadliwie zakwalifikował zawartą w sprawie umowę jako umowę o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, co skutkowało wadliwością zastosowania art. 66 ustawy o świadczeniach. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przywołał treść art. 627 k.c., odnoszącego się do umowy o dzieło, art. 750 k.c., odnoszącego się do umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a także art. 734 k.c. dotyczącego umowy zlecenia. Odwołując się do orzecznictwa i poglądów doktryny przedstawił wykładnię tych przepisów, wskazał motywy dokonanej klasyfikacji prawnej przedmiotowej umowy i stwierdził, że opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych posiada wszelkie istotne elementy dzieła.

Od przedmiotowego wyroku organ złożył skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając naruszenie:

I. przepisów prawa procesowego - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i § 3 p.p.s.a. przez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego ze względu na stwierdzenie przez WSA naruszenia przepisów prawa materialnego, podczas gdy w rzeczywistości nie doszło do naruszenia przez organ wskazanych przez WSA przepisów prawa materialnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a zatem brak było podstaw do uchylenia przedmiotowej decyzji, a w konsekwencji - zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a. i umorzenia postępowania administracyjnego.

II. przepisów prawa materialnego:

1. art. 627 k.c. przez jego błędne zastosowanie w sprawie, skutkujące uznaniem, że umowa łącząca uczestnika ze skarżącym była umową o dzieło i uchylenie na tej podstawie decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia, podczas gdy umowa zawarta między (...) a skarżącym nie stanowiła umowy o dzieło, a umowę o świadczenie usług,

2. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1285 z późn. zm., dalej jako: u.ś.o.z.) przez jego niezastosowanie w sprawie, stanowiące konsekwencję błędnego zastosowania art. 627 k.c. przy ocenie stosunku zobowiązaniowego łączącego uczestnika i skarżącego, podczas gdy (...) spełniał przesłanki objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym określone w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) u.ś.o.z.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie, wnoszący skargę kasacyjną Prezes NFZ zrzekł się przeprowadzenia rozprawy, a skarżący w terminie 14 dni od otrzymania odpisu skargi kasacyjnej nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy. Wobec tego NSA rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym.

W myśl art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które - zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną - zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, opubl. ONSAiwsa z 2010 r. Nr 1, poz. 1).

W niniejszej sprawie żadnej z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania Sąd się nie dopatrzył, wobec czego kontrola ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

Rozpoznając sprawę w tych granicach skład orzekający NSA uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, podlega zatem oddaleniu.

Przede wszystkim za nietrafny uznać należy zarzut niezastosowania w sprawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Przepis ten stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące.

Badanie zasadności zastosowania przytoczonego przepisu w rozpatrywanym przypadku wymaga przypomnienia, że uchybienie prawu materialnemu przez niewłaściwe zastosowanie/niezastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, co wyraża się w tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie błędnie uznano za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej, względnie że ustalonego stanu faktycznego błędnie nie "podciągnięto" pod hipotezę określonej normy prawnej (por. postanowienie SN z dnia 15 października 2001 r., I CKN 102/99)

W świetle przytoczonego art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach do sfery okoliczności faktycznych należy zatem ocena charakteru umowy, na podstawie której praca była wykonywana. Jednakże ustalenie tych okoliczności - które przesądzają o zasadności zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, jako przepisu prawa materialnego regulującego obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego - sprowadza się do oceny charakteru umowy zawartej w konkretnym przypadku, zależy zatem od "klasyfikacji prawnej" umowy, czyli prawidłowości zastosowania odpowiedniego przepisu Kodeksu cywilnego (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r. sygn. II GSK 1136/20).

Postawione w rozpatrywanej skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego obejmują błędne zastosowanie art. 627 k.c.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie organ zarzutem tym zmierza do podważenia stanowiska Sądu I instancji, że opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych stanowi dzieło w rozumieniu przepisów k.c. Według skarżącego kasacyjnie organu opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych jest bowiem rezultatem starannego działania, a nie stworzeniem dzieła. Wadliwa ocena, że opracowanie receptur mieszanek paszowych jest dziełem jest efektem niewłaściwego zastosowania art. 627 k.c.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie organu, za trafny uznać należy jednak pogląd WSA w Warszawie, że opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych jest dziełem w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego w zw. z art 66 ust.1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. Osoba sporządzająca takie dzieło nie podlega zatem ubezpieczeniu zdrowotnemu w ramach umowy o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy o zleceniu.

Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi podstaw do kwestionowania samodzielności, twórczego charakteru i braku rezultatu (dzieła) w przypadku opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych. Wymóg oznaczenia dzieła został przewidziany przez ustawodawcę w art. 627 k.c., a mianowicie w zdefiniowanej w tym przepisie umowie o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem.

Wymóg zindywidualizowania dzieła w umowie o dzieło jest podkreślany w orzecznictwie. Jak stwierdził Sąd Najwyższy przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności tego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi (zob. postanowienia SN: z 7 października 2020 r., II UK 329/19; z 29 września 2020 r., II UK 257/19). Dzieło jest wytworem, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 16 września 2020 r., III AUa 149/20). Przedmiotem umowy o dzieło jest doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy. Dlatego też jednym z kryteriów umożliwiających odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia lub umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania dzieła sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 2000 r., IV CKN 152/00; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 19 września 2017 r., III AUa 88/17; wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 11 stycznia 2018 r., III AUa 103/17).

W orzecznictwie podkreśla się, że zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła/rezultatu stanowi element charakterystyczny (określany niekiedy także jako konstytutywny) umowy o dzieło, pozwalający odróżnić tę umowę od innych umów zaliczanych w ramach typologii kodeksowej do kategorii świadczenia usług. Dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 kwietnia 2018 r., III AUa 879/17). Dzieło ma być określone precyzyjnie, a rezultat, na który strony umówiły się, ma być określony z góry, obiektywnie osiągalny i pewny. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła. W orzecznictwie przyjmuje się też, że dziełem mogą być również rezultaty niematerialne, które mogą stanowić utwory w rozumieniu prawa autorskiego. Dzieła te mogą, lecz nie muszą być ucieleśnione w jakimkolwiek przedmiocie materialnym, byle zostały utrwalone w postaci poddającej się ocenie ze względu na istnienie wad lub gdy można uchwycić istotę osiągniętego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 października 2012 r., II UK 125/12, wyrok Sądu Najwyższego z 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00).

W rozpoznawanej sprawie opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych spełnia wszystkie wskazane cechy dzieła, zatem jest dziełem w rozumieniu art. 627 k.c., a nie rezultatem osiąganym w ramach starannego działania. Jak trafnie stwierdził Sąd I instancji "... zamówione opracowania receptur posiadają wszelkie istotne elementy dzieła. Konieczność sprostania wymogom, jakie dla tego typu opracowań wynikają z osiągnięć nauki przesądza nadto o jego oryginalnym i niepowtarzalnym charakterze. Ponadto przedmiotowe receptury, z chwilą ich powstania, istnieją w postaci postrzegalnej, pozwalającej uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny i polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma zaś charakteru pracy ciągłej.". W tym stanie rzeczy postawione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego uznać należy za nieusprawiedliwione.

Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwia też zarzut naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego ze względu na stwierdzenie przez WSA naruszenia przepisów prawa materialnego, podczas gdy w rzeczywistości nie doszło do naruszenia przez organ wskazanych przez WSA przepisów prawa materialnego przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, a zatem decyzja nie powinna zostać uchylona a jednocześnie brak było podstaw do zastosowania art. 145 § 3 p.p.s.a. i umorzenia postępowania administracyjnego.

Przede wszystkim przepisom wymienionym w zarzucie naruszenia przepisów postępowania, które regulują jedynie możliwe sposoby rozstrzygnięć, przypisuje się charakter tzw. przepisów wynikowych. Przepisy takie nie mogą stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej, ponieważ naruszenie tych przepisów prawa jest zawsze następstwem uchybienia innym przepisom. Tak więc strona skarżąca kasacyjnie, formułując zarzut naruszenia przepisów wynikowych zobowiązana jest powiązać je z zarzutem naruszenia konkretnych przepisów prawa procesowego i/lub materialnego, którym uchybił Sąd I instancji w toku rozpatrywania sprawy, oraz wykazać związek naruszenia z wynikiem sprawy. Brak takich powiązań w rozpoznawanej skardze kasacyjnej oznacza nieskuteczność zarzutu naruszenia przepisów (por. np. wyroki NSA: z dnia 8 lipca 2021 r., III OSK 3591/21, z dnia 8 grudnia 2017 r., II GSK 2547/17). W analizowanym zarzucie tymczasem skarżący kasacyjnie organ - formułując zarzut art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 145a § 1 p.p.s.a. - ogranicza się do wskazania, że w jego ocenie nie doszło do naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, nie wskazując na naruszone przepisy. Uwagi wymaga też, że zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, objętych odrębnymi podstawami kasacyjnymi był przedmiotem wcześniej poczynionych rozważań i nie znalazł uzasadnienia.

Z tych wszystkich względów skarga kasacyjna, nie mając usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804, ze zm.). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik Uniwersytetu, który występował przed Sądem I instancji, wniósł w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną.